وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

طرحی ساده با ظرفیت طنز «The Wannabes» یا «ستاره‌های تلویزیونی»، کمدی فرانسوی سال ۲۰۲۲ به کارگردانی Jonathan Barré، از موقعیتی آشنا آغاز می‌کند: دانیل و استفان، دو فروشندهٔ لوازم خانگی که در یک فروشگاه کار می‌کنند و از یکدیگر خوششان نمی‌آید، برای پرداخت بدهی‌هایشان تصمیم می‌گیرند در مسابقه‌های تلویزیونی با هم شرکت کنند.

این همکاریِ ناخواسته، موتور اصلی روایت است؛ دو آدم معمولی می‌کوشند از راه شهرت ناگهانی و پول جایزه، راهی کوتاه برای حل مشکلاتشان پیدا کنند. بازیگران اصلی فیلم Grégoire Ludig و David Marsais هستند و مدت آن حدود یک ساعت و چهل دقیقه است. این طرح، در ظاهر ساده و سرراست، امکانی مناسب برای ساختن کمدی موقعیت فراهم می‌کند.

تضاد میان دو همکار ناسازگار، حضورشان در فضایی پرزرق‌وبرق‌تر از زندگی روزمره و تلاش برای حفظ ظاهر در برابر دوربین، از همان ابتدا زمینهٔ شوخی را می‌سازد. فیلم نیز بیش از آن‌که بر پیچیدگی روایی تکیه کند، از برخورد شخصیت‌ها و پیامدهای تصمیم‌های نسنجیدهٔ آنان نیرو می‌گیرد. دو شخصیت در مدار برخورد دانیل و استفان، بیش از آن‌که دو شخصیت کاملاً پیچیده باشند، دو قطب متضاد برای تولید اصطکاک کمدی‌اند.

« بازیگران اصلی فیلم Grégoire Ludig و David Marsais هستند و مدت آن حدود یک ساعت و چهل دقیقه است. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

بیزاری میانشان در گفت‌وگوها و رفتارهای روزمره نمود پیدا می‌کند و هر تلاش برای همکاری، به فرصتی برای آشکار شدن تفاوت‌هایشان بدل می‌شود. فیلم به‌خوبی می‌داند که کمدی این زوج نه در صمیمیت فوری، بلکه در دشواری کنار آمدنشان با یکدیگر نهفته است. بااین‌حال، فیلم همیشه از این تضاد تا نهایت بهره نمی‌برد.

گاه شخصیت‌پردازی به چند ویژگی برجسته و واکنش‌های قابل‌انتظار محدود می‌شود؛ در نتیجه، تماشاگر زودتر از آن‌که با لایه‌های پنهان این دو آشنا شود، الگوی رفتاری‌شان را تشخیص می‌دهد. همین مسئله، بخشی از شوخی‌ها را مؤثر می‌کند، اما از سوی دیگر، امکان تحول عاطفی و غافل‌گیری را کاهش می‌دهد.

دانیل و استفان بیشتر به ابزارهایی برای پیشبرد موقعیت‌های کمیک شباهت پیدا می‌کنند تا آدم‌هایی که گذشته و انگیزه‌هایشان با جزئیات کاویده شده باشد. کمدیِ ناسازگاری و شهرت جذاب‌ترین ایدهٔ فیلم، پیوند میان اختلاف شخصی و نمایش عمومی است. دانیل و استفان در محیط کار از تحمل یکدیگر عاجزند، اما در مسابقه‌های تلویزیونی ناچارند خود را به شکل یک گروه هماهنگ عرضه کنند.

« فیلم به‌خوبی می‌داند که کمدی این زوج نه در صمیمیت فوری، بلکه در دشواری کنار آمدنشان با یکدیگر نهفته است. »

شخصیت‌ها و اجرا

این فاصله میان آنچه واقعاً هستند و تصویری که باید برای مخاطبان بسازند، سرچشمه‌ای طبیعی برای طنز است. تلویزیون در این‌جا صرفاً پس‌زمینه‌ای رنگارنگ نیست؛ صحنه‌ای است که شخصیت‌ها را به اجرای نسخه‌ای نمایشی از خودشان وامی‌دارد. فیلم از وسوسهٔ شهرت نیز بهره می‌گیرد: دو مرد که ابتدا جایزه و پول را هدف گرفته‌اند، به‌تدریج با پیامدهای دیده‌شدن روبه‌رو می‌شوند.

این مسیر ظرفیت نقدی ملایم دربارهٔ فرهنگ شهرت دارد؛ جایی که دیده‌شدن می‌تواند با ارزشمند بودن اشتباه گرفته شود و موفقیت ناگهانی، آدم‌ها را از هدف نخستینشان دور کند. با این همه، این مضمون بیشتر در سطح ایده باقی می‌ماند و کمتر به تأملی جدی دربارهٔ سازوکار شهرت یا میل به تأیید عمومی تبدیل می‌شود.

ریتم و ساختار روایت رفت‌وآمد میان محل کار و مسابقه‌های تلویزیونی به روایت تحرک می‌بخشد. هر موقعیت تازه، فرصتی است برای آن‌که همکاری شکنندهٔ دو شخصیت آزموده شود و مخاطب منتظر بماند ببیند این بار کدام‌یک نظم ساختگی گروه را بر هم می‌زند. از این منظر، فیلم برای کمدی خود چارچوبی پیوسته دارد و صرفاً به رشته‌ای از شوخی‌های جدا از هم متکی نیست.

« این فاصله میان آنچه واقعاً هستند و تصویری که باید برای مخاطبان بسازند، سرچشمه‌ای طبیعی برای طنز است. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

اما ریتم پرتحرک همیشه به معنای پیشرفت دراماتیک نیست. برخی موقعیت‌ها بیش از آن‌که شخصیت‌ها را به مرحله‌ای تازه برسانند، همان تعارض قبلی را با آرایشی متفاوت تکرار می‌کنند. از همین رو، روایت گاه احساس می‌کند در حال گردش پیرامون یک ایدهٔ مرکزی است: دو همکار با هم کنار نمی‌آیند، ولی برای رسیدن به هدف مشترک باید وانمود کنند هماهنگ‌اند.

این تکرار می‌تواند برای کمدی کوتاه‌مدت سودمند باشد، اما در فیلمی بلند، نیاز به تغییر و افزایش پیچیدگی دارد تا تازگی موقعیت‌ها از میان نرود. اجراها و لحن کمدی بخش مهمی از کارکرد فیلم بر دوش بازی‌های Grégoire Ludig و David Marsais است. چنین روایتی به هماهنگی بازیگران نیاز دارد: هرکدام باید هم استقلال شخصیت خود را حفظ کنند و هم بتوانند در لحظه‌هایی که ناچار به هم‌کاری‌اند، ترکیبی باورپذیر از تنش و همراهی بسازند.

فیلم از تضاد میان واکنش‌ها و شیوهٔ حضور آن‌ها در برابر دوربین بهره می‌برد و همین دوگانگی، به موقعیت‌ها جان می‌دهد. لحن اثر نیز بر کمدی سبک و کم‌ادعا استوار است؛ قصد ندارد هر لحظه را به شوخی بزرگ تبدیل کند یا از موقعیت ساده، نتیجه‌ای تلخ و سنگین بیرون بکشد. این انتخاب به فیلم امکان می‌دهد سرگرم‌کننده و روان بماند، اما گاهی هم باعث می‌شود شوخی‌ها به سطح رفتارهای قابل‌پیش‌بینی محدود شوند.

« اما ریتم پرتحرک همیشه به معنای پیشرفت دراماتیک نیست. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

هرگاه طنز تنها بر دست‌پاچگی، خودنمایی یا ناتوانی شخصیت‌ها تکیه می‌کند، از ظرافت فاصله می‌گیرد؛ هرگاه تضاد میان نمایش تلویزیونی و واقعیت زندگی آنان برجسته می‌شود، فیلم به بهترین شکل خود نزدیک‌تر است. محدودیت‌ها و فرصت‌های ازدست‌رفته ضعف اصلی «The Wannabes» نه در سادگی طرح، بلکه در محدود ماندن آن است.

ایدهٔ دو همکار ناسازگار که برای حل مشکلات مالی به مسابقه‌های تلویزیونی پناه می‌برند، به‌تنهایی ظرفیت کافی دارد؛ اما برای آن‌که به کمدی ماندگارتر بدل شود، باید شخصیت‌ها بیش از چند خصلت آشکار داشته باشند و موقعیت‌ها نیز از تکرار صرف فراتر بروند. فیلم در بعضی لحظه‌ها به‌جای گسترش معنای رابطهٔ این دو، به شوخی‌های کمابیش آشنا بسنده می‌کند.

در عین حال، قصهٔ این اثر را نباید با فیلم‌های جنایی یا مافیایی اشتباه گرفت. محور روایت آن مسابقه‌های تلویزیونی، بدهی و وسوسهٔ شهرت است، نه ورود قهرمانان به جهان تبهکاری. بنابراین، انتقادهایی مانند تکیه بر کلیشه‌های مافیایی با داستان این فیلم سازگار نیستند. آنچه می‌توان دربارهٔ آن گفت، بیشتر به آشنایی الگوی «دو آدم ناسازگار که ناچار به همکاری می‌شوند» و قابل‌پیش‌بینی بودن بخشی از مسیرشان مربوط است.

« محدودیت‌ها و فرصت‌های ازدست‌رفته ضعف اصلی «The Wannabes» نه در سادگی طرح، بلکه در محدود ماندن آن است. »

جمع‌بندی

جمع‌بندی «The Wannabes» کمدی‌ای سبک و متکی بر تضاد دو شخصیت است که نیروی اصلی خود را از همکاری اجباری دانیل و استفان و فاصلهٔ میان چهرهٔ واقعی آنان با تصویری که برای تلویزیون می‌سازند می‌گیرد. فیلم در ایجاد موقعیت‌های پرتحرک و بهره‌برداری از ناسازگاری دو شخصیت موفق است، اما پرداخت محدود قهرمانان و تکرار برخی الگوهای کمیک، مانع از آن می‌شود که ایدهٔ اولیه به روایتی عمیق‌تر و غافل‌گیرکننده‌تر برسد.

ارزش تماشای آن بیش از هر چیز به انتظار مخاطب بستگی دارد: اگر هدف، دیدن کمدی‌ای روان دربارهٔ دو همکار بدقلق و رؤیای شهرت باشد، فیلم لحظه‌های سرگرم‌کننده‌ای عرضه می‌کند؛ اما اگر انتظار شخصیت‌پردازی چندلایه، طنزی اجتماعیِ تند یا تحول داستانی پیچیده وجود داشته باشد، اثر احتمالاً کمتر از آن انتظار برآورده خواهد کرد.

«The Wannabes» در نهایت کمدی‌ای خوش‌ریتم اما محدود است؛ اثری که ایده‌اش از پرداخت نهایی‌اش جذاب‌تر جلوه می‌کند.