وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

طنزِ رفاقت در آستانهٔ آشوب «Winners & Sinners» بیش از آن‌که قصه‌ای جنایی با خط روایی منسجم باشد، بهانه‌ای برای گردهم‌آوردن گروهی از شخصیت‌های نامتجانس و انداختنشان در رشته‌ای از موقعیت‌های کمیک است. پنج مرد که پس از آزادی از زندان می‌خواهند زندگی آرامی آغاز کنند، شرکت خدمات نظافت راه می‌اندازند؛ اما ماجرایی مربوط به پول تقلبی و رقابت تبهکاران، ناخواسته آنان را به دل دردسر می‌کشاند.

فیلم را Sammo Hung کارگردانی کرده و خود نیز در آن بازی می‌کند؛ Jackie Chan و Yuen Biao نیز در جمع بازیگران‌اند. اثر در سال ۱۹۸۳ ساخته شد و سرآغاز مجموعه‌ای بود که با نام «ستارگان خوش‌شانس» شناخته می‌شود. طرحی ساده برای بازی‌های گروهی موقعیت مرکزی فیلم، برخورد آرزوی زندگی آرام با گذشتهٔ مجرمانه و آشوب بیرونی است.

این تضاد ظرفیت طنز فراوانی دارد: مردانی که می‌خواهند آبرومند و بی‌حاشیه باشند، درست به‌سبب دست‌وپاچلفتی‌بودن، کنجکاوی یا بدشانسی‌شان مدام در موقعیت‌هایی گرفتار می‌شوند که از آن می‌گریزند. بااین‌حال، روایت بیشتر نقش چارچوبی برای اجرای شوخی‌ها و نمایش شخصیت‌ها را دارد تا آن‌که به‌تدریج به درامی پرپیچ‌وخم بدل شود.

« اثر در سال ۱۹۸۳ ساخته شد و سرآغاز مجموعه‌ای بود که با نام «ستارگان خوش‌شانس» شناخته می‌شود. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

خط مربوط به باندهای رقیب و پول تقلبی، در نیمهٔ نخست اغلب در حاشیه می‌ماند و دیرتر به نیروی محرک اصلی ماجرا تبدیل می‌شود. این انتخاب، هم سرچشمهٔ سرزندگی فیلم است و هم محدودیتش. «Winners & Sinners» ظاهراً علاقه‌ای ندارد از همان آغاز تماشاگر را با تعلیق جنایی درگیر کند؛ می‌خواهد نخست با جمع دوستان و رفتارهای عجیبشان مأنوسش سازد.

اگر کسی با این قرارداد همراه شود، پراکندگی روایی را آسان‌تر می‌پذیرد. اما تماشاگرِ خواهان داستانی فشرده و پیوسته ممکن است در بخش‌های آغازین احساس کند فیلم به‌جای پیش‌بردن ماجرا، درجا می‌زند. گروهی که از جمعِ اجزا فراتر می‌رود مهم‌ترین دارایی فیلم، هماهنگی بازیگران اصلی است. شخصیت‌ها هر یک خلق‌وخو و شیوهٔ واکنش خاص خود را دارند و همین تفاوت‌ها به موقعیت‌ها تنوع می‌بخشد.

شوخی‌ها فقط از متن یا حرکت‌های بدنی نمی‌آیند؛ از برخورد آدم‌هایی شکل می‌گیرند که با یکدیگر رفیق‌اند، یکدیگر را دست می‌اندازند و در لحظه‌های دشوار ناچارند کنار هم بایستند. رفاقتشان بیش از آن‌که با گفت‌وگوهای احساسی بیان شود، در رفتار روزمره و واکنش‌های سریع گروه آشکار می‌شود. Sammo Hung محور مهمی برای این جمع است: حضورش هم از نظر بدنی و هم از نظر ریتم کمدی، وزن خاصی به صحنه‌ها می‌دهد.

« این انتخاب، هم سرچشمهٔ سرزندگی فیلم است و هم محدودیتش. »

شخصیت‌ها و اجرا

فیلم همچنین از انرژی بازیگرانی بهره می‌برد که می‌توانند هم‌زمان در قالب یک گروه دوستانه و مجموعه‌ای از شخصیت‌های مستقل ظاهر شوند. نقش Jackie Chan در قیاس با انتظاری که نام او ممکن است ایجاد کند، محدودتر است؛ او یکی از چهره‌های مهم فیلم است، اما تمام اثر بر شانه‌هایش قرار ندارد. این نکته برای تماشاگرانی که در پی فیلمی رزمی با محوریت او هستند، تعیین‌کننده است.

کمدی بدنی، شوخی‌های تصویری و ریتم نابرابر بخش بزرگی از طنز فیلم بر کمدی بدنی و غافلگیری تصویری تکیه دارد: شخصیت‌ها با حرکات، نگاه‌ها، مکث‌ها و واکنش‌های اغراق‌آمیز، موقعیت‌های ساده را به صحنه‌هایی پرتحرک بدل می‌کنند. این زبان کمیک، حتی وقتی دیالوگ‌ها چندان ظریف نیستند، به فیلم جنب‌وجوش می‌دهد.

شوخی‌ها پی‌درپی می‌آیند و از همین تراکم، حس بازیگوشی اثر پدید می‌آید؛ گویی گروه بازیگران در فضایی نسبتاً آزاد فرصت یافته‌اند با موقعیت‌ها و تیپ‌های کمدی ور بروند. ولی تراکم شوخی همیشه به معنای تنوع یا دقت نیست. برخی موقعیت‌ها بیش از اندازه کش می‌آیند و بر تکرار یک ایده یا واکنش استوارند.

« این نکته برای تماشاگرانی که در پی فیلمی رزمی با محوریت او هستند، تعیین‌کننده است. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

گاه نیز طنز به سطح شوخی‌های کودکانه و بدنی می‌رسد؛ چیزی که برای بخشی از تماشاگران طراوت‌بخش است و برای گروهی دیگر خسته‌کننده یا کم‌مایه. نیمهٔ نخست بیش از آن‌که از مسیر داستان پیش برود، با ردیف‌کردن چنین لحظه‌هایی پیش می‌رود. این ساختار، لحن فیلم را روشن می‌کند، اما در عین حال ممکن است حس کندی و پراکندگی به وجود آورد.

اکشن؛ از آشوب شهری تا ضرباهنگ رزمی اکشن فیلم در آغاز و پایان کارکردی دوگانه دارد: هم نیرویی برای تغییر مقیاس ماجراست و هم راهی برای جمع‌کردن شخصیت‌ها در یک بحران مشترک. صحنه‌های پرتحرک با طراحی روشن و استفادهٔ چشمگیر از بدل‌کاری، انرژی‌ای می‌آفرینند که با کمدی بدنی بخش‌های پیشین هم‌خانواده است.

فیلم در لحظات اکشن صرفاً به نمایش توانایی جسمانی اکتفا نمی‌کند؛ برخوردها و تعقیب‌ها را نیز به منبعی برای موقعیت‌های اغراق‌آمیز و سرگرم‌کننده تبدیل می‌سازد. بااین‌همه، نباید آن را صرفاً به‌عنوان فیلمی رزمی دید. Jackie Chan در این‌جا سهمی کوتاه‌تر از آن دارد که نامش شاید نوید دهد و میزان مبارزه‌ها نیز در مقایسه با کمدی، محدودتر است.

« نیمهٔ نخست بیش از آن‌که از مسیر داستان پیش برود، با ردیف‌کردن چنین لحظه‌هایی پیش می‌رود. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

جذابیت اکشن بیشتر از ترکیب طراحی حرکتی، بدل‌کاری و آشفتگی کمیک می‌آید تا از زنجیره‌ای طولانی از مبارزه‌های تن‌به‌تن. پایان پرتحرک فیلم نیز پاداشی مناسب برای تماشاگرانی است که تا آن‌جا با لحن سبک و بازیگوشانهٔ اثر همراه شده‌اند، بی‌آن‌که نیاز باشد برای لذت‌بردن از آن انتظار یک نمایش رزمی تمام‌عیار داشته باشند.

کارگردانی و لحن Sammo Hung فیلم را نه به سوی کمدی موقعیتِ کاملاً منضبط می‌برد و نه به سمت ماجرای جنایی جدی. حاصل، آمیزه‌ای است که جذابیتش به آزادی و بی‌پروایی آن وابسته است. بعضی بخش‌ها بیشتر به تماشای معاشرت یک گروه کمدی شباهت دارند تا دنبال‌کردن طرحی کلاسیک؛ و همین حسِ آسودگی و رفاقت، به اثر گرمایی ویژه می‌دهد.

در سوی دیگر، ناهماهنگی میان بخش‌های پراکندهٔ کمدی و خط جنایی باعث می‌شود پیوند روایی همیشه به قوت پیوند میان بازیگران نباشد. فیلم همچنین بر لحن اغراق‌آمیز خود پافشاری می‌کند. نه شوخی‌ها را به ظرافتی واقع‌گرایانه محدود می‌کند و نه آشوب را با جدیتی تلخ می‌سنجد. این انتخاب، «Winners & Sinners» را به سرگرمی‌ای پرانرژی تبدیل می‌کند، اما دامنهٔ عاطفی‌اش را نیز محدود می‌سازد: شخصیت‌ها بیشتر برای ایجاد خنده و حرکت در صحنه حضور دارند تا برای تحولی عمیق و پیچیده.

« کارگردانی و لحن Sammo Hung فیلم را نه به سوی کمدی موقعیتِ کاملاً منضبط می‌برد و نه به سمت ماجرای جنایی جدی. »

جمع‌بندی

بااین‌حال، فیلم در همان محدودهٔ انتخاب‌شده، تصویری خوش‌روح از رفاقتی می‌سازد که زیر فشار گرفتاری‌ها شکل خود را حفظ می‌کند. جمع‌بندی «Winners & Sinners» فیلمی گروه‌محور و پرجنب‌وجوش است که ارزش اصلی‌اش را از شیمی بازیگران، شوخی‌های تصویری و اکشنِ آمیخته با بدل‌کاری می‌گیرد. روایت جنایی آن ساده و در بخش‌هایی کم‌شتاب است؛ بخشی از شوخی‌ها نیز بیش از حد کش پیدا می‌کنند یا بر ذائقهٔ خاصی از کمدی بدنی تکیه دارند.

بااین‌حال، سرزندگی جمع بازیگران و توانایی فیلم در تبدیل آشوب به سرگرمی، ضعف‌های ساختاری‌اش را تا اندازه‌ای جبران می‌کند. این اثر برای تماشاگرانی مناسب‌تر است که از کمدی گروهی، طنز اغراق‌آمیز و اکشنِ بازیگوشانه لذت می‌برند، نه کسانی که انتظار دارند Jackie Chan در مرکز یک نمایش رزمی پیوسته قرار گیرد.