وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

گرمایی آشنا در دلِ یک دروغ کوچک «'Twas the Date Before Christmas» از همان عنوانش وعده‌ی داستانی سبک، جشن‌محور و عاشقانه می‌دهد؛ فیلمی که بیش از آنکه بخواهد قواعد روایت رمانتیک را زیرورو کند، می‌کوشد تماشاگر را به خانه‌ای پرجمعیت و شلوغ ببرد و برای مدتی در گرمای آیین‌های خانوادگی نگه دارد.

محور ماجرا جسی است؛ زنی که برای جلوگیری از تعطیل‌شدن رسم سالانه‌ی «المپیک کریسمس خانواده چمبرلین»، برایان را که تازه در یک قرار ناشناس دیده، به خانه می‌آورد و وانمود می‌کند رابطه‌شان از پیش جدی است. این موقعیت، موتور کمدی و عاطفی فیلم را هم‌زمان روشن می‌کند: هر مسابقه و دورهمی فرصتی است برای نزدیک‌شدن دو غریبه، و هر لحظه نیز خطر آشکارشدن دروغ را بیشتر می‌کند.

فیلم در چارچوب آشنای عاشقانه‌های کریسمسی حرکت می‌کند، اما انرژی آن از برخورد دو فضا می‌آید: مناسک پرهیاهوی خانواده و شکنندگی رابطه‌ای که هنوز فرصت نکرده شکل واقعی خود را پیدا کند. همین ترکیب، اثر را سرزنده‌تر از یک داستان صرفاً مبتنی بر سوءتفاهم می‌سازد. خانواده به‌مثابه صحنه‌ی نمایش خانواده‌ی چمبرلین صرفاً پس‌زمینه‌ی رابطه‌ی عاشقانه نیست؛ نیرویی فعال است که حال‌وهوای فیلم را تعیین می‌کند.

«المپیک کریسمس» بهانه‌ای برای گردآوردن شخصیت‌ها و خلق مجموعه‌ای از موقعیت‌های رقابتی است: جست‌وجوی ستاره‌ی درخت، مسابقه‌ی کادوپیچی و نبرد گلوله‌برفی. این بازی‌ها به فیلم ضرباهنگ می‌دهند و به‌جای آنکه مناسبات خانوادگی را با گفت‌وگوهای توضیحی شرح دهد، اجازه می‌دهند شخصیت‌ها در واکنش به یکدیگر شناخته شوند.

« همین ترکیب، اثر را سرزنده‌تر از یک داستان صرفاً مبتنی بر سوءتفاهم می‌سازد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

در بهترین لحظه‌ها، این رقابت‌ها از حد تزئینات فصلی فراتر می‌روند. آن‌ها نشان می‌دهند هر عضو خانواده چگونه در جمع حضور دارد، با شکست و پیروزی چه می‌کند و چه انتظاری از جسی دارد. ازدحام آدم‌ها و آیین‌ها، هم برای کمدی ظرفیت می‌سازد و هم فشار اجتماعی را ملموس می‌کند: جسی تنها قرار نیست یک مرد را به خانواده معرفی کند؛ باید تصویری را که خانواده از او دارد نیز مدیریت کند.

فیلم در این بخش، گرما را از خودِ جمع می‌گیرد، نه فقط از چراغ‌ها و درخت کریسمس. جسی و معنای پنهانِ همراه آوردن یک غریبه دروغ جسی در سطح داستانی وسیله‌ای برای پیش‌بردن ماجراست، اما پشت آن نیازی عاطفی قرار دارد: او می‌خواهد سنتی را که برای خانواده اهمیت دارد حفظ کند و در عین حال در برابر تغییر و تنهایی مقاومت می‌کند.

فیلم با آشکارکردن تدریجی زمینه‌ی شخصی او، این رفتار را از یک ترفند صرفاً کمیک فراتر می‌برد. جسی شخصیتی نیست که فقط برای رسیدن به یک خواسته‌ی فوری دروغ بگوید؛ او در موقعیتی قرار گرفته که حفظ ظاهر برایش آسان‌تر از گفتن حقیقت به خانواده است. این انتخاب البته بی‌هزینه نیست. هرچه جسی بیشتر می‌کوشد شرایط را کنترل کند، فاصله‌ی میان خود واقعی‌اش و نقشی که بازی می‌کند بیشتر می‌شود.

فیلم از این شکاف برای ساختن تعلیق عاطفی بهره می‌گیرد: مسئله فقط آن نیست که خانواده چه زمانی حقیقت را می‌فهمد، بلکه این است که جسی تا چه اندازه می‌تواند رابطه‌ای را که با وانمود آغاز شده، به احساسی صادقانه بدل کند. همین لایه، ساده‌ترین بخش داستان را به پرسشی درباره‌ی آسیب‌پذیری و اعتماد پیوند می‌زند.

« در بهترین لحظه‌ها، این رقابت‌ها از حد تزئینات فصلی فراتر می‌روند. »

شخصیت‌ها و اجرا

شیمی بازیگران و باورپذیری رابطه Amy Groening و Robert Buckley ستون اصلی فیلم‌اند. رابطه‌ی جسی و برایان به‌سرعت شکل می‌گیرد، اما بازیگران با راحتی و هماهنگی خود، این شتاب را تا حدی پذیرفتنی می‌کنند. میان آن‌ها نوعی صمیمیت بی‌تکلف وجود دارد که از شوخی‌ها و واکنش‌های کوچک سربرمی‌آورد؛ به همین دلیل تماشاگر لازم نیست تنها به دیالوگ‌های عاشقانه تکیه کند تا باور کند این دو از همراهی یکدیگر لذت می‌برند.

Groening در نقش جسی، هم آشفتگی موقعیت را منتقل می‌کند و هم لایه‌ای از اندوه و تردید را زیر سرزندگی شخصیت نگه می‌دارد. Buckley نیز برایان را به مردی صرفاً خوش‌قیافه و بی‌دردسر تقلیل نمی‌دهد؛ او در برابر آشفتگی خانواده، واکنش‌هایی دارد که شخصیت را از یک مهمان تزئینی متمایز می‌کند. بازیگران مکمل نیز به فضای جمعی جان می‌دهند و مانع می‌شوند خانواده به توده‌ای بی‌چهره از شوخی‌ها تبدیل شود.

با این همه، چون فیلم فرصت محدودی برای پیش‌بردن همه‌ی روابط دارد، برخی شخصیت‌های فرعی بیش از آنکه مسیر مستقلی داشته باشند، کارکردی در خدمت حال‌وهوای جشن پیدا می‌کنند. روایت آشنا و گره‌های شتاب‌زده الگوی قرار ساختگی یا رابطه‌ای که با حقیقتی پنهان آغاز می‌شود، برای تماشاگران این ژانر ناآشنا نیست.

فیلم نیز از این آشنایی فاصله‌ی زیادی نمی‌گیرد: دروغ، نزدیک‌شدن عاطفی، بدگمانی، افشاگری و بحران، همگی در مسیر قابل‌انتظاری قرار می‌گیرند. پیش‌بینی‌پذیری به‌خودی‌خود نقصی تعیین‌کننده نیست؛ بسیاری از عاشقانه‌های کریسمسی اساساً با وعده‌ی امنیت روایی و پایان خوش تماشا می‌شوند. مسئله زمانی پدیدار می‌شود که فیلم برای عبور از مراحل ضروری قصه، به تصادف‌ها و توضیح‌های فشرده متکی می‌شود.

« شیمی بازیگران و باورپذیری رابطه Amy Groening و Robert Buckley ستون اصلی فیلم‌اند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

رویدادهای مربوط به فروشگاه شمع و تهدید اخراج، از جمله نمونه‌هایی‌اند که در قیاس با فضای سبک و بازیگوشانه‌ی فیلم، بیش از اندازه به بحران‌سازی آشکار شباهت دارند. این خط داستانی می‌خواهد برایان را در برابر مسئولیت‌هایش قرار دهد و رابطه‌ی او با جسی را در معرض آزمونی جدی بگذارد، اما شدت و زمان‌بندی آن گاه تصنعی احساس می‌شود.

همچنین جمع‌شدن رقابت‌های خانوادگی، راز جسی، مسائل کاری برایان و شکل‌گیری عاشقانه در بازه‌ای کوتاه، به بعضی گذارها شتاب می‌دهد. فیلم گاهی به‌جای آنکه پیامدهای یک تصمیم را به‌اندازه‌ی کافی بپروراند، برای رسیدن به موقعیت بعدی از آن عبور می‌کند. کریسمس به‌عنوان لحن و فضای دیداری قدرت فیلم در ساختن حال‌وهوای کریسمسی، بیش از آنکه به نوآوری بصری وابسته باشد، در هماهنگی اجزای آشناست.

خانه‌ی شلوغ، چراغ‌ها، تزئینات، خوراکی‌ها و بازی‌های فصلی، محیطی می‌سازند که تماشاگر به‌سرعت می‌تواند در آن جا بگیرد. این جهانِ گرم، از دلِ کنش جمعی شکل می‌گیرد: خانواده با رقابت و شوخی، سنت را زنده نگه می‌دارد و هر مسابقه خانه را به صحنه‌ای کوچک برای نمایش پیوندهایشان بدل می‌کند.

فیلم می‌داند که مخاطب برای اثری از این جنس الزاماً به واقع‌گرایی سخت‌گیرانه نیاز ندارد؛ بخشی از لذت، در پذیرفتن اغراق و بازیگوشی آن است. بااین‌حال، هرجا بحران‌های داستانی نیز همان‌قدر اغراق‌آمیز می‌شوند، تعادل اثر آسیب می‌بیند. فضای جشن می‌تواند خیال‌انگیز باشد، اما برای آنکه احساسات باورپذیر بمانند، شخصیت‌ها باید در لحظه‌های جدی مجال مکث داشته باشند.

« بااین‌حال، هرجا بحران‌های داستانی نیز همان‌قدر اغراق‌آمیز می‌شوند، تعادل اثر آسیب می‌بیند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

فیلم اغلب این تعادل را حفظ می‌کند، هرچند گاهی سرعت روایت فرصت کافی برای رسوب‌کردن احساسات نمی‌دهد. جمع‌بندی «'Twas the Date Before Christmas» عاشقانه‌ای خوش‌قلب و سرگرم‌کننده است که بهترین دارایی‌هایش را در فضای خانوادگی پرجنب‌وجوش، بازی‌های کریسمسی و هماهنگی دو بازیگر اصلی پیدا می‌کند.

فیلم از داستانی آشنا بهره می‌برد و گره‌گشایی‌هایش همیشه به یک اندازه طبیعی نیستند؛ خط مربوط به بحران شغلی نیز در بخش‌هایی بیش از حد تصنعی جلوه می‌کند. با وجود این کاستی‌ها، حضور خانواده‌ی چمبرلین و صمیمیت میان جسی و برایان، به اثر نیرویی می‌بخشد که آن را از یک مجموعه‌ی صرفاً مکانیکی از کلیشه‌ها فراتر می‌برد.

این فیلم بیش از آنکه درباره‌ی کشف طرحی غافلگیرکننده باشد، درباره‌ی لذتِ موقتِ قرارگرفتن در جمعی گرم و پذیرفتن این احتمال است که یک آغاز نامتعارف به احساسی واقعی برسد. برای تماشاگرانی که از عاشقانه‌های فصلی انتظار طنز، صمیمیت و پایانی امیدوارکننده دارند، اثر انتخابی دلنشین است؛ برای کسانی که در پی پیچیدگی روایی یا واقع‌گرایی دقیق‌اند، پیش‌بینی‌پذیری و شتاب آن آشکارتر خواهد بود.

« فیلم اغلب این تعادل را حفظ می‌کند، هرچند گاهی سرعت روایت فرصت کافی برای رسوب‌کردن احساسات نمی‌دهد. »