نقد و بررسی

نقد به لزلی (To Leslie) | 2022

زنی در پیِ بازگشت «To Leslie» از همان آغاز با تناقضی تلخ تعریف می‌شود: لزلی روزی با برنده‌شدن در قرعه‌کشی گمان می‌کند درِ زندگی تازه‌ای به رویش گشوده شده، اما پولی که می‌توانست امکان انتخاب‌های بهتر را فراهم کند، در گرداب اعتیاد و تصمیم‌های شتاب‌زده از میان می‌رود. سال‌ها بعد، آنچه باقی مانده نه ثروت و آسودگی، که رابطه‌هایی فرسوده و آینده‌ای نامعلوم است. فیلم به‌جای آن‌که این سقوط را به ماجرایی پرهیجان یا اخلاقیاتی ساده بدل کند، بر جزئیات روزمرهٔ زندگی زنی مکث می‌کند که باید با پیامدهای انتخاب‌هایش روبه‌رو شود. این فیلم نخستین تجربهٔ سینمایی بلند مایکل موریس در مقام کارگردان است و فیلمنامهٔ رایان بیناکو را به تصویری از غرب تگزاس پیوند می‌زند که از شکوه کارت‌پستالی دور است. جغرافیا در اینجا فقط پس‌زمینه نیست؛ وسعت و خلوت محیط، بی‌پناهی لزلی را تشدید می‌کند. جهانی که او در آن زندگی می‌کند کوچک و آشناست، اما همین آشنایی به معنای بخشایش نیست: مردم گذشتهٔ او را به یاد دارند و برای اعتماد دوباره دلیل محکمی نمی‌بینند. اعتیاد؛ چرخه‌ای فراتر از یک تصمیم یکی از امتیازهای فیلم، پرهیز از تصویرکردن اعتیاد به‌عنوان یک حادثهٔ منفرد یا نقصی اخلاقی است. لزلی بارها قول می‌دهد، فرصت می‌گیرد و دوباره به رفتاری بازمی‌گردد که به خودش و اطرافیانش آسیب می‌زند. این تکرار می‌تواند برای تماشاگر خسته‌کننده باشد؛ اما از منظر درام، بخشی از واقعیت چرخه‌وار اعتیاد است. پیشرفت در چنین مسیری خطی و مطمئن نیست، و فیلم نیز هر لغزش را با یک چرخش قهرمانانه یا پشیمانیِ فوری حل نمی‌کند. در عین حال، اثر از تبرئهٔ لزلی هم پرهیز دارد. رنج او واقعی است، اما رنج دیگران نیز واقعی است. فیلم از تماشاگر نمی‌خواهد پیامدهای رفتار او را نادیده بگیرد تا بتواند برایش دل بسوزاند. همین هم‌زمانیِ همدلی و داوری، به روایت نیروی اخلاقی می‌بخشد: فهمیدنِ علت‌های یک رفتار، الزاماً به معنای انکار آسیب‌های آن نیست. بازی آندریا رایزبرو؛ حضوری بی‌پرده و چندلایه مرکز ثقل فیلم، بی‌تردید، بازی آندریا رایزبرو در نقش لزلی است. او شخصیت را به مجموعه‌ای از نشانه‌های آشنای «زنِ سقوط‌کرده» تقلیل نمی‌دهد؛ در عوض، انسانی را می‌سازد که هم می‌تواند گرم و دلربا باشد و هم خودخواه، فریب‌کار و ویرانگر. جذابیت لزلی در فیلم به سپری بدل شده است: راهی برای نزدیک‌شدن به دیگران، جلب فرصت و گاه پنهان‌کردن آسیب‌پذیری. اما هرچه داستان پیش می‌رود، روشن‌تر می‌شود که این سپر دیگر چندان کارآمد نیست. رایزبرو در حرکات، مکث‌ها و تغییرات لحن، گذشتهٔ شخصیت را بدون نیاز به توضیح‌های طولانی آشکار می‌کند. لزلی گاهی چنان با اطمینان حرف می‌زند که گویی هنوز همه‌چیز در کنترل اوست؛ اما ترک‌های این اعتمادبه‌نفس، در نگاه و واکنش‌هایش پیداست. بازی او نه زیبا‌سازیِ اعتیاد است و نه نمایش اغراق‌آمیزِ درماندگی. مخاطب ممکن است از تصمیم‌های لزلی به خشم بیاید، اما اجرای رایزبرو اجازه نمی‌دهد او به نمونه‌ای انتزاعی از خطا تبدیل شود. شخصیت‌های پیرامونی؛ مهربانی بدون معجزه نقش‌های مکمل به فیلم امکان می‌دهند دنیای لزلی تنها از زاویهٔ احساسات خودش دیده نشود. سوئینی، با بازی مارک مارون، به‌تدریج به یکی از مهم‌ترین نیروهای انسانی روایت بدل می‌شود. او نه ناجی‌ای بی‌نقص است و نه شخصیتی که پاسخ همهٔ مشکلات را بداند. ملاحظه و تنهایی او، در کنار مرزهایی که گاه می‌کوشد حفظ کند، رابطه‌اش با لزلی را باورپذیرتر می‌سازد. فیلم از این رابطه تصویری افسانه‌ای از عشقِ شفابخش نمی‌سازد؛ حمایت می‌تواند راهی برای تغییر فراهم کند، اما جای مسئولیت‌پذیری شخصی را نمی‌گیرد. نانسی و جیمز نیز یادآور این‌اند که بخشش، حقی خودکار نیست. زخم‌هایی که لزلی بر جا گذاشته، با یک عذرخواهی یا چند روز رفتار بهتر محو نمی‌شوند. این شخصیت‌ها در روایت جایگاه‌های متفاوتی دارند، ولی حضورشان یک نکته را روشن می‌کند: بازسازی زندگی فقط به تصمیم فردی وابسته نیست؛ اعتماد دیگران هم زمان و شواهد می‌خواهد. بازی گروهی، به‌ویژه در لحظه‌هایی که تلخی با گرمای انسانی درمی‌آمیزد، از یک‌نواخت‌شدن فضای فیلم جلوگیری می‌کند.