نقد و بررسی
نقد جنگ زیرزمینی (The War Below) | 2021
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
روایتی فراتر از سنگرها «The War Below» به سوی جبهه‌ای کمتر دیده‌شده در جنگ جهانی اول می‌رود: زیر زمین. فیلم داستان گروهی از معدن‌کاران بریتانیایی را دنبال می‌کند که برای حفر تونلی به زیر سرزمین بی‌طرف و کارگذاری مواد منفجره در زیر خطوط آلمانی‌ها به خدمت گرفته می‌شوند؛ مأموریتی که قرار است بن‌بست نبرد مسین را بشکند.
این طرح، به‌جای تکرار تصویر آشنای سربازان در سنگر، جنگ را از زاویهٔ کارگرانی روایت می‌کند که مهارت روزمره‌شان ناگهان به بخشی از ماشین عظیم نبرد بدل می‌شود. جذابیت تاریخی ماجرا به‌تنهایی فیلم را پیش می‌برد و به آن هویتی متمایز در میان درام‌های جنگی می‌دهد. جنگ در دو جبهه در سطح داستان، معدن‌کاران تنها با دشمنی آن سوی خطوط روبه‌رو نیستند.
آنان باید در برابر بی‌اعتمادی و تحقیر طبقاتی نیز مقاومت کنند؛ زیرا تخصصشان از جهانی می‌آید که فرماندهان نظامی چندان جدی‌اش نمی‌گیرند. فیلم از همین تقابل، امکان طرح پرسشی مهم را به دست می‌آورد: در جنگی که سلسله‌مراتب و فرماندهی بر آن مسلط است، چه کسانی حق دارند دربارهٔ شایستگی و فداکاری تصمیم بگیرند؟
« روایتی فراتر از سنگرها «The War Below» به سوی جبهه‌ای کمتر دیده‌شده در جنگ جهانی اول می‌رود: زیر زمین. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
کارگران به‌تدریج از نیرویی حاشیه‌ای به گروهی ضروری بدل می‌شوند، اما اثر همیشه به اندازهٔ ظرفیت موضوعش در این تنش اجتماعی درنگ نمی‌کند. زمینهٔ طبقاتی و منطقه‌ای شخصیت‌ها گاه آشکار می‌شود و سپس بی‌آنکه به‌طور کامل پرورده شود، کنار می‌رود. ویلیام هاکین و نیروی انسانی روایت بار عاطفی فیلم بیش از همه بر دوش ویلیام هاکین است؛ مردی که تجربهٔ جنگ و تردیدهای درونی، او را به قهرمانی بی‌نقص تبدیل نمی‌کند.
بازی Sam Hazeldine در این نقش، ترکیبی از خستگی، اندوه و اراده را منتقل می‌کند و به شخصیت عمقی می‌بخشد که فیلمنامه برای همهٔ افراد گروه فراهم نمی‌کند. هاکین نه صرفاً رهبر یک مأموریت، بلکه انسانی است که باید میان ترس شخصی و مسئولیتی که در قبال دیگران پذیرفته، راهی پیدا کند. همین کیفیت، او را به نقطهٔ اتکای تماشاگر بدل می‌سازد و به تجربهٔ دشوار تونل‌زنی وجهی شخصی می‌دهد.
فضای محصور و تعلیق زیرزمینی یکی از دستاوردهای اصلی فیلم، بهره‌گیری از محیط بستهٔ تونل‌هاست. در زیر زمین، خطر فقط از حملهٔ دشمن نمی‌آید؛ فروریختن خاک، محدودیت حرکت و ناتوانی در دیدن آنچه پیش روست نیز بر تهدید می‌افزاید. این فضا حس خفگی و بی‌پناهی می‌سازد و تعلیقی متفاوت از میدان نبرد متعارف به وجود می‌آورد: تهدید ممکن است بی‌صدا نزدیک شود و کوچک‌ترین خطا پیامدی جبران‌ناپذیر داشته باشد.
« زمینهٔ طبقاتی و منطقه‌ای شخصیت‌ها گاه آشکار می‌شود و سپس بی‌آنکه به‌طور کامل پرورده شود، کنار می‌رود. »
شخصیت‌ها و اجرا
فیلم در این لحظات موفق می‌شود جنگ را از منظره‌ای دور و باشکوه به تجربه‌ای جسمانی و نزدیک تبدیل کند؛ تجربه‌ای از فشار، تاریکی و کار طاقت‌فرسا. با این حال، اثر در بازسازی شرایط تونل‌زنی همیشه به جزئیات فنی نمی‌پردازد. کسانی که انتظار دارند روند حفر، دشواری‌های مهندسی و شیوهٔ کار معدن‌کاران با دقت بیشتری توضیح داده شود، ممکن است احساس کنند فیلم از بخشی از جذاب‌ترین امکان تاریخی خود عبور می‌کند.
تمرکز آن بیشتر بر خطر و تأثیر عاطفی کار است تا شرح مرحله‌به‌مرحلهٔ فنون زیرزمینی. بازی‌های گروهی و شخصیت‌های کم‌پرداخته بازی گروهی فضای مناسبی برای نشان دادن رفاقت، فشار روانی و تفاوت خلق‌وخو میان مردان فراهم می‌کند. Tom Goodman-Hill در نقش «هل‌فایر جک» حضوری به‌یادماندنی دارد و تقابل او با ساختار رسمی ارتش، به روایت نیرویی پیش‌برنده می‌بخشد.
برخی چهره‌های دیگر نیز لحظاتی صمیمی و انسانی به فیلم اضافه می‌کنند؛ به‌ویژه رابطه‌هایی که نشان می‌دهند مأموریت، فقط مجموعه‌ای از وظایف نظامی نیست، بلکه زندگی و پیوندهای شخصی افراد را نیز زیر فشار می‌گذارد. اما کیفیت شخصیت‌پردازی یکدست نیست. چند تن از همراهان هاکین بیشتر در حد تیپ‌هایی آشنا باقی می‌مانند و فیلم فرصت کافی نمی‌یابد تا انگیزه‌ها، اختلاف‌ها و گذشتهٔ هرکدام را بسط دهد.
« با این حال، اثر در بازسازی شرایط تونل‌زنی همیشه به جزئیات فنی نمی‌پردازد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
در نتیجه، تماشاگر گاهی می‌داند این افراد در خطرند، اما کمتر با دنیای درونی آنان آشنا می‌شود. این کاستی، به‌خصوص در بخش‌هایی که روایت انتظار دارد سرنوشت گروه بار عاطفی سنگینی ایجاد کند، از شدت اثر می‌کاهد. ریتمی نابرابر ساختار فیلم میان شتاب و مکث تعادل کاملی پیدا نمی‌کند. برخی گذرهای داستانی سریع از کنار رویدادهایی می‌گذرند که می‌توانستند فرصت بیشتری برای شناخت شخصیت‌ها یا فهم دشواری مأموریت فراهم کنند؛ در مقابل، بخش‌هایی از کار طاقت‌فرسای گروه انرژی لازم را حفظ نمی‌کنند.
این ناهمواری گاهی فاصله‌ای میان اهمیت رویدادها و تأثیر آن‌ها بر تماشاگر ایجاد می‌کند: ما می‌فهمیم که وضعیت خطرناک است، اما همیشه زمان کافی برای احساس تدریجی افزایش فشار نداریم. این مسئله همچنین بر تعلیق اثر می‌گذارد. محیط زیرزمینی به‌خودی‌خود سرشار از امکان سینمایی است، اما تعلیق زمانی به اوج می‌رسد که روایت بتواند انتظار، سکوت و فرسودگی را با دقت تنظیم کند.
فیلم در صحنه‌هایی به این کیفیت نزدیک می‌شود و در بخش‌هایی دیگر، با گذر سریع از بحران‌ها یا افت انرژی، اثر آن را کم‌رنگ می‌کند. جنگ، قهرمانی و محدودیت روایت «The War Below» قهرمانی را نه در قالب یک پیروزی فردی، بلکه در کار گروهی و به‌کارگیری دانشی می‌جوید که در نگاه رسمی ارزش کافی نداشته است.
« در نتیجه، تماشاگر گاهی می‌داند این افراد در خطرند، اما کمتر با دنیای درونی آنان آشنا می‌شود. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این انتخاب، روایت را از ستایش سادهٔ فرماندهان و نبردهای بزرگ دور می‌کند و توجه را به مردانی می‌برد که در حاشیهٔ تاریخ نظامی قرار گرفته‌اند. بااین‌حال، فیلم در پرداخت برخی پیامدهای اخلاقی و انسانی جنگ محتاط می‌ماند؛ ایده‌های قابل‌توجهی دربارهٔ فداکاری، فرمان‌بری و تبعیض را مطرح می‌کند، اما همیشه آن‌ها را تا پایانِ ظرفیت دراماتیکشان دنبال نمی‌کند.
این محدودیت را می‌توان هم ضعف دانست و هم نشانه‌ای از اولویت فیلم: اثر بیش از آنکه بخواهد رساله‌ای تاریخی یا سیاسی باشد، قصه‌ای فشرده دربارهٔ مأموریتی استثنایی و آدم‌هایی است که در دل آن قرار گرفته‌اند. دستاوردش نه در جامعیت، بلکه در یادآوری روایتی کمتر شنیده‌شده نهفته است. جمع‌بندی «The War Below» در انتخاب موضوع، امتیازی مهم به دست می‌آورد: نگاهی به معدن‌کارانی که جنگ را در تونل‌های تاریک و زیر خطوط دشمن تجربه کردند.
فضای خفقان‌آور زیرزمین، بازی تأثیرگذار Sam Hazeldine و حضور گروهی از مردان عادی در مأموریتی فوق‌العاده، فیلم را به درامی جنگی با هویت خاص بدل می‌کند. در سوی دیگر، شخصیت‌های فرعی کم‌عمق و ریتم نابرابر مانع می‌شوند که همهٔ ظرفیت تاریخی و عاطفی ماجرا به‌تمامی شکوفا شود. حاصل، اثری صادقانه و درگیرکننده است که نه در همهٔ لحظات به یک اندازه موفق، اما به‌واسطهٔ زاویهٔ دید متفاوت و قصهٔ کم‌شنیده‌اش سزاوار توجه است.
« دستاوردش نه در جامعیت، بلکه در یادآوری روایتی کمتر شنیده‌شده نهفته است. »
ثبت دیدگاه