وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

جایگاهی میان قصهٔ ارواح و کابوس روان‌شناختی فیلم «The Turning» ساختهٔ Floria Sigismondi اقتباسی امروزی از داستان گوتیک «The Turn of the Screw» اثر Henry James است؛ روایتی که بیش از آن‌که بر رخدادهای قطعی تکیه کند، از ابهام، تردید و ناپایداری ادراک نیرو می‌گیرد. فیلم نیز از همان آغاز فضایی می‌سازد که در آن مرز میان خطر بیرونی و آشفتگی درونی روشن نیست: Kate Mandell، آموزگار و پرستار جوان، به خانه‌ای دورافتاده می‌رود تا مراقبت از دو کودک خانواده‌ای ثروتمند را برعهده بگیرد.

با ورود او، ظاهر آرام عمارت به‌تدریج ترک برمی‌دارد و نشانه‌هایی از گذشته‌ای ناآرام سر برمی‌آورند. این طرح، ظرفیت مناسبی برای یک وحشت روان‌شناختی دارد: خانه‌ای منزوی، کودکانی که چیزی را پنهان می‌کنند و بزرگ‌سالی که نمی‌داند به دریافت‌های خودش اعتماد کند یا نه. مسئله آن است که فیلم از این ظرفیت بهره‌ای کامل نمی‌برد.

ابهامِ سودمند، بیننده را به مشارکت در تفسیر دعوت می‌کند؛ اما ابهامی که بی‌پشتوانه بماند، به سردرگمی بدل می‌شود. «The Turning» بارها به آستانهٔ این مرز می‌رسد و کمتر پیش می‌آید که از آن عبور کند. عمارت؛ مؤثرترین شخصیت فیلم نیرومندترین دستاورد فیلم در ساخت فضاست. عمارت بزرگ و فرسوده، راهروهای دراز، اتاق‌های نیمه‌تاریک و چشم‌اندازهای سرد پیرامون خانه، همگی حس محصوربودن و بی‌پناهی را تقویت می‌کنند.

این مکان فقط پس‌زمینهٔ ماجرا نیست؛ گویی خود خانه حافظ خاطره‌ای ناخوشایند است و هر گوشه‌اش می‌تواند چیزی را از دید پنهان کند. طراحی صحنه و تصویرپردازی، به‌ویژه در لحظه‌هایی که شخصیت‌ها در فضای وسیع خانه کوچک و تنها به نظر می‌رسند، حال‌وهوای گوتیک اثر را به‌خوبی تثبیت می‌کند. این انتخاب بصری با انزوای Kate نیز تناسب دارد.

« با ورود او، ظاهر آرام عمارت به‌تدریج ترک برمی‌دارد و نشانه‌هایی از گذشته‌ای ناآرام سر برمی‌آورند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

او وارد خانه‌ای می‌شود که قواعدش برایش روشن نیست و کسانی که باید راهنمای او باشند، اطلاعات را کامل در اختیارش نمی‌گذارند. در نتیجه، معماری عمارت به شکلی طبیعی به زبانِ بی‌اعتمادی تبدیل می‌شود: فضای زیاد، امنیت نمی‌آورد؛ بلکه راه‌های بیشتری برای پنهان‌شدن، غافلگیرکردن و گم‌کردن جهت پیش روی شخصیت می‌گذارد.

بااین‌حال، فیلم گاهی چنان بر زیبایی رازآمیز خانه تأکید می‌کند که فضاسازی جای پیشرفت روایی را می‌گیرد. کودکان؛ مرکز کشش و تهدید بخش مهمی از جذابیت فیلم به بازی Brooklynn Prince و Finn Wolfhard بازمی‌گردد. شخصیت‌های Flora و Miles در نگاه نخست کودکانی نیستند که بتوان به‌سادگی از رفتارشان سر درآورد.

آن‌ها میان معصومیت، سرسختی و رفتاری نگران‌کننده در نوسان‌اند و همین دوگانگی، رابطه‌شان با Kate را پرتنش می‌کند. بازی Prince به‌خصوص از این نظر مؤثر است که Flora را نه صرفاً کودکی شیرین و آسیب‌پذیر، بلکه شخصیتی با اراده و رازهای خودش نشان می‌دهد. Wolfhard نیز برای Miles حالتی دوپهلو می‌سازد؛ نوجوانی که حضورش می‌تواند هم نشانهٔ شورش باشد و هم سرچشمهٔ هراس.

با وجود این، فیلمنامه به ظرفیت این دو شخصیت به اندازهٔ کافی شکل نمی‌دهد. رفتارشان گاه به‌گونه‌ای طراحی شده که فقط فضای شک و تهدید را حفظ کند، نه این‌که از دل آن به شخصیت‌پردازی عمیق‌تری برسد. بنابراین، بازی خوب کودکان در جاهایی بار معنایی بیش از آنچه داستان برایشان فراهم کرده به دوش می‌کشد.

« بااین‌حال، فیلم گاهی چنان بر زیبایی رازآمیز خانه تأکید می‌کند که فضاسازی جای پیشرفت روایی را می‌گیرد. »

شخصیت‌ها و اجرا

آن‌ها به‌یادماندنی‌اند، اما انگیزه‌ها و پیوندهایشان همیشه با همان دقتی که بازیگران القا می‌کنند پرداخت نشده است. Kate و فروپاشی اطمینان Mackenzie Davis نقش Kate را با نوعی اضطراب مهارشده پیش می‌برد. او زنی است که می‌خواهد مسئولیت‌پذیر باشد و وظیفه‌اش را درست انجام دهد، اما هم‌زمان در محیطی قرار گرفته که نشانه‌هایش مدام معنای تازه‌ای پیدا می‌کنند.

امتیاز بازی Davis در این است که تردید شخصیت را به واکنشی ساده و آشکار فرو نمی‌کاهد؛ Kate می‌کوشد خود را منطقی نگه دارد، حتی وقتی آنچه می‌بیند و می‌شنود آرام‌آرام اعتمادش به محیط را فرسوده می‌کند. این کشمکش می‌توانست ستون اصلی فیلم باشد: آیا Kate با نیرویی بیرونی روبه‌روست، یا اضطراب و تجربه‌های شخصی‌اش بر برداشت او از واقعیت سایه انداخته‌اند؟

فیلم پرسش را طرح می‌کند، اما در پرورش تدریجی آن ناپایدار است. گاهی نشانه‌ها به‌سرعت ظاهر می‌شوند و پیش از آن‌که اثر روانی‌شان ته‌نشین شود، صحنه به موقعیتی دیگر می‌پرد. در نتیجه، مخاطب نه همیشه در تردید سازندهٔ Kate شریک می‌شود و نه می‌تواند تصویری منسجم از آنچه در ذهن او می‌گذرد بسازد.

صدا، موسیقی و هراس‌های ناگهانی موسیقی و طراحی صدا از عناصر برجستهٔ تجربهٔ فیلم‌اند. لحظه‌هایی وجود دارد که سکوت، صدای محیط یا ورود ناگهانی یک ضرب‌آهنگ، فضای خانه را به‌سرعت دگرگون می‌کند. موسیقی متن و ترانه‌های فیلم نیز هویت شنیداری مشخصی به آن می‌دهند و در چند صحنه، بیش از گفت‌وگوها در ذهن می‌مانند.

« Kate و فروپاشی اطمینان Mackenzie Davis نقش Kate را با نوعی اضطراب مهارشده پیش می‌برد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

این کیفیت شنیداری با سلیقهٔ بصری اثر هماهنگ است: فیلم می‌خواهد بیش از آن‌که همه‌چیز را توضیح دهد، حالتی را به تماشاگر منتقل کند. اما این توانایی همیشه به ترس پایدار نمی‌انجامد. جامپ‌اسکرها در چند لحظه با زمان‌بندی و صداپردازی مؤثر عمل می‌کنند، ولی اتکای فیلم به غافلگیری‌های ناگهانی گاهی جای ساختن تدریجی اضطراب را می‌گیرد.

اگر تماشاگر الگوی تکرارشوندهٔ این لحظات را تشخیص دهد، بخشی از اثرشان از میان می‌رود. افزون بر این، ریتم کند فیلم همیشه به معنای تعلیق عمیق نیست؛ بعضی مکث‌ها به انتظار و پیش‌بینی دامن می‌زنند، اما برخی دیگر فقط حرکت روایت را متوقف می‌کنند. روایت مبهم؛ میان تفسیر و گسست فیلم به‌روشنی علاقه‌مند است که پاسخ‌های قطعی را به تعویق بیندازد.

این رویکرد با سرچشمهٔ ادبی اثر تناسب دارد، زیرا داستان Henry James نیز از ابهام و تردید نیروی خود را می‌گیرد. بااین‌حال، اقتباس سینمایی باید میان حفظ راز و روشن‌کردن مسیر درام تعادل برقرار کند. «The Turning» در چند مقطع این تعادل را از دست می‌دهد: اطلاعات پراکنده‌اند، برخی موقعیت‌ها توضیح کافی نمی‌یابند و پیوند میان نشانه‌ها همیشه برای بیننده قابل‌ردیابی نیست.

ابهام زمانی ثمربخش است که چند خوانش متفاوت از یک مجموعهٔ منسجم از جزئیات پدید آورد. در این فیلم، برخی پرسش‌ها چنان بی‌پاسخ می‌مانند که به‌جای افزایش دامنهٔ تفسیر، احساس ناتمام‌بودن ایجاد می‌کنند. پایان نیز این مشکل را تشدید می‌کند: به‌جای آن‌که ابهام‌های پیشین را به نقطه‌ای سنجیده برساند، ناگهانی و گسسته به نظر می‌آید و بخش مهمی از انتظار روایی را بی‌پاسخ می‌گذارد.

« اما این توانایی همیشه به ترس پایدار نمی‌انجامد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

این نکته را می‌توان آگاهانه‌ترین انتخاب فیلم دانست، اما اجرای آن برای بسیاری از تماشاگران رضایت‌بخش نخواهد بود. جمع‌بندی «The Turning» فیلمی است با مصالحی جذاب و نتیجه‌ای نابرابر. عمارت گوتیک، فضای سرد و رازآمیز، بازی‌های باورپذیر دو بازیگر خردسال و موسیقی شنیدنی، آن را به تجربه‌ای دیدنی در لحظه‌های پراکنده تبدیل می‌کنند.

Mackenzie Davis نیز برای نقش اصلی حضوری مناسب دارد و تلاش می‌کند اضطراب و تردید Kate را زنده نگه دارد. بااین‌همه، روایت پراکنده، ریتم کم‌وبیش کند و ابهامی که گاه به جای تعلیق به سردرگمی می‌رسد، مانع از آن می‌شود که عناصر بصری و بازیگری در کلیتی استوار گرد هم آیند. این فیلم بیش از آن‌که وحشتی منسجم و رو به اوج بسازد، مجموعه‌ای از تصاویر، صداها و نشانه‌های وهم‌آلود عرضه می‌کند؛ بعضی از آن‌ها اثرگذارند و بعضی دیگر در فضای رازآلود خود معلق می‌مانند.

تماشاگرانی که از قصه‌های گوتیک و روایت‌های چندپهلو لذت می‌برند ممکن است از اتمسفر و بازی‌ها بهره ببرند، اما کسانی که انتظار پاسخ‌های روشن و ساختار روایی محکم دارند، احتمالاً با حس ناتمامی از فیلم بیرون می‌آیند. «The Turning» در ساختن خانه‌ای ترسناک موفق‌تر است تا در توضیح آنچه درون آن رخ می‌دهد.

« جمع‌بندی «The Turning» فیلمی است با مصالحی جذاب و نتیجه‌ای نابرابر. »