وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

نیویورك به‌مثابه حال‌وهوا «The Wackness» ساختهٔ Jonathan Levine، داستان بلوغی است که تابستان ۱۹۹۴ را نه صرفاً زمان وقوع، بلکه نیرویی شکل‌دهنده در جهان خود می‌سازد. گرمای سنگین شهر، خیابان‌های پرجنب‌وجوش و هیپ‌هاپِ جاری در پس‌زمینه، فضایی می‌آفرینند که هم سرزنده است و هم اندکی فرسوده؛ گویی نیویورک در آستانهٔ تغییر ایستاده، درست مانند شخصیت‌های جوان فیلم.

شهر در اینجا کارت‌پستالی براق نیست: محیطی است که آدم‌ها در آن پرسه می‌زنند، معامله می‌کنند، دل می‌بندند و برای یافتن جایی امن در زندگی تقلا می‌کنند. فیلم با تکیه بر جزئیات فرهنگی آن دوره، نوستالژی را از سطح ارجاع‌های تزئینی فراتر می‌برد. موسیقی، زبان و سبک زندگی جوانان، ریتمی خاص به روایت می‌دهند و به تماشاگر کمک می‌کنند از دریچهٔ ذهن Luke به شهر نگاه کند.

با این همه، نوستالژی گاه چنان پررنگ می‌شود که خود به موضوعی مستقل بدل می‌گردد: فیلم شیفتهٔ زمانه‌ای است که بازسازی می‌کند و در بعضی لحظات، این شیفتگی بیش از آنکه داستان را پیش ببرد، بر آن سایه می‌اندازد. جوانی در میان بزرگسالان ناتمام Luke Shapiro نوجوانی تنها و ناآرام است؛ کسی که در آستانهٔ ورود به مرحله‌ای تازه از زندگی، هنوز نمی‌داند باید از چه چیزی دل بکند و به چه چیزی تکیه کند.

فروش ماری‌جوانا برای او فقط راهی برای کسب درآمد نیست؛ نوعی سازوکار ارتباطی و شیوه‌ای برای حضور در جهان بزرگسالان است. او با این کار، به آدم‌های مختلف دسترسی پیدا می‌کند، اما این رفت‌وآمدها لزوماً تنهایی‌اش را درمان نمی‌کنند. در زیر ظاهر خونسرد و شوخ او، نیاز آشکاری به شنیده‌شدن نهفته است.

« فیلم با تکیه بر جزئیات فرهنگی آن دوره، نوستالژی را از سطح ارجاع‌های تزئینی فراتر می‌برد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

در برابرش، دکتر Jeffrey Squires قرار دارد؛ روان‌پزشکی که قرار است نقش راهنمای بزرگسال را بازی کند، اما خودش گرفتار آشفتگی‌هایی است که اعتبار این نقش را زیر سؤال می‌برد. رابطهٔ میان این دو، از همان ابتدا با تناقضی جذاب شکل می‌گیرد: مراجع نوجوان هزینهٔ درمان را با مواد می‌پردازد و درمانگر نیز از این معامله بی‌نصیب نمی‌ماند.

این وضعیت هم سرچشمهٔ طنز است و هم نشانه‌ای از اختلال در مرزهای رابطه. فیلم از این تناقض بهره می‌گیرد تا تصویری از بزرگسالی ارائه کند که به‌جای پاسخ‌دادن به پرسش‌های جوانان، خودش پرسش‌های حل‌نشدهٔ فراوانی دارد. روان‌درمانی، دوستی و مرزهای مبهم گفت‌وگوهای Luke و Squires از بخش‌های زنده و مؤثر فیلم‌اند.

این صحنه‌ها گاهی حال‌وهوای جلسهٔ درمان دارند و گاهی به گفت‌وگوی دو دوست بدل می‌شوند؛ تفاوتی که هم به صمیمیت رابطه کمک می‌کند و هم محدودیت‌های آن را آشکار می‌سازد. Squires با شوخ‌طبعی و بی‌پروایی‌اش می‌تواند برای Luke جذاب باشد، اما همین ویژگی‌ها او را به الگویی نامطمئن تبدیل می‌کند.

فیلم به‌خوبی نشان می‌دهد که نوجوان ممکن است در یک بزرگسال هم‌زمان چیزی برای تحسین و چیزی برای احتیاط بیابد. پیوند این دو، برخلاف داستان عاشقانهٔ نوجوانانهٔ فیلم، در مرکز عاطفی روایت قرار دارد. هر دو شخصیت به شکلی متفاوت احساس می‌کنند از دیگران جا مانده‌اند و با نوعی بی‌قراری در خود دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

« این وضعیت هم سرچشمهٔ طنز است و هم نشانه‌ای از اختلال در مرزهای رابطه. »

شخصیت‌ها و اجرا

یکی در آغاز زندگی بزرگسالی ایستاده و دیگری با پیامدهای انتخاب‌های گذشته روبه‌روست. فیلم از تقابل این دو سن و تجربه، طنزی نرم می‌سازد؛ اما در زیر طنز، پرسشی جدی‌تر جریان دارد: آیا کسی که خودش تعادل ندارد، می‌تواند به دیگری کمک کند؟ پاسخ اثر ساده و قطعی نیست، و همین ابهام به رابطه عمق می‌دهد.

دل‌باختگی و خیالِ گریز ورود Stephanie به زندگی Luke، مسیر داستان را به سوی عشق و میل نوجوانانه می‌برد. او هم‌کلاسی‌ای است که برای Luke هم جذابیت دارد و هم نوعی امکان: امکان دیده‌شدن، پذیرفته‌شدن و تجربه‌کردن چیزی متفاوت از روزمرگی. آشنایی آن دو در فضایی شکل می‌گیرد که تابستان و خلوت شهر، فرصت نزدیک‌شدن را فراهم می‌کنند.

فیلم در این بخش‌ها به‌خوبی دستپاچگی و خودآگاهی افراطی نوجوانی را بازمی‌نماید؛ آن مرحله‌ای که آدم هم می‌خواهد جسور باشد و هم از هر نشانهٔ طردشدن می‌ترسد. با این حال، رابطهٔ عاشقانه در «The Wackness» چندان از الگوهای آشنای ژانر فاصله نمی‌گیرد. کشش میان دو شخصیت بیشتر از آنکه بر غافلگیری‌های داستانی استوار باشد، به کیفیت لحظه‌ها و واکنش‌های بازیگران متکی است.

فیلم گاهی نگاه Luke را چنان برجسته می‌کند که Stephanie بیش از آنکه شخصیتی مستقل باشد، به تصویری از آرزوهای او نزدیک می‌شود. این محدودیت، هرچند با زاویهٔ دید نوجوانانهٔ روایت تناسب دارد، سبب می‌شود لایه‌های درونی دختر کمتر کاویده شوند. بازیگری و نیروی اجرا Josh Peck در نقش Luke، از پس نمایش ترکیبی از خجالت، میل به نزدیکی و پنهان‌کاری برمی‌آید.

« یکی در آغاز زندگی بزرگسالی ایستاده و دیگری با پیامدهای انتخاب‌های گذشته روبه‌روست. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

شخصیت او نه قهرمانی بی‌نقص است و نه نوجوانی که تمام پیچیدگی‌هایش در چند نشانه خلاصه شود. Peck به او کیفیتی روزمره می‌دهد؛ گویی Luke در حال ساختن تصویری از خودش است و هنوز نمی‌داند کدام بخش‌های آن واقعی‌اند. همین ناپایداری، بازی او را باورپذیر می‌کند. Ben Kingsley نیز نقش Squires را با انرژی و رهاشدگی خاصی اجرا می‌کند.

او از یک‌سو کاریزمای مردی را دارد که می‌تواند مجلس را در دست بگیرد و از سوی دیگر، فرسودگی کسی را نشان می‌دهد که در زندگی شخصی‌اش نظم چندانی ندارد. تقابل این دو کیفیت، شخصیت را از تیپ «بزرگسال بی‌مسئولیت» فراتر می‌برد. Olivia Thirlby در نقش Stephanie نیز حضوری متین دارد و به رابطهٔ نوجوانانه فیلم لطافت می‌بخشد.

بهترین لحظات بازی‌ها معمولاً زمانی پدید می‌آیند که شخصیت‌ها با یکدیگر اصطکاک پیدا می‌کنند؛ جایی که شوخی، آسیب‌پذیری و میل به پنهان‌کردن حقیقت هم‌زمان در صحنه حضور دارند. موسیقی و حافظهٔ نسلی موسیقی هیپ‌هاپ در فیلم صرفاً تزئین پس‌زمینه نیست؛ بخشی از دستگاه حافظهٔ اثر است. قطعات موسیقی در فضای شهر جا می‌گیرند و به شخصیت‌ها امکان می‌دهند احساساتی را بیان کنند که شاید در گفت‌وگوی مستقیم از بیانشان عاجز باشند.

موسیقی همچنین تفاوت میان نسل‌ها را برجسته می‌کند: Luke و Squires از دو دورهٔ متفاوت آمده‌اند، اما شنیدن و به‌اشتراک‌گذاشتن موسیقی می‌تواند میان آن‌ها پلی موقت بسازد. این پیوند، رابطهٔ استاد و شاگرد را از چارچوب رسمی بیرون می‌آورد و به آن رنگی شخصی‌تر می‌دهد. در کنار موسیقی، گرمای تابستان و حرکت مداوم در خیابان‌ها به فیلم بافتی جسمانی می‌بخشد.

« شخصیت او نه قهرمانی بی‌نقص است و نه نوجوانی که تمام پیچیدگی‌هایش در چند نشانه خلاصه شود. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

شهر فقط دیده نمی‌شود؛ احساس می‌شود، با ازدحام، خستگی و کش‌آمدن زمان. این کیفیت، به‌ویژه در صحنه‌هایی که روایت مکث می‌کند، به اثر هویت بصری و شنیداری می‌دهد. اما همین مکث‌ها گاهی ریتم را از حرکت بازمی‌دارند و به جای آنکه خلوت شخصیت‌ها را ژرف‌تر کنند، کشش داستان را کاهش می‌دهند. لحن، ریتم و محدودیت‌های روایت «The Wackness» میان کمدی، درام و نوستالژی رفت‌وآمد می‌کند.

این ترکیب در بهترین لحظات، به فیلم لحنی صمیمی و انسانی می‌دهد: خنده از دل ضعف شخصیت‌ها برمی‌خیزد و اندوه نیز ناگهان در همان فضایی پدیدار می‌شود که لحظه‌ای پیش سبک و شوخ به نظر می‌رسید. اما گذار میان این لحن‌ها همیشه به‌تمامی نرم نیست. برخی موقعیت‌ها چنان با شوخی عرضه می‌شوند که وزن عاطفی‌شان کاهش می‌یابد؛ در مقابل، بخش‌هایی که قصد دارند به بحران یا تأمل برسند، گاه بیش از حد مکث می‌کنند.

از نظر روایی، فیلم مسیرهایی آشنا را دنبال می‌کند: نوجوانی تنها، دل‌باختگی تابستانی، بحران خانواده و مواجهه با بزرگسالی که خود نیازمند کمک است. تازگی فیلم بیش از آنکه در طرح داستانی باشد، در حال‌وهوا و رابطهٔ میان شخصیت‌هاست. بنابراین تماشاگرانی که در انتظار چرخش‌های غیرمنتظره یا ساختاری پرشتاب‌اند، ممکن است با بخش‌هایی از اثر فاصله بگیرند.

در عوض، کسانی که به شخصیت‌پردازی، فضا و لحظه‌های کوچک اهمیت می‌دهند، احتمالاً با جهان فیلم ارتباط نزدیک‌تری برقرار می‌کنند. جمع‌بندی «The Wackness» اثری دربارهٔ رسیدن ناگهانی و باشکوه به بلوغ نیست؛ دربارهٔ عبور نامنظم و گاه مضحک از نوجوانی به سوی مسئولیت است. فیلم در بازسازی تابستان نیویورک و در ترسیم رابطهٔ نامتعارف Luke و Squires موفق عمل می‌کند و بازی‌های پرانرژی‌اش به داستان جان می‌بخشند.

« شهر فقط دیده نمی‌شود؛ احساس می‌شود، با ازدحام، خستگی و کش‌آمدن زمان. »

جمع‌بندی

در عین حال، اتکای آن به الگوهای آشنای بلوغ، کندی برخی بخش‌ها و نوسان لحنی، مانع از آن می‌شود که همهٔ ظرفیت‌هایش به یک اندازه شکوفا شوند. ارزش اصلی فیلم در حس‌وحالی است که از تنهایی، موسیقی و میل به پیوند می‌سازد. شخصیت‌هایش ممکن است پاسخ روشنی برای پرسش‌های خود نداشته باشند، اما دست‌کم می‌کوشند در میان گفت‌وگوها و انتخاب‌های ناپخته، راهی برای فهمیدن یکدیگر پیدا کنند.

از همین رو، فیلم بیش از آنکه دربارهٔ «مردشدن» به معنای رسیدن به قطعیت باشد، دربارهٔ پذیرفتن این واقعیت است که بزرگسالان نیز اغلب در حال آزمون‌وخطا هستند.

« ارزش اصلی فیلم در حس‌وحالی است که از تنهایی، موسیقی و میل به پیوند می‌سازد. »