نقد و بررسی
نقد آسمان‌های متلاطم (Turbulent Skies) | 2020
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
دو پیشگام در مدار رقابت «Turbulent Skies» که با عنوان اصلی هلندی «Vliegende Hollanders» شناخته می‌شود، درامی تاریخی هشت‌قسمتی درباره شکل‌گیری هوانوردی غیرنظامی در هلند است. محور روایت، رابطه پرفرازونشیب آلبرت پلسمن و آنتونی فوکر است: یکی مدیر و سازمان‌دهنده‌ای آرمان‌گرا، و دیگری سازنده‌ای نامتعارف و سوداگر که به توان مهندسی و ابتکار خود تکیه دارد.
مجموعه از همان آغاز روشن می‌کند که سرگذشت این دو را نمی‌توان جدا از یکدیگر دید؛ همکاری‌شان از نیاز متقابل برمی‌خیزد و رقابتشان پیوسته آن را به آستانه گسست می‌رساند. روایت، سال‌های میان دو جنگ جهانی را به چشم دوره‌ای می‌نگرد که در آن رؤیای پرواز هم‌زمان با ملاحظات مالی، جاه‌طلبی شخصی و اضطراب سیاسی پیش می‌رود.
آسمان به‌مثابه میدان درام بزرگ‌ترین امتیاز مجموعه آن است که هوانوردی را صرفاً پس‌زمینه‌ای تاریخی نمی‌گیرد. هواپیماها، مسیرها و رقابت بر سر قراردادها به اجزای اصلی درام بدل می‌شوند؛ تصمیمی تجاری می‌تواند پیامدهای فنی و انسانی داشته باشد و هر پرواز، افزون بر نمایش توانایی ماشین، آزمونی برای اعتماد و اعتبار شخصیت‌هاست.
« آسمان به‌مثابه میدان درام بزرگ‌ترین امتیاز مجموعه آن است که هوانوردی را صرفاً پس‌زمینه‌ای تاریخی نمی‌گیرد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
لحظه‌های بحران در آسمان، به‌ویژه تصور هواپیمایی که از کنترل خارج شده، تعلیقی ملموس می‌آفرینند و به مجموعه امکان می‌دهند از فضای گفت‌وگوهای اداری فراتر رود. جذابیت این سکانس‌ها از آن‌جا می‌آید که خطر، تنها خطر سقوط نیست: شکست می‌تواند جایگاه یک شرکت، حیثیت یک سازنده و آینده رابطه دو شخصیت را نیز تهدید کند.
کشاکش شخصیت‌ها و بازی‌ها پلسمن و فوکر به‌سبب تفاوت‌هایشان برای درام مناسب‌اند، اما مجموعه آن‌ها را به دو قطب ساده خیر و شر تقلیل نمی‌دهد. پلسمن بیش از همه به دوام یک نهاد و تحقق رؤیای پرواز عمومی می‌اندیشد؛ فوکر با ذهنی فرصت‌طلب‌تر، در پی آن است که استعداد و محصولاتش را به مشتری و نفوذ تبدیل کند.
هر یک در دیگری چیزی می‌بیند که خود فاقد آن است، و همین وابستگی، منازعه را از رقابتی معمولی پیچیده‌تر می‌کند. بازیگران نقش‌های اصلی، از جمله Daan Schuurmans و Fedja van Huêt، به این تقابل وزن می‌بخشند؛ حضور چهره‌های آشنا نیز به جذابیت تماشایی مجموعه کمک می‌کند. در عین حال، لهجه اغراق‌شدهٔ Steef de Bot در نقش پلسمن جوان، به‌خصوص در دو قسمت نخست، ممکن است توجه را از شخصیت‌پردازی و فضای داستان منحرف کند.
« هر یک در دیگری چیزی می‌بیند که خود فاقد آن است، و همین وابستگی، منازعه را از رقابتی معمولی پیچیده‌تر می‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
ریتم فشرده و گستره تاریخی مجموعه در هشت قسمت، دوره‌ای طولانی از تاریخ را دنبال می‌کند و این انتخاب هم سرچشمه کشش آن است و هم محدودیتش. پیشروی سریع روایت، حس شتاب و بی‌قراری زمانه را منتقل می‌کند؛ شرکت‌ها باید پیش از رقبا تصمیم بگیرند و شخصیت‌ها فرصت چندانی برای آسودن ندارند. اما همین فشردگی گاهی بهای خود را می‌گیرد.
برخی تحولات و روابط، پیش از آن‌که مجال کافی برای رسوب‌کردن بیابند، جای خود را به بحران بعدی می‌دهند. نتیجه، روایتی پرحادثه و سرگرم‌کننده است که گاه به‌جای مکث در لایه‌های روانی، ترجیح می‌دهد مسیر رویدادها را با سرعت طی کند. برای مخاطبی که انتظار دارد زندگی‌نامه‌ای تاریخی با جزئیات فراوان دنبال کند، این شتاب می‌تواند کمبود به نظر برسد.
تاریخ، درام و آزادی روایی «Turbulent Skies» از شخصیت‌ها و بسترهای واقعی بهره می‌گیرد، اما خود را به بازسازی مو‌به‌موی تاریخ محدود نمی‌کند. رویدادها گاه برای ایجاد انسجام دراماتیک جابه‌جا یا فشرده می‌شوند و بعضی زمینه‌های تاریخی با آزادی‌هایی بازپردازی شده‌اند. این رویکرد در روایت داستانی قابل فهم است: مجموعه می‌خواهد مجموعه‌ای از رخدادهای پراکنده را به کشمکشی پیوسته میان دو انسان بدل کند.
« اما همین فشردگی گاهی بهای خود را می‌گیرد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
بااین‌حال، آزادی روایی برای تماشاگرانی که دقت تاریخی را در اولویت می‌گذارند، پرسش‌برانگیز خواهد بود. بهتر است اثر را درامی الهام‌گرفته از تاریخ دانست، نه مرجعی برای شناخت جزئیات زندگی‌نامه‌ای یا تاریخ هوانوردی. بازآفرینی دوره و جلوه‌های بصری بازسازی دهه‌های آغازین پرواز، بدون تکیه بر تصویرهای پروازی، دشوار است.
مجموعه از جلوه‌های رایانه‌ای برای نمایش هواپیماها و پروازها استفاده می‌کند؛ انتخابی که دامنه امکان‌های بصری را افزایش می‌دهد، هرچند کیفیت باورپذیری آن ممکن است در همه لحظه‌ها یکسان نباشد. اهمیت اصلی این بازآفرینی، در خدمت‌کردن به حس یک جهان در حال دگرگونی است: فناوری هنوز نوپا و مخاطره‌آمیز است، اما هم‌زمان نوید پیوندهای تازه میان کشورها را می‌دهد.
طراحی صحنه و شیوه فیلم‌برداری می‌کوشند این دوره را زنده کنند و در بهترین لحظه‌ها، آسمان را نه منظره‌ای تزئینی، بلکه قلمرویی ناشناخته و پرمخاطره نشان می‌دهند. زیر پوست ماجراجویی در زیر لایه رقابت‌های تجاری و پروازهای پرتنش، مجموعه پرسشی انسانی‌تر را دنبال می‌کند: چه بهایی دارد ساختن چیزی تازه، و چه وقت آرمان به جاه‌طلبی شخصی گره می‌خورد؟
« بااین‌حال، آزادی روایی برای تماشاگرانی که دقت تاریخی را در اولویت می‌گذارند، پرسش‌برانگیز خواهد بود. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
کار پلسمن به زندگی خانوادگی و تعهدهایش فشار می‌آورد؛ مسیر فوکر نیز نشان می‌دهد که نبوغ فنی به‌تنهایی برای ساختن آینده کافی نیست. این سویه‌ها به درام عمق می‌دهند، هرچند گاه فرصت پرداخت بیشتری می‌طلبند. مجموعه همچنین با قرار دادن ماجرا در آستانه جنگی دیگر، به تناقضی تلخ اشاره می‌کند: فناوری‌ای که می‌تواند فاصله‌ها را کم کند، در جهانی ناآرام شکل می‌گیرد و ممکن است در خدمت نیازهایی فراتر از آرمان‌های سازندگانش قرار گیرد.
جمع‌بندی «Turbulent Skies» اثری پرتحرک و تماشایی است که نیروی اصلی‌اش را از رابطه پیچیده پلسمن و فوکر، فضای پرمخاطره هوانوردی آغازین و صحنه‌های بحران در آسمان می‌گیرد. بازی‌های جذاب و جاه‌طلبی روایی آن، کاستی‌هایی چون لهجه حواس‌پرت‌کن در آغاز، فشردگی بعضی خطوط داستانی و آزادی در بازپردازی تاریخ را کاملاً از میان نمی‌برند؛ اما مانع از آن هم نمی‌شوند که مجموعه تجربه‌ای سرگرم‌کننده و گاه تأمل‌برانگیز باشد.
این درام بیش از آن‌که شرحی جامع از تاریخ هوانوردی باشد، تصویری از دو مرد ناسازگار است که برای ساختن آینده‌ای مشترک ناگزیرند بارها با یکدیگر روبه‌رو شوند.
« این سویه‌ها به درام عمق می‌دهند، هرچند گاه فرصت پرداخت بیشتری می‌طلبند. »
ثبت دیدگاه