نقد و بررسی
نقد رتبهٔ کلاسی (Class Rank) | 2017
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ایده‌ای کوچک با بلندپروازی بزرگ «Class Rank» کمدی‌ـدرامی نوجوانانه است که سیاست را نه از تالارهای قدرت، بلکه از فضای مدرسه و زندگی روزمرهٔ دو نوجوان نامتعارف آغاز می‌کند. برنارد و ورونیکا برای به‌دست‌گرفتن کنترل هیئت‌مدیرهٔ آموزش محلی متحد می‌شوند؛ نقشهای که هم جاه‌طلبی و رقابت را وارد قصه می‌کند و هم فرصتی می‌شود برای نزدیک‌شدن دو شخصیت متفاوت.
اریک استولتز فیلم را بر پایهٔ فیلمنامهٔ بنجامین آگوست ساخته و اسکایلر جیزوندو و اولیویا هولت نقشهای اصلی را بر عهده دارند. این ایده در نگاه نخست ممکن است بیش از اندازه ساده یا حتی کم‌کشش به نظر برسد: دو دانش‌آموز می‌خواهند در سیاست محلی اثر بگذارند و در مسیر، با عواطف خود نیز روبه‌رو می‌شوند.
اما فیلم بیش از آن‌که بر هیجان رقابت سیاسی تکیه کند، به شخصیت‌ها و رابطه‌های میان آن‌ها دل می‌بندد. سیاست در این‌جا میدان نبردی پرجزئیات نیست؛ وسیله‌ای است برای آشکارکردن انگیزه‌ها، کاستی‌ها و میل نوجوانان به جدی گرفته‌شدن. دو قهرمان و شیمی میان آن‌ها مهم‌ترین سرمایهٔ فیلم، رابطهٔ برنارد و ورونیکاست.
آن‌ها از یک جنس نیستند و همین تفاوت، گفت‌وگوها و همکاری‌شان را زنده نگه می‌دارد. برنارد با خصلت‌های عجیب و ذهنی که گاه بیش از اندازه درگیر جزئیات می‌شود، در کنار ورونیکا قرار می‌گیرد؛ دختری بلندپرواز و منظم که برای آیندهٔ خود برنامه دارد. جذابیت این همراهی از آن‌جا می‌آید که فیلم نمی‌کوشد اختلاف‌هایشان را یک‌باره پاک کند یا آن‌ها را از ابتدا زوجی بی‌نقص نشان دهد.
« اما فیلم بیش از آن‌که بر هیجان رقابت سیاسی تکیه کند، به شخصیت‌ها و رابطه‌های میان آن‌ها دل می‌بندد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
اسکایلر جیزوندو و اولیویا هولت در ساختن این پیوند نقشی اساسی دارند. تعاملشان به‌جای آن‌که صرفاً بر شوخی یا کشش عاشقانه تکیه کند، حس کنجکاوی و نوعی رفاقت تدریجی را منتقل می‌کند. شخصیت‌ها در حضور یکدیگر فرصت می‌یابند از قالب‌هایی که برای خود ساخته‌اند بیرون بیایند؛ و همین تغییر، بی‌آن‌که نیازمند لحظه‌های پرشور و اغراق‌آمیز باشد، به قصه گرما می‌بخشد.
سیاست در مقیاس مدرسه موضوع سیاست محلی می‌توانست فیلم را به هجوی تند دربارهٔ قدرت و سازوکارهای انتخاباتی تبدیل کند، اما «Class Rank» راهی سبک‌تر و شخصی‌تر برمی‌گزیند. فعالیت سیاسی نوجوانان در این‌جا هم شکل بازی و ماجراجویی دارد و هم تلنگری است دربارهٔ این‌که تصمیم‌های بزرگسالان چگونه بر زندگی جوان‌ترها اثر می‌گذارند.
مدرسه و هیئت‌مدیره به دو سوی یک جهان کوچک بدل می‌شوند: یکی جایی که نوجوانان هر روز با محدودیت‌ها روبه‌رو هستند و دیگری نهادی که می‌توانند بکوشند قواعدش را تغییر دهند. بااین‌حال، فیلم علاقهٔ چندانی به واکاوی عمیق سیاست ندارد. رقابت و هدف انتخاباتی بیشتر نقش موتور داستان را دارند تا موضوعی که خود مستقلاً بررسی شود.
نتیجه، اثری است که از سیاست به‌عنوان بستری برای رشد شخصیت‌ها استفاده می‌کند، اما کمتر به تضادهای نهادی یا پیامدهای واقعی چنین کنشی می‌پردازد. این انتخاب، لحن فیلم را دلنشین و سبک نگه می‌دارد، ولی بخشی از ظرفیت ایده را نیز محدود می‌کند. جهان دبیرستانی و حال‌وهوای بصری فضای دبیرستانی فیلم تنها پس‌زمینه‌ای برای قصه نیست؛ بخشی از هویت آن است.
« اسکایلر جیزوندو و اولیویا هولت در ساختن این پیوند نقشی اساسی دارند. »
شخصیت‌ها و اجرا
شخصیت‌های حاشیه‌ای، رفتارهای کمی نامتعارف و حس غریب‌بودنِ محیط، «Class Rank» را از بسیاری از کمدی‌های نوجوانانهٔ آشنا جدا می‌کند. فیلم حال‌وهوایی بازیگوش و گاه چنان طراحی‌شده دارد که ممکن است بیننده را به یاد کمدی‌های دبیرستانی با سبک بصری ویژه بیندازد. این شباهت بیش از آن‌که تقلیدی کامل باشد، در حس طنز خشک و توجه به آدم‌های عجیب‌وغریب دیده می‌شود.
فیلم‌برداری نیز در ایجاد این فضا سهم دارد. قاب‌ها و ترکیب‌بندی‌ها به اثر نوعی نظم دیداری می‌دهند و با جهان کمی نامتعارف شخصیت‌ها سازگارند؛ به‌خصوص هنگامی که قصه از مسیر معمول کمدی نوجوانانه فاصله می‌گیرد و بر موقعیت‌های کوچک و واکنش‌های جزئی مکث می‌کند. این کیفیت دیداری، به فیلم شخصیت می‌دهد و توضیح می‌دهد چرا ممکن است تجربهٔ تماشای آن از خلاصهٔ داستانش جذاب‌تر باشد.
خانواده‌ها و نقش نسل بزرگ‌تر حضور خانواده‌ها، دامنهٔ قصه را از رابطهٔ دو نوجوان فراتر می‌برد. برنارد و ورونیکا تنها با هم‌کلاسی‌ها یا رقیبان مدرسه‌ای روبه‌رو نیستند؛ بزرگسالان اطرافشان نیز در شکل‌گیری نگاه و تصمیم‌هایشان نقش دارند. راهنمایی خانواده‌ها به آن‌ها کمک می‌کند وارد دنیایی شوند که قواعدش را هنوز به‌خوبی نمی‌شناسند، اما همین همراهی گاهی پرسش‌هایی دربارهٔ استقلال نوجوانان و مرز میان حمایت و هدایت بیش از اندازه پیش می‌کشد.
بازیگران باتجربه‌ای چون کریستین چنووس و بروس درن به این لایهٔ خانوادگی وزن می‌دهند و از تبدیل‌شدن بزرگسالان به شخصیت‌هایی صرفاً تزئینی جلوگیری می‌کنند. بااین‌همه، فیلم همواره میان پرداخت روابط خانوادگی و پیش‌برد قصهٔ اصلی تعادل کاملی برقرار نمی‌کند. بعضی رابطه‌ها رنگ و جذابیت دارند، اما فرصت نمی‌یابند به اندازهٔ رابطهٔ مرکزی پرورده شوند؛ گویی فیلم گاهی از معرفی آدم‌های جالب لذت می‌برد، بی‌آن‌که همهٔ آن‌ها را به‌تمامی در مسیر داستان جای دهد.
« این شباهت بیش از آن‌که تقلیدی کامل باشد، در حس طنز خشک و توجه به آدم‌های عجیب‌وغریب دیده می‌شود. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
فیلمنامه؛ میان طراوت و آشنایی ضعف اصلی «Class Rank» در تازگی و انسجام فیلمنامه آشکار می‌شود. ایدهٔ نوجوانانی که می‌خواهند از راهی غیرمنتظره بر محیط خود اثر بگذارند، ظرفیت فراوانی دارد، اما مسیر کلی قصه چندان غافلگیرکننده نیست. برخی موقعیت‌ها از الگوهای آشنای کمدی عاشقانه و داستان بلوغ پیروی می‌کنند و فیلم در تبدیل آن‌ها به چیزی واقعاً تازه همیشه موفق نمی‌شود.
در نتیجه، داستان ممکن است برای بیننده‌ای که به دنبال طرحی پرپیچ‌وخم یا جسورانه است، ساده و کم‌وسوسه به نظر برسد. از سوی دیگر، همین فیلمنامهٔ کم‌شتاب به فیلم اجازه می‌دهد بر جزئیات شخصیت‌ها تکیه کند. لحظه‌های کوچک، شوخی‌های آرام و تعامل‌های روزمره گاه از خود خط اصلی داستان دوست‌داشتنی‌ترند.
این ویژگی دو اثر متضاد دارد: از یک سو فیلم را صمیمی و آسان‌تماشا می‌کند؛ از سوی دیگر، گاه باعث می‌شود بخش‌هایی از روایت فاقد کشش کافی باشند. بیننده‌ای که با شخصیت‌ها همراه شود، احتمالاً از این آرامش استقبال می‌کند؛ اما کسی که انتظار طنزی تند یا پیشرفتی پرشتاب دارد، ممکن است احساس کند قصه فرصت‌هایش را کامل به کار نمی‌گیرد.
ریتم و عاطفهٔ آرام «Class Rank» فیلمی نیست که بخواهد با شتاب یا هیجان پیوسته مخاطب را درگیر کند. ریتم آرامش بیشتر به تماشای آدم‌هایی شباهت دارد که در موقعیتی نامعمول قدم‌به‌قدم یکدیگر را می‌شناسند. این شیوه با مضمون بلوغ و عشق نوجوانانه تناسب دارد: تغییرهای عاطفی در این‌جا نه ناگهانی‌اند و نه با نمایش‌های بزرگ، بلکه از دل اعتماد، همفکری و تجربه‌های مشترک شکل می‌گیرند.
« فیلمنامه؛ میان طراوت و آشنایی ضعف اصلی «Class Rank» در تازگی و انسجام فیلمنامه آشکار می‌شود. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
گرمای فیلم در همین خویشتن‌داری است. اثر به‌جای آن‌که احساساتش را با تأکیدهای سنگین تحمیل کند، اجازه می‌دهد رابطه‌ها به‌تدریج نرم شوند. پایان‌بندی نیز، بی‌آن‌که نیاز باشد جزئیاتش گفته شود، در همان حال‌وهوای دلنشین و امیدواری قرار می‌گیرد که فیلم از ابتدا بنا کرده است. این لحن برای تماشاگرانی که دنبال اثری سبک، مهربان و کم‌تنش‌اند، امتیازی مهم است؛ هرچند ممکن است برای کسانی که درام پرقدرت‌تری می‌خواهند، بیش از حد ملایم باشد.
جمع‌بندی «Class Rank» با داستانی چندان تازه و فیلمنامه‌ای نه‌چندان بی‌نقص، همهٔ ظرفیت ایدهٔ خود را به کار نمی‌گیرد؛ بااین‌حال، جذابیتش را از جای دیگری به دست می‌آورد: شیمی خوشایند میان برنارد و ورونیکا، فضای دبیرستانی متفاوت، بازی‌های متناسب و مجموعه‌ای از رابطه‌های انسانی که به قصه روح می‌دهند.
این فیلم بیش از آن‌که دربارهٔ سیاست محلی باشد، دربارهٔ دو نوجوان است که در مسیر یک هدف مشترک می‌آموزند چگونه کنار دیگری بایستند و خواسته‌های خود را بهتر بشناسند. اگر انتظار کمدی نوجوانانه‌ای پرتحرک، بسیار تازه یا گزنده دارید، احتمالاً فیلم در نگاه نخست به اندازهٔ ایده‌اش بلندپرواز به نظر نمی‌رسد.
اما اگر با اثری آرام، کمی عجیب و صمیمی همراه شوید، «Class Rank» می‌تواند به‌تدریج دلنشین شود؛ فیلمی که ارزش تماشایش را نه در پیچش‌های داستانی، بلکه در آدم‌هایش و لحظه‌های کوچک میان آن‌ها پیدا می‌کند.
« اثر به‌جای آن‌که احساساتش را با تأکیدهای سنگین تحمیل کند، اجازه می‌دهد رابطه‌ها به‌تدریج نرم شوند. »
ثبت دیدگاه