وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

طرحی آشنا در لباس زمستان «Tyler Perry's Finding Joy» از آن عاشقانه‌هایی است که مقصدش را از همان آغاز پنهان نمی‌کند؛ جذابیتش نه در معمای سرانجام رابطه، بلکه در مسیر رسیدن شخصیت اصلی به درکی تازه از خواسته‌هایش نهفته است. جوی، طراح موفقی که در زندگی حرفه‌ای‌اش چندان به چشم نمی‌آید، در آستانهٔ کریسمس امید دارد مردی که دوستش دارد سرانجام او را از دوستی فراتر ببیند.

اما وقتی درمی‌یابد این انتظار یک‌طرفه بوده، در دل سفری زمستانی و در پی طوفان برف گرفتار می‌شود؛ جایی که آشنایی تازه، افق عاطفی او را تغییر می‌دهد. شانون تورنتون نقش جوی و توسین مورهونفولا نقش ریج را بازی می‌کنند و تایلر پری نویسندگی و کارگردانی فیلم را بر عهده دارد. این پیش‌فرض، مصالحی آشنا برای یک قصهٔ کریسمسی فراهم می‌کند: دل‌شکستگی، سفر ناخواسته، سرمای بیرون و گرمای ارتباطی که کم‌کم شکل می‌گیرد.

فیلم نیز چندان قصد ندارد این عناصر را از نو اختراع کند. انتخاب اصلی‌اش آن است که به‌جای غافلگیری، بر آسودگیِ آشنایی تکیه کند؛ انتخابی که برای مخاطبی که در جست‌وجوی داستانی سبک و دلنشین است می‌تواند کارآمد باشد، اما برای تماشاگر مشتاق تازگی، محدودیت‌های روایت را زود آشکار می‌کند. زمستان به‌مثابه پناهگاه عاطفی وایومینگِ پوشیده از برف در این قصه صرفاً پس‌زمینه‌ای زیبا نیست؛ محیطی است که زندگی روزمرهٔ جوی را از او می‌گیرد و وادارش می‌کند با موقعیتی روبه‌رو شود که در شهر شاید بتوانست پشت برنامه‌ها و انتظارهایش پنهانش کند.

برف و انزوا، موانعی بیرونی‌اند، اما هم‌زمان کارکردی درونی دارند: جوی را از مسیر قبلی‌اش منحرف می‌کنند تا به پرسش‌هایی دربارهٔ عشق، انتخاب و رضایت شخصی برسد. البته فیلم در بهره‌گیری از این تمهید، گاهی بیش از اندازه به تصادف و اجبار تکیه می‌کند. سرگردانی در طوفان باید زمینهٔ تغییر باشد، اما هرچه باورپذیری تصمیم‌های شخصیت اصلی کمتر شود، دشوارتر می‌توان از تجربهٔ او به‌عنوان سفری طبیعی و روان‌شناختی لذت برد.

« فیلم نیز چندان قصد ندارد این عناصر را از نو اختراع کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

در روایت‌هایی از این جنس، حادثه زمانی اثرگذار است که تماشاگر هم خطر را حس کند و هم انتخاب‌های قهرمان را بفهمد؛ اینجا، گاه بخش دوم قربانی پیش‌بردن سریع طرح می‌شود. جوی؛ میان دل‌بستگی و خودشناسی نقطهٔ مرکزی فیلم، عبور جوی از امید بستن به مردی است که او را صرفاً دوست می‌بیند و رسیدن به بازتعریف خواسته‌های خودش است.

ایدهٔ ارزشمند قصه در این است که خوشبختی را فقط به یافتن شریک عاطفی تقلیل نمی‌دهد؛ جوی باید نسبت خود را با زندگی و مسیر حرفه‌ای‌اش نیز از نو بسنجد. این ظرفیت، به داستان عمقی بیشتر از یک مثلث عاشقانهٔ ساده می‌بخشد، هرچند فیلم همیشه حوصلهٔ لازم را برای پرورش آن ندارد. یکی از دشواری‌های شخصیت‌پردازی، تصمیم‌هایی است که به‌جای آنکه از شناخت روشنِ جوی برخیزند، بیشتر برای رساندن او به موقعیت بعدی طراحی شده‌اند.

حرکت او در شرایط هشدار طوفان برف، نمونه‌ای از همین گسست میان رفتار و منطق داستان است: تماشاگر می‌تواند آشفتگی عاطفی را درک کند، اما این لزوماً هر انتخاب پرخطری را پذیرفتنی نمی‌سازد. نتیجه، گاه به‌جای هم‌دلی، کلافگی است. فیلم می‌خواهد جوی را شخصیتی در حال کشف توانایی‌های خود نشان دهد، اما برای این کشف، مسیر او را با مانع‌هایی می‌چیند که همیشه از تصمیم‌های باورپذیر او برنمی‌آیند.

عاشقانه‌ای گرم، اما کم‌غافلگیری رابطهٔ تازهٔ جوی با ریج، قلب عاطفی فیلم است؛ نیرویی که قصهٔ گرفتارماندن را از یک رشتهٔ حادثه به فرصتی برای صمیمیت تبدیل می‌کند. لحظه‌های بامزه و شیرین، به‌ویژه در فضای برفی و تعطیلاتی، برای این رابطه لطافت می‌سازند. فیلم در بهترین لحظاتش از همان جذابیت آشنای عاشقانه‌های فصلی بهره می‌گیرد: نزدیکی تدریجی دو آدم در شرایطی نامعمول و احساس اینکه شاید بیرون از برنامه‌ریزی‌های قبلی، امکان تازه‌ای وجود داشته باشد.

« لحظه‌های بامزه و شیرین، به‌ویژه در فضای برفی و تعطیلاتی، برای این رابطه لطافت می‌سازند. »

شخصیت‌ها و اجرا

اما این رابطه به‌ندرت از الگوی قابل‌شناسایی خود فاصله می‌گیرد. بسیاری از نشانه‌ها و مکث‌های عاطفی پیشاپیش به تماشاگر می‌گویند مسیر کلی کجا خواهد رفت. این پیش‌بینی‌پذیری الزاماً نقصی ویرانگر نیست؛ گاهی مخاطب دقیقاً برای همین اطمینان و آرامش به سراغ چنین قصه‌ای می‌رود. مسئله آنجاست که فیلم در کنار آشناییِ دلپذیر، جزئیات تازه یا پیچیدگی کافی عرضه نمی‌کند تا حتی تماشاگرِ پذیرای کلیشه‌ها نیز احساس کند با روایتی شخصی و متمایز روبه‌رو است.

آشنایی، اینجا هم نقطهٔ قوت است و هم سقف اثر. دیالوگ‌ها و لحن ملودرام دیالوگ‌ها بیش از هر عنصر دیگری فاصلهٔ میان نیت فیلم و نتیجهٔ اجرایی‌اش را نشان می‌دهند. فیلم می‌خواهد دربارهٔ عشق، امید و شناخت خویشتن حرف بزند، اما گاهی پیام‌هایش را چنان مستقیم بیان می‌کند که مجال کشف و تفسیر از تماشاگر گرفته می‌شود.

بعضی جمله‌ها نه از دل لحظه، بلکه انگار برای توضیح معنای همان لحظه گفته می‌شوند؛ تکرار و تصریح نیز در جاهایی به گفت‌وگوها حالتی کلیشه‌ای می‌دهد. این صراحت گاه با لحن ملودرام همراه می‌شود و به‌جای آنکه احساس را تشدید کند، آن را سنگین‌تر از حد لازم می‌سازد. کمدی‌های کوچک و موقعیت‌های بانمک می‌توانند این فشار را کاهش دهند، اما همیشه موفق نمی‌شوند.

در نتیجه، فیلم میان شیرینی عاشقانه و جدیت عاطفی نوسان می‌کند، بی‌آنکه این دو لحن در تمام مسیر با هم آشتی کنند. برای مخاطبی که به بیان بی‌پرده و پیام‌های روشن علاقه دارد، همین سادگی ممکن است بخشی از جذابیت اثر باشد؛ برای تماشاگر حساس به ظرافت گفت‌وگو، تکرارها احتمالاً گوش‌خراش می‌شوند.

« اما این رابطه به‌ندرت از الگوی قابل‌شناسایی خود فاصله می‌گیرد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

ریتم و لذت تماشای آسان ریتم «Finding Joy» کندتر از آن است که قصهٔ آشنایش به آن نیاز دارد. وقتی مقصد عاطفی از ابتدا قابل حدس است، هر صحنه باید یا شخصیت‌ها را غنی‌تر کند یا رابطه را باورپذیرتر؛ اگر هیچ‌یک رخ ندهد، زمان روایت به‌جای آنکه به صمیمیت کمک کند، حس درجازدن پدید می‌آورد. همین مسئله سبب می‌شود بخش‌هایی از سفر جوی بیش از اندازه کش‌دار به نظر برسند.

بااین‌حال، کندی فیلم برای همه تجربه‌ای یکسان نمی‌سازد. تماشاگرانی که از عاشقانه‌های سبک، فضای کریسمسی و لحظه‌های کوچکِ بامزه لذت می‌برند، ممکن است با همین شتاب آرام احساس راحتی کنند. فیلم برای تماشای بی‌دغدغه ساخته شده و انتظار چندانی برای پیچیدگی روایی یا تعلیق پرقدرت ایجاد نمی‌کند.

اما اگر مخاطب بخواهد در کنار حال‌وهوای دلنشین، قصه‌ای منسجم و شخصیت‌پردازی دقیق نیز دریافت کند، تصمیم‌های جوی و مکث‌های روایی می‌توانند لذت را فرسوده کنند. حال‌وهوای فیلم و مخاطب مناسب آن «Finding Joy» بیش از آنکه بخواهد عاشقانه‌ای ماندگار یا تازه باشد، می‌کوشد تجربه‌ای خوشایند و فصلی بسازد.

فضای کریسمسی، برف، گرفتاری ناگهانی و فرصت یک پیوند تازه، مجموعه‌ای از نشانه‌های آشنا را کنار هم می‌گذارد و از آنها حس گرما می‌سازد. این فیلم از آن آثاری نیست که برای لذت بردن از آن باید پیوسته در پی پیچش‌های هوشمندانه بود؛ امتیازش در لحظه‌هایی است که رابطه‌ها نرم و ساده پیش می‌روند و شوخی‌های کوچک به قصه جان می‌دهند.

« ریتم و لذت تماشای آسان ریتم «Finding Joy» کندتر از آن است که قصهٔ آشنایش به آن نیاز دارد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

این ویژگی را نباید با موفقیت کامل در اجرا یکی دانست. فیلم در خلق فضای آشنا موفق‌تر از ساختن شخصیت‌هایی چندوجهی یا گفت‌وگوهایی به‌یادماندنی است. دوستداران عاشقانه‌های سبک احتمالاً از اینکه قصه سراغ مسیری روشن و دلگرم‌کننده می‌رود استقبال می‌کنند؛ کسانی که از الگوهای تکراری یا تصمیم‌های نامعقول زود خسته می‌شوند، ممکن است از همان میانه با فیلم فاصله بگیرند.

این دو واکنش متضاد، هر دو با ماهیت اثر سازگارند. جمع‌بندی «Tyler Perry's Finding Joy» عاشقانه‌ای زمستانی و آشناست که در خلق حال‌وهوایی شیرین و فراهم‌کردن چند لحظهٔ بامزه کامیاب می‌شود، اما در روایت، گفت‌وگو و منطق برخی انتخاب‌های جوی کم می‌آورد. فیلم ایده‌ای قابل‌دفاع دربارهٔ رهاشدن از انتظارهای یک‌طرفه و بازنگری در معنای خوشبختی دارد، ولی پیامش را بیش از آنکه از مسیر جزئیات ظریف شخصیت‌پردازی منتقل کند، با تصریح و موقعیت‌های آشنا پیش می‌برد.

برای تماشاگر خواهان قصه‌ای سبک و کریسمسی، این آشنایی می‌تواند آرامش‌بخش باشد؛ برای کسی که دنبال تازگی، ریتم چابک و شخصیت‌پردازی دقیق است، اثر ناگزیر تکراری و گاه خسته‌کننده جلوه می‌کند. حاصل، فیلمی است که عنوانش را به وعده‌ای ساده پیوند می‌زند: یافتن شادی شاید از جایی آغاز شود که انتظارش را نداریم؛ اما خود فیلم در یافتن راهی تازه برای روایت این اندیشه چندان کامیاب نیست.

« این ویژگی را نباید با موفقیت کامل در اجرا یکی دانست. »