نقد و بررسی
نقد Young Adult Matters | 2021
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
نوجوانان در جهانِ بی‌پناه «Young Adult Matters» درامی کره‌ای به نویسندگی و کارگردانی Lee Hwan است که با تمرکز بر دو دختر نوجوان، تجربه‌ای تند و عریان از زیستن در حاشیه را پیش می‌کشد. سجین، دانش‌آموزی باردار، پس از آن‌که از سوی خانواده و مدرسه پس زده می‌شود، به خیابان پناه می‌برد و با جو‌یونگ، دختری گریزان از خانه، آشنا می‌شود.
تلاش آن دو برای یافتن راهی در برابر بارداری ناخواسته، خط روایی اصلی فیلم است؛ اما اثر بیش از آن‌که صرفاً درباره یک تصمیم دشوار باشد، درباره فقدان پناه، نظارت و حمایت بزرگسالان است. فیلم از همان ابتدا به مخاطب وعده آرامش نمی‌دهد. جهان آن پر از موقعیت‌های ناآرام، رفتارهای آسیب‌زا و رابطه‌هایی است که در آن‌ها مراقبت و خشونت گاه به شکلی آشفته درهم می‌آمیزند.
این انتخاب، بخشی از منطق اثر است: نوجوانان در این روایت نه قهرمانانی بی‌نقص‌اند و نه قربانیانی که بتوان رنجشان را در قالبی مرتب و قابل‌فهم خلاصه کرد. آنان در محیطی بی‌ثبات تصمیم می‌گیرند، خطا می‌کنند و در پی یافتن حداقلی از امنیت برمی‌آیند. طردشدن؛ از تجربه فردی تا مسئله اجتماعی یکی از مهم‌ترین دستاوردهای فیلم، آن است که بحران سجین را به «مشکل خود او» تقلیل نمی‌دهد.
بارداری ناخواسته نقطه آغاز حرکت داستان است، اما نگاه دوربین به واکنش پیرامون او نیز معطوف می‌ماند: خانواده و مدرسه، به‌جای فراهم‌کردن فضایی برای گفت‌وگو و حمایت، در شکل‌گیری انزوای او سهم دارند. فیلم از این راه پرسشی فراتر از سرنوشت یک نوجوان مطرح می‌کند: وقتی نهادهایی که باید محل مراقبت باشند، به منابع فشار و طرد بدل شوند، نوجوان برای یافتن کمک به کجا می‌تواند برود؟
« فیلم از همان ابتدا به مخاطب وعده آرامش نمی‌دهد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
اثر برای این پرسش پاسخ ساده‌ای ندارد و همین امتناع از نسخه‌پیچی، وجه انسانی آن را تقویت می‌کند. سجین نه در موقعیتی آرمانی قرار دارد و نه گزینه‌های روشن و بی‌هزینه پیش رویش می‌بیند. تصمیم او درباره بارداری، در دل ترس، محرومیت و بی‌ثباتی شکل می‌گیرد. فیلم به‌جای آن‌که تجربه او را به داوری اخلاقی فروبکاهد، دشواری شرایط را برجسته می‌کند و از مخاطب می‌خواهد میان خودِ تصمیم و وضعیتی که تصمیم را ضروری کرده است، تمایز بگذارد.
شکل‌گیری دوستی در دل بحران رابطه سجین و جو‌یونگ، هسته عاطفی فیلم است. جو‌یونگ از ابتدا در جایگاه ناجیِ همه‌چیزدان ظاهر نمی‌شود؛ او خود نیز زخم‌خورده و بی‌پناه است و تجربه گریز از خانه، راه‌حل آماده‌ای برای زندگی پیش رویش نگذاشته است. ازاین‌رو، همراهی او با سجین بیش از آن‌که بر دانایی یا اقتدار استوار باشد، از شناختی مشترک سرچشمه می‌گیرد: هر دو می‌دانند طردشدن چه معنایی دارد.
این دوستی به‌تدریج قوام می‌یابد و باورپذیری‌اش از همین تدریجی‌بودن می‌آید. نزدیکی آن‌ها را نباید معجزه‌ای دانست که بحران را از میان می‌برد؛ همراهی‌شان بیشتر تکیه‌گاهی محدود است در مسیری خطرناک و پرمانع. فیلم به‌خوبی نشان می‌دهد که گاهی حمایت، نه در حل‌کردن تمام مسائل، بلکه در ماندن کنار دیگری و شریک‌شدن در بار تصمیم‌ها معنا پیدا می‌کند.
مکث‌ها، نگاه‌ها و رفتارهای کوچک میان دو بازیگر، در بسیاری لحظه‌ها بیش از توضیح‌های کلامی درباره اعتماد و وابستگی حرف می‌زنند. روایت بی‌پرده و خطرِ توضیح‌گویی لحن فیلم جسور و بی‌پرده است، اما این جسارت همیشه به ظرافت روایی نمی‌انجامد. برخی موقعیت‌ها چنان مستقیم طراحی شده‌اند که مضمونشان پیش از آن‌که در ذهن مخاطب ته‌نشین شود، به‌روشنی اعلام می‌شود.
« اثر برای این پرسش پاسخ ساده‌ای ندارد و همین امتناع از نسخه‌پیچی، وجه انسانی آن را تقویت می‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
فیلم گاه به‌جای اعتماد به تصویر و کنش شخصیت‌ها، بر شدت حادثه یا توضیح صریح تکیه می‌کند. در نتیجه، بعضی لحظه‌ها از پیچیدگی لازم فاصله می‌گیرند و به بیانیه‌ای درباره بی‌رحمی جهان بدل می‌شوند. این مستقیم‌گویی با هدف اثر پیوند دارد: فیلم می‌خواهد تماشاگر را از آسودگی بیرون بکشد و او را با سازوکارهای طرد و بهره‌کشی روبه‌رو کند.
بااین‌حال، تکرار ضربه‌های روایی و انباشته‌شدن بحران‌ها گاهی از نیروی هر یک می‌کاهد. وقتی مصیبت پشت مصیبت می‌آید، فرصت مکث و تأمل کمتر می‌شود و مخاطب ممکن است به‌جای درگیرشدن عمیق‌تر با شخصیت‌ها، صرفاً در برابر شدت رویدادها حالت دفاعی بگیرد. این کاستی، از اهمیت موضوع فیلم نمی‌کاهد، اما نشان می‌دهد که میان فوریتِ بیان و پیچیدگیِ روایت همیشه تعادل برقرار نیست.
خیابان به‌مثابه فضای روایی خیابان در «Young Adult Matters» پس‌زمینه‌ای خنثی برای حرکت شخصیت‌ها نیست؛ خود به بخشی از تجربه آنان بدل می‌شود. فضای عمومی، که معمولاً با آزادی و امکان رفت‌وآمد همراه است، در این فیلم برای نوجوانان مکانی ناامن و بی‌قرار است. آنان در خیابان دیده می‌شوند، اما دیده‌شدنشان به معنای مراقبت‌شدن نیست.
شهر پیرامونشان جریان دارد، ولی هیچ پناه مطمئنی برایشان فراهم نمی‌کند. در برابر تیرگی روایت، فیلم گاه از موسیقی و حرکت بدنی برای گشودن روزنه‌ای بصری بهره می‌گیرد. لحظاتی که سجین در فضای شهر حرکت می‌کند، از نظر ریتم و تصویر با بخش‌های خشن‌تر تفاوت دارند و اندکی مجال تنفس می‌سازند. این لحظه‌ها به‌تنهایی جهان شخصیت را دگرگون نمی‌کنند، اما نشان می‌دهند که او هنوز میل به حرکت و تجربه‌کردن را از دست نداده است.
« فیلم گاه به‌جای اعتماد به تصویر و کنش شخصیت‌ها، بر شدت حادثه یا توضیح صریح تکیه می‌کند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
همین تضاد میان انرژی تصویر و تلخی موقعیت، به فیلم بافتی زنده‌تر می‌دهد و مانع از آن می‌شود که فضای آن یکسره یکنواخت و بسته بماند. بازی‌ها و شخصیت‌پردازی Lee Yoo-mi در نقش سجین، آسیب‌پذیری و خشم را در شخصیتی به تصویر می‌کشد که احساساتش همیشه به شکل متعارف و قابل‌خواندن بروز نمی‌کند.
این بازی، سجین را به قربانی‌ای صرف و منفعل فرو نمی‌کاهد؛ در رفتار او نوعی فاصله، سردرگمی و واکنش‌ناپذیری دیده می‌شود که می‌تواند مخاطب را هم جذب کند و هم از او دور نگه دارد. این فاصله‌گذاری با وضعیت شخصیتی که در میان بحران‌های پی‌درپی فرصت فهم و سامان‌دادن به احساسات خود را ندارد، تناسب دارد؛ هرچند گاهی پرداخت او چنان مبهم می‌ماند که انگیزه‌هایش به‌روشنی دراماتیک نمی‌شوند.
Ahn Hee-yeon نیز به جو‌یونگ حضوری زمینی و سرسخت می‌بخشد. رابطه این دو بازیگر به‌ویژه در لحظه‌های کم‌دیالوگ قوت می‌گیرد؛ جایی که احتیاط، مراقبت و تردید از رفتارهای روزمره خوانده می‌شود، نه از سخنرانی‌های عاطفی. در مجموع، بازی‌ها به فیلم کمک می‌کنند تا با وجود نوسان‌های فیلمنامه، پیوند میان دو دختر باورپذیر بماند.
البته شخصیت‌های فرعی و برخی رخدادهای پیرامونی گاه بیش از آن‌که فرصت رشد پیدا کنند، در خدمت تشدید بحران یا پیش‌بردن مضمون قرار می‌گیرند. تلخی، همدلی و محدودیت مخاطب فیلم از نمایش رنج ابایی ندارد و به همین سبب ممکن است برای بخشی از مخاطبان تجربه‌ای فرساینده باشد. این تلخی فقط به موضوع بارداری یا سرگردانی محدود نمی‌شود؛ فضای کلی داستان نیز بر ناامنی، خشونت و نبود حمایت تأکید می‌کند.
« Ahn Hee-yeon نیز به جو‌یونگ حضوری زمینی و سرسخت می‌بخشد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
بااین‌حال، تلخی اثر صرفاً وسیله‌ای برای شوکه‌کردن نیست. در بهترین لحظه‌هایش، فیلم از دل همین فشار به مسئله همدلی می‌رسد: چگونه می‌توان درباره انتخاب یک نوجوان قضاوت کرد، وقتی بیشتر راه‌های امن از پیش به روی او بسته شده‌اند؟ البته پاسخ فیلم همیشه به اندازه پرسش آن پیچیده نیست. گاهی تأکید بیش از حد بر رنج، فرصت پرداخت آرام‌تر به تناقض‌ها و انگیزه‌های شخصیت‌ها را محدود می‌کند.
اما سویه ارزشمند اثر در این است که از مخاطب نمی‌خواهد با شخصیت‌ها موافق باشد؛ تنها او را وامی‌دارد آنان را به چشم انسان‌هایی ببینند که در شرایطی دشوار، با منابع اندک و پیامدهایی سنگین دست‌وپنجه نرم می‌کنند. جمع‌بندی «Young Adult Matters» درامی نابرابر اما پرانرژی و جسور است؛ فیلمی که طردشدن نوجوانان را نه صرفاً زخمی شخصی، بلکه نتیجه غیبت حمایت و مسئولیت‌پذیری در محیط پیرامونشان می‌بیند.
رابطه سجین و جو‌یونگ، نقطه اتکای عاطفی روایت است و به آن گرمایی محدود اما ماندگار می‌بخشد. در مقابل، توضیح‌گویی بعضی صحنه‌ها، انباشت بحران‌ها و پرداخت نامتوازن برخی شخصیت‌ها از ظرافت اثر می‌کاهد. بااین‌همه، فیلم در طرح پرسش‌های دشوارش صادق است: درباره بدن و اختیار، درباره وظیفه خانواده و مدرسه، و درباره آنچه دو نوجوان می‌توانند برای یکدیگر انجام دهند، هنگامی که بزرگسالان از حمایت بازمی‌مانند.
این اثر پاسخ آسان عرضه نمی‌کند؛ نیروی اصلی‌اش در همین است که پس از پایان تماشا، نگاه مخاطب را به تنهایی و بی‌پناهی شخصیت‌هایش بازمی‌گرداند.
« بااین‌حال، تلخی اثر صرفاً وسیله‌ای برای شوکه‌کردن نیست. »
ثبت دیدگاه