وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

ایده‌ای آشنا با وعده‌ای سرگرم‌کننده «The Throwaways» از همان آغاز بر ایده‌ای جذاب تکیه می‌کند: گروهی که سازمان آن‌ها را کنار گذاشته و کم‌ارزش می‌داند، برای مأموریتی مهم گرد هم می‌آیند. درو رینولدز، هکری بدنام که میان زندان و همکاری با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا باید یکی را برگزیند، شرط می‌گذارد که تیم خودش را تشکیل دهد.

این چارچوب آشنا، ظرفیت خوبی برای یک ماجرای جاسوسی سبک دارد؛ هم زمینه‌ی شوخی با قواعد خشک سازمانی را فراهم می‌کند و هم وعده‌ی تماشای گروهی ناهمگون را می‌دهد که باید با وجود تفاوت‌هایشان به همکاری برسند. فیلم آگاهانه در قلمرو سرگرمی عامه‌پسند حرکت می‌کند و قصد ندارد تصویری پیچیده از سیاست یا فناوری ارائه دهد.

قرار است مأموریت پرخطر، شخصیت‌های پرتناقض و موقعیت‌های کمیک، تماشاگر را از صحنه‌ای به صحنه‌ی دیگر ببرند. مشکل آن است که اثر در بیشتر لحظات، میان «سرگرم‌کننده‌بودن» و «باورپذیربودن» توازن محکمی پیدا نمی‌کند. داستان و منطق روایی نقطه‌ی آغاز داستان سریع و بی‌پرده است: قهرمان معرفی می‌شود، تهدیدی بزرگ شکل می‌گیرد و امکان گردآوردن یک تیم نامتعارف پیش روی او قرار می‌گیرد.

این شتاب به فیلم کمک می‌کند تا زود وارد بخش ماجراجویانه شود و در توضیحات مقدماتی گرفتار نماند. در عین حال، همین سرعت فرصت اندکی برای ساختن جهانی منسجم باقی می‌گذارد. اطلاعات مربوط به توانایی‌های فنی، خطر مأموریت و دامنه‌ی تهدید گاه بیش از آن‌که از دل رویدادها فهمیده شوند، با توضیح‌های مستقیم عرضه می‌شوند.

« فیلم آگاهانه در قلمرو سرگرمی عامه‌پسند حرکت می‌کند و قصد ندارد تصویری پیچیده از سیاست یا فناوری ارائه دهد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

مسئله‌ی اصلی فیلمنامه نه صرفاً استفاده از اغراق، که ناتوانی در تعیین حد و مرز آن است. فیلمی در ژانر جاسوسی می‌تواند از مخاطب بخواهد برخی دشواری‌ها را بپذیرد، اما برای حفظ تعلیق باید قواعد خودش را نیز رعایت کند. این‌جا راه‌حل‌ها و اتفاق‌های مهم گاهی چنان ناگهانی رخ می‌دهند که نتیجه‌ی مأموریت بیش از آن‌که حاصل هوش یا توانایی شخصیت‌ها باشد، محصول نیاز لحظه‌ای روایت به پیش‌رفتن است.

حفره‌های منطقی در کنار تصمیم‌های شتاب‌زده، پیوسته فاصله‌ای میان تماشاگر و داستان ایجاد می‌کنند. گروه طردشدگان و شخصیت‌پردازی جذاب‌ترین امکان فیلم در شخصیت‌های گروه نهفته است. هر عضو قرار است به‌نوعی از ساختار رسمی کنار گذاشته شده باشد و توانایی‌ای داشته باشد که در نگاه نخست چندان جدی گرفته نمی‌شود.

چنین ترکیبی می‌توانست بستری برای پرداختن به منزلت، شایستگی و تفاوت میان ظاهر و قابلیت واقعی باشد. اما فیلم بیشتر به نشانه‌های فوری و آشنای تیپ‌سازی بسنده می‌کند: هکر نابغه و منزوی، مأمور سخت‌کوش، سرباز متمایل به خشونت و عضوی که از موقعیت‌های پرتنش می‌گریزد. این تیپ‌ها به‌سرعت قابل‌شناسایی‌اند و در کمدی موقعیت کارکرد دارند، اما کمتر به شخصیت‌هایی با پیشینه و تناقض‌های درونی بدل می‌شوند.

انگیزه‌هایشان عمدتاً به نیازهای همان صحنه محدود می‌ماند و تغییرشان در طول ماجرا چندان تدریجی یا عمیق نیست. در نتیجه، وقتی فیلم از اعضای گروه می‌خواهد اعتماد کنند و کنار هم بایستند، آن پیوند بیشتر یک قرارداد داستانی به نظر می‌رسد تا نتیجه‌ی تجربه‌ای که تماشاگر آن را از نزدیک دیده باشد.

« مسئله‌ی اصلی فیلمنامه نه صرفاً استفاده از اغراق، که ناتوانی در تعیین حد و مرز آن است. »

شخصیت‌ها و اجرا

با این همه، کنار هم قرار گرفتن این آدم‌های نامتناسب لحظه‌هایی از انرژی ایجاد می‌کند. تضاد واکنش‌هایشان و شوخی‌های میان آن‌ها، گاه ریتمی زنده به فیلم می‌بخشد. این لحظات نشان می‌دهند که ایده‌ی گروه ظرفیت داشت، حتی اگر فیلمنامه از فرصت گسترش آن به‌تمامی بهره نبرد. بازی‌ها و تعامل بازیگران بازی‌ها در مجموع در خدمت لحن سبک فیلم قرار دارند و از اغراق‌های آشکار فاصله‌ی زیادی نمی‌گیرند.

سم هانتینگتون در نقش درو، شخصیت را با حالتی خشک و کم‌وبیش گوشه‌گیر اجرا می‌کند؛ انتخابی که با تصویر هکر منزوی سازگار است و به قهرمان نوعی جذابیت نامتعارف می‌دهد. بااین‌حال، نقش بیشتر بر ویژگی‌های بیرونی تکیه دارد و کمتر امکان می‌یابد لایه‌های عاطفی یا اخلاقی شخصیت را آشکار کند. تعامل گروهی از آن‌چه تک‌گویی‌ها و معرفی‌های فردی وعده می‌دهند زنده‌تر است.

شوخی‌ها و واکنش‌های متقابل، به‌ویژه وقتی اعضا با برداشت‌های متفاوت از خطر روبه‌رو می‌شوند، لحظاتی مفرح می‌سازند. اما این شیمی جای شخصیت‌پردازی را نمی‌گیرد. بازیگرانی چون کیتی مک‌گراث و جیمز کان نیز در قالب نقش‌هایی محدود قرار می‌گیرند که بیشتر به الگوهای آشنا وابسته‌اند تا تحول شخصیت.

فیلم از حضور آنان بهره‌ی نمادین می‌برد، اما مجال چندانی برای ساختن نقش‌هایی ماندگار فراهم نمی‌کند. طنز و اکشن طنز «The Throwaways» عمدتاً از برخورد میان جدیت مأموریت و آشفتگی اعضای تیم حاصل می‌شود. فاصله‌ی میان ادعای حرفه‌ای‌بودن و رفتارهای نامتعارف، زمینه‌ای مناسب برای شوخی فراهم می‌کند.

« با این همه، کنار هم قرار گرفتن این آدم‌های نامتناسب لحظه‌هایی از انرژی ایجاد می‌کند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

در بهترین لحظات، شوخی‌ها از دل رابطه‌ی شخصیت‌ها بیرون می‌آیند و حس نمی‌شود که صرفاً برای پرکردن فاصله‌ی میان دو صحنه‌ی اکشن گنجانده شده‌اند. همین لحظات است که فیلم را از یک داستان جاسوسی کاملاً خشک دور می‌کند. اما لحن کمیک گاهی با خطر واقعی مأموریت هم‌خوانی ندارد. هنگامی که فیلم می‌خواهد تهدیدی جهانی را جدی جلوه دهد، شوخی‌های پیاپی می‌توانند از وزن موقعیت بکاهند؛ و وقتی به فضای کمدی تکیه می‌کند، خطر آن است که هیچ پیامدی جدی به نظر نرسد.

صحنه‌های اکشن نیز از این دوگانگی اثر می‌پذیرند. طراحی و اجرای آن‌ها غالباً به‌اندازه‌ای ساده و کم‌رمق است که هیجان لازم را نمی‌سازد، و تدوین و میزانسن هم همیشه به روشن‌بودن حرکت و جغرافیای صحنه کمک نمی‌کنند. حاصل، اکشنی است که بیشتر میان‌بُری برای پیش‌بردن ماجراست تا نقطه‌ی اوج آن.

کارگردانی و کیفیت فنی کارگردانی تونی بویی با محدودیت‌هایی روبه‌رو است که در ظاهر و ریتم فیلم به چشم می‌آیند. قاب‌بندی‌ها و حرکت دوربین معمولاً کارکردی مستقیم دارند و کمتر حس می‌شود که تصویر قرار است فضای خاصی بسازد یا مضمون داستان را غنی کند. فیلم در استفاده از لوکیشن‌ها گاهی تنوع بصری دارد، اما این تنوع به انسجام سبکی یا هویت تصویری مشخصی نمی‌انجامد.

کیفیت فنی در مجموع حال‌وهوایی تلویزیونی و کم‌هزینه ایجاد می‌کند؛ این ویژگی به‌تنهایی عیب نیست، اما هنگامی مسئله‌ساز می‌شود که اجرا نتواند محدودیت را با خلاقیت جبران کند. صحنه‌های اکشن، نورپردازی و تدوین به‌ندرت حس مقیاس یا خطر را تقویت می‌کنند. موسیقی نیز بیش از آن‌که عنصری مستقل در ساختن تعلیق باشد، همراهی معمول برای اتفاق‌های روی پرده است.

« همین لحظات است که فیلم را از یک داستان جاسوسی کاملاً خشک دور می‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

فیلم در نتیجه، تصویری حرفه‌ای و صیقلی از یک ماجرای جاسوسی به دست نمی‌دهد و گاه بیشتر به نمونه‌ای کم‌ادعا از سرگرمی تلویزیونی شباهت پیدا می‌کند. ژانر، لحن و تجربه‌ی تماشا این اثر از قالب گروه نامتعارفی بهره می‌گیرد که مأموریتی بزرگ بر دوش می‌گیرند؛ قالبی آشنا که معمولاً با تضادهای شخصیتی، رقابت‌های درون‌گروهی و پیروزی بر ساختارهای متکبرانه پیش می‌رود.

«The Throwaways» نیز می‌کوشد همین مسیر را طی کند، اما کمتر به لایه‌ی زیرین ایده‌ی خود می‌پردازد. کنار گذاشته‌شدن اعضا می‌توانست پرسشی درباره‌ی سازوکار قدرت و داوری سازمانی پیش بکشد، ولی فیلم آن را عمدتاً بهانه‌ای برای گردهم‌آوردن گروه می‌سازد. بااین‌حال، اگر تماشاگر انتظار ماجرایی سبک، کم‌تکلف و متکی بر شوخی‌های گروهی داشته باشد، فیلم گهگاه پاداشی برای همراهی‌اش فراهم می‌کند.

روایت به‌سرعت حرکت می‌کند و انرژی میان اعضا گاه از ضعف‌های طرح پیشی می‌گیرد. اما هرچه انتظار تعلیق دقیق، اکشن پرقدرت یا شخصیت‌های چندلایه بالاتر باشد، کاستی‌ها آشکارتر می‌شوند. جمع‌بندی «The Throwaways» بر ایده‌ای خوش‌ساخت برای سرگرمی گروهی بنا شده است: هکری سرکش، سازمانی محرمانه و تیمی از کسانی که به حساب نمی‌آیند.

تعامل اعضا و برخی شوخی‌هایشان لحظاتی سرزنده می‌سازد و لحن سبک فیلم گاه به‌خوبی از جدیت بیش‌ازحد فاصله می‌گیرد. بااین‌حال، فیلمنامه با منطق ناپایدار، شخصیت‌پردازی کلیشه‌ای و رویدادهای کم‌باور، مانع از آن می‌شود که این هسته‌ی سرگرم‌کننده به اثری منسجم تبدیل شود. اجرای فنی و صحنه‌های اکشن نیز به محدودیت‌های فیلم می‌افزایند.

« The Throwaways» نیز می‌کوشد همین مسیر را طی کند، اما کمتر به لایه‌ی زیرین ایده‌ی خود می‌پردازد. »

جمع‌بندی

در نهایت، این فیلم بیش از آن‌که به‌واسطه‌ی داستان یا شخصیت‌هایش در ذهن بماند، به‌عنوان تجربه‌ای سبک و زودگذر عمل می‌کند. جذابیت بالقوه‌ی گروه «طردشدگان» در آن دیده می‌شود، اما فیلم برای تبدیل این ظرفیت به ماجرایی واقعاً گیرا، از انسجام روایی و عمق عاطفی لازم برخوردار نیست.