وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

ورود به قلمرو والدشدن «What to Expect When You’re Expecting» ساختهٔ Kirk Jones، کمدی رمانتیکی گروه‌محور است که بارداری را نه از دریچهٔ یک قهرمان، بلکه از خلال تجربه‌های چند زوج دنبال می‌کند. نقطهٔ عزیمت فیلم ساده و آشناست: والدشدن چیزی نیست که بتوان آن را تمام‌وکمال برنامه‌ریزی کرد.

بدن، رابطه، انتظارات و حتی تصور آدم‌ها از خودشان، در برابر رخدادی قرار می‌گیرد که هم روزمره است و هم سرنوشت‌ساز. فیلم از همین تضاد نیرو می‌گیرد. بارداری در اینجا هم منبع شوخی است، هم آزمونی برای رابطه و هم فرصتی برای بازنگری در معنای خانواده. اما چندپارگی قصه‌ها سبب می‌شود این ایدهٔ مرکزی گاه روشن و مؤثر باشد و گاه زیر ازدحام شخصیت‌ها و موقعیت‌ها از نظر دور بماند.

اثر می‌خواهد تصویری فراگیر از انتظار برای فرزند ارائه کند، ولی وسعت انتخابش هم‌زمان به نقطهٔ قوت و ضعف آن بدل می‌شود. روایت چندصدا و دشواری تمرکز داستان پنج زوج را در مسیرهای متفاوتِ نزدیک‌شدن به والدگری همراهی می‌کند: از چهره‌هایی مشهور که ناگهان با واقعیت بارداری روبه‌رو می‌شوند، تا زوجی که میان فرزندخواندگی و تردیدهای عاطفی مرددند؛ از رابطه‌ای تازه که با غافلگیری روبه‌رو می‌شود، تا خانواده‌ای که اختلاف نسل‌ها در آن به شکلی کمیک و رقابتی جلوه می‌کند.

هر خط داستانی ظرفیت یک فیلم مستقل را دارد، اما اینجا باید در زمانی محدود با بقیه تقسیم شود. پیوند میان قصه‌ها بیش از آنکه حاصل ساختاری رواییِ پیچیده باشد، از موضوع مشترکشان می‌آید. فیلم مدام از خانه‌ای به خانهٔ دیگر، از شادی به اضطراب و از شوخی به لحظه‌ای جدی حرکت می‌کند. این جابه‌جایی به اثر جنب‌وجوش می‌دهد، اما گاهی فرصت نمی‌کند رابطه‌ها را به اندازهٔ کافی بپروراند.

« نقطهٔ عزیمت فیلم ساده و آشناست: والدشدن چیزی نیست که بتوان آن را تمام‌وکمال برنامه‌ریزی کرد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

بعضی شخصیت‌ها بیشتر حامل یک موقعیت‌اند تا انسان‌هایی با مسیر درونی کامل؛ برخی دیگر نیز درست زمانی که امکان عمق‌یافتن پیدا می‌کنند، به خط داستانی دیگری واگذار می‌شوند. نتیجه، روایتی است که از نظر موضوعی گسترده، اما از حیث تمرکز نابرابر است. تماشاگر ممکن است از تنوع تجربه‌ها لذت ببرد، ولی هم‌زمان حس کند فیلم هنوز شخصیت یا رابطه‌ای را انتخاب نکرده که بتواند وزن عاطفی اصلی اثر را بر دوش بکشد.

بازیگران؛ نیروی محرک اثر یکی از مهم‌ترین امتیازهای فیلم، گروه بازیگران پرشمار و خوش‌انرژی آن است. Cameron Diaz، Jennifer Lopez، Elizabeth Banks، Anna Kendrick، Matthew Morrison و دیگر بازیگران، هر یک با لحنی متفاوت وارد جهان فیلم می‌شوند و به موقعیت‌هایی که گاه کلیشه‌ای‌اند، جان می‌بخشند.

حتی هنگامی که فیلمنامه راه‌حل‌های آشنایی پیش می‌گذارد، حضور بازیگران کمک می‌کند صحنه‌ها خشک و مکانیکی نشوند. Elizabeth Banks به‌ویژه در نقش زنی که تصوراتش از بارداری با واقعیت جسمانی و عاطفی آن برخورد می‌کند، حضوری زنده و پرتحرک دارد. بازی او میان خشم، سردرگمی و شوخی‌های ناخواسته تعادل برقرار می‌کند و از شخصیتش بیش از یک تیپ کمدی می‌سازد.

Cameron Diaz نیز با انرژی بدنی و چهرهٔ آشنایش به وجه نمایشی‌تر فیلم وزن می‌دهد، هرچند شخصیت او گاه بیش از آنکه پیچیدگی روانی داشته باشد، وسیله‌ای برای پیش‌برد شوخی‌هاست. در سوی دیگر، Anna Kendrick و Chace Crawford لطافتی جوانانه به خط داستانی خود می‌بخشند. Chris Rock نیز در جمع پدرانی که تجربه‌هایشان را با زبان شوخی و صراحت به اشتراک می‌گذارند، از ریتم کلامی و توانایی‌اش در ساختن لحظه‌های کمیک بهره می‌برد.

« نتیجه، روایتی است که از نظر موضوعی گسترده، اما از حیث تمرکز نابرابر است. »

شخصیت‌ها و اجرا

در مجموع، بازی‌ها از فیلمی که گاهی در نوشتن شخصیت‌ها کم می‌آورد، پشتیبانی مؤثری می‌کنند. کمدیِ بدن، خانه و انتظارات بخش بزرگی از طنز فیلم از برخورد میان تصور آرمانیِ بارداری و تجربهٔ واقعی آن شکل می‌گیرد. تغییرات جسمی، نوسان‌های عاطفی، نگرانی‌های عملی و ناآمادگی شریک زندگی، زمینهٔ بسیاری از شوخی‌هاست.

این انتخاب برای مخاطبانی که با بارداری آشنا هستند، می‌تواند حس بازشناسی و صمیمیت ایجاد کند؛ فیلم در بهترین لحظه‌هایش به جای تمسخر، از آشفتگی‌های کوچک زندگی مشترک طنز می‌سازد. با این حال، شوخی‌ها همیشه تازه یا ظریف نیستند. بخشی از کمدی بر اغراق دربارهٔ هورمون‌ها و وضعیت جسمانی زنان تکیه دارد و گاهی به جای مشاهدهٔ دقیق، از کلیشه‌های آشنا استفاده می‌کند.

به همین دلیل، بعضی صحنه‌ها خنده‌ای فوری و سبک برمی‌انگیزند، اما پس از آن در ذهن نمی‌مانند. فیلم بیشتر به دنبال خوش‌گذرانی بی‌دردسر است تا ساختن کمدی‌ای که نگاه تازه‌ای به موضوع داشته باشد. لحظه‌های مربوط به پدران و جمع دوستانهٔ آنان، از معدود بخش‌هایی است که زاویه‌ای متفاوت به تجربهٔ والدشدن می‌دهد.

این صحنه‌ها با نمایش ناتوانی‌ها و اضطراب‌های مردان، دامنهٔ نگاه فیلم را از تجربهٔ جسمانی بارداری فراتر می‌برند. اما این امکان به‌طور کامل پرورش نمی‌یابد و گاه همان‌قدر که می‌توانست به کانون تازه‌ای برای روایت بدل شود، در حاشیه می‌ماند. نوسان میان ملودرام و کمدی فیلم می‌خواهد هم سرگرم‌کننده باشد و هم به پیچیدگی‌های عاطفی والدشدن بی‌اعتنا نماند.

« در مجموع، بازی‌ها از فیلمی که گاهی در نوشتن شخصیت‌ها کم می‌آورد، پشتیبانی مؤثری می‌کنند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

در برخی خط‌ها، تردید دربارهٔ آمادگی برای فرزند، اختلاف میان زوج‌ها یا دشواری پذیرفتن واقعیت، به درامی ملایم می‌انجامد. این لحظه‌ها یادآوری می‌کنند که تشکیل خانواده همیشه با شادی یکدست همراه نیست؛ گاهی امید و ترس هم‌زمان حضور دارند. مشکل آنجاست که اثر برای همهٔ این موضوعات زمان و لحن یکسانی پیدا نمی‌کند.

برخی مسائل جدی در میان صحنه‌های سبک و شوخی‌های پرشمار، مجال کافی برای اثرگذاری نمی‌یابند. فیلم از یک سو می‌خواهد مخاطب را بخنداند و از سوی دیگر به تجربه‌هایی نزدیک شود که نیازمند سکوت، مکث و توجه‌اند؛ اما گذار میان این دو لحن همیشه طبیعی نیست. در نتیجه، بخش‌های دراماتیک گاه بیش از آنکه با خطوط دیگر گفت‌وگو کنند، به قطعاتی جداافتاده شباهت دارند.

این ناهماهنگی به‌خصوص در لحظاتی آشکار می‌شود که فیلم به دشواری یا فقدانی جدی نزدیک می‌شود. مسئله صرفاً آن نیست که اثر به سمت کمدی بازمی‌گردد، بلکه این است که گاه پیش از آنکه احساس یا پیامد آن تجربه مجال شکل‌گرفتن پیدا کند، روایت به سرعت از کنارش عبور می‌کند. چنین شتابی از عمق عاطفی می‌کاهد و پیوند میان خرده‌قصه‌ها را سست‌تر می‌کند.

تصویر خانواده و نگاه اجتماعی «What to Expect When You’re Expecting» خانواده را امری ازپیش‌تعریف‌شده و بی‌دردسر نمی‌بیند. زوج‌ها با آرزوها و آمادگی‌های یکسان وارد مسیر والدشدن نمی‌شوند و گاه اختلاف اصلی نه میان والدین و کودک، بلکه میان دو بزرگسال است که باید دربارهٔ آیندهٔ مشترکشان به توافق برسند.

« مشکل آنجاست که اثر برای همهٔ این موضوعات زمان و لحن یکسانی پیدا نمی‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

از این حیث، فیلم به موضوعی انسانی دست می‌گذارد: والدشدن فقط رویدادی زیستی نیست، بلکه بازتعریف رابطه و مسئولیت نیز هست. با وجود این، نگاه فیلم به نقش‌های جنسیتی چندان رها از قراردادهای رایج نیست. بار اصلی تجربهٔ جسمانی و عاطفی بارداری بر دوش زنان قرار دارد و مردان بیشتر در موقعیت حمایتگر، مضطرب یا شوخی‌پرداز ظاهر می‌شوند.

فیلم در برخی لحظه‌ها این تفاوت را به رسمیت می‌شناسد، اما کمتر می‌کوشد از آن پرسش جدی‌تری بسازد. بنابراین، تصویرش از خانواده گرم و پذیرفتنی است، اما همیشه به اندازهٔ موضوعش پیچیده و چندوجهی نیست. کارگردانی و ریتم Kirk Jones فیلمی پرشخصیت و پرحادثه ساخته است که می‌خواهد تماشاگر را از یک موقعیت به موقعیت دیگر ببرد.

ریتم نسبتاً تند، انرژی گروه بازیگران و رفت‌وآمد میان قصه‌ها، مانع از آن می‌شود که اثر کاملاً ایستا یا ملال‌آور شود. در عین حال، همین شتاب به پراکندگی ساختار دامن می‌زند: فیلم به جای آنکه هر مسیر را تا حدی کامل کند و سپس به مسیر بعدی برسد، گاهی میان چند خط رفت‌وبرگشت می‌کند و پیوند عاطفی مخاطب را قطع می‌سازد.

از نظر لحن، کارگردانی بیشتر در خدمت دسترس‌پذیری و سرگرمی است تا ظرافت فرمی. فیلم می‌خواهد برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان قابل‌تماشا باشد؛ از همین رو، موقعیت‌ها روشن و سریع فهمیده می‌شوند و شخصیت‌ها به‌سرعت معرفی می‌شوند. بهای این سادگی، کاهش پیچیدگی و گاه قابل‌پیش‌بینی‌شدن مسیرهاست.

« با وجود این، نگاه فیلم به نقش‌های جنسیتی چندان رها از قراردادهای رایج نیست. »

جمع‌بندی

اثر کمتر به دنبال کشف لحظه‌های خاموش و جزئیات زندگی روزمره است و بیشتر بر ضرباهنگ قصه و جاذبهٔ ستارگان تکیه می‌کند. جمع‌بندی «What to Expect When You’re Expecting» فیلمی گرم، پرستاره و گاه واقعاً بامزه است که از دل تجربه‌های متفاوتِ نزدیک‌شدن به والدگری، لحظه‌هایی از همدلی و سرگرمی می‌آفریند.

بازیگران دوست‌داشتنی‌اند و بعضی شوخی‌ها، به‌ویژه برای مخاطبی که با موضوع بارداری آشنایی دارد، خوش‌نشین و آشنا جلوه می‌کنند. فیلم همچنین می‌کوشد نشان دهد که برای والدشدن نسخه‌ای واحد وجود ندارد و هیچ برنامه‌ای نمی‌تواند همهٔ پیچیدگی‌های زندگی را پیش‌بینی کند. اما پراکندگی روایت، کلیشه‌های کمدی و نوسان میان شوخی و درام، مانع از آن می‌شوند که این ایده‌ها به تجربه‌ای منسجم و عمیق بدل شوند.

فیلم در سرگرم‌کردن موفق‌تر از واکاوی است و در کنار لحظه‌های صمیمانه، فرصت‌های مهمی را برای پرداخت جدی‌تر از دست می‌دهد. با این همه، برای تماشاگرانی که به کمدی‌های گروهی و داستان‌های خانوادگی علاقه دارند، اثری خوش‌تماشا و سبک باقی می‌ماند؛ فیلمی که بیش از آنکه پاسخ نهایی دربارهٔ والدشدن بدهد، بر آشفتگی، تفاوت و غافلگیریِ مسیر تأکید می‌کند.