وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

بازگشت به جهان زیرزمینی «The Take» در ظاهر داستان مردی است که پس از چهار سال زندان به خانه بازمی‌گردد؛ اما آزادی برای فردی جکسون نه فرصتی برای جبران گذشته، بلکه مجالی برای بازگشت به همان مناسباتی است که او را به زندان کشانده‌اند. داستان از سال ۱۹۸۴ آغاز می‌شود و در گذر زمان، خانواده و کسب‌وکار مجرمانهٔ فردی را در کنار هم پیش می‌برد.

همین پیوند میان زندگی خصوصی و قدرت زیرزمینی، مسیر اصلی مجموعه را شکل می‌دهد: در این جهان، خانه پناهگاهی جدا از خشونت نیست؛ امتداد همان قلمرویی است که فردی می‌خواهد بر آن تسلط یابد. جکی، همسر او، بازگشت شوهرش را با امید به شروعی تازه انتظار می‌کشد، اما فاصلهٔ میان تصور او و خواستهٔ فردی به‌سرعت آشکار می‌شود.

فردی نه‌تنها علاقه‌ای به کنارگذاشتن زندگی پیشین ندارد، بلکه از بازگشت به آن نیرو می‌گیرد. در سوی دیگر، جیمی، پسرعموی جوان‌ترش، می‌کوشد از سایهٔ او بیرون بیاید و برای خود جایگاهی بسازد. مجموعه از همین تفاوت‌ها برای ساختن تنشی پیوسته بهره می‌گیرد؛ تنشی که نه فقط میان رقیبان، بلکه میان خویشاوندان و زوج‌ها جریان دارد.

« داستان از سال ۱۹۸۴ آغاز می‌شود و در گذر زمان، خانواده و کسب‌وکار مجرمانهٔ فردی را در کنار هم پیش می‌برد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

«The Take» اقتباسی چهارقسمتی از رمان مارتینا کول است و بخش مهمی از روایتش را بر روابط خانوادگی در بستر جهان تبهکاری بنا می‌کند. فردی جکسون؛ نیروی مسلط و آزمون طاقت مخاطب بزرگ‌ترین جاذبهٔ مجموعه، تام هاردی در نقش فردی است. او شخصیت را با ترکیبی از جذابیت ظاهری، تهدید پنهان و بی‌ثباتی رفتاری می‌سازد؛ مردی که ممکن است در لحظه‌ای آرام و حتی دلنشین به نظر برسد و اندکی بعد محیط پیرامونش را به ترس و آشوب بکشاند.

هاردی برای نمایش این تغییرها به اغراق آشکار وابسته نیست. مکث، نگاه و نحوهٔ حضورش در جمع، اغلب پیش از آنکه شخصیت دست به عملی بزند، خطر را به مخاطب منتقل می‌کند. نتیجه، حضوری است که صحنه‌ها را به‌سوی خود می‌کشد و باعث می‌شود فردی حتی هنگامی که رفتارش تحمل‌ناپذیر است، از نظر نمایشی فراموش‌نشدنی بماند.

بااین‌حال، همین موفقیت بازیگری از یک مشکل روایی هم پرده برمی‌دارد: فردی نه شخصیتی است که آسان بتوان دوستش داشت، نه ضدقهرمانی که همیشه کنجکاوی مخاطب را زنده نگه دارد. خشونت و خودخواهی او می‌تواند فرساینده شود، به‌ویژه هنگامی که مجموعه بارها بر رفتارهای آزارنده‌اش مکث می‌کند، بی‌آنکه در هر مرحله لایه‌ای تازه به فهم ما از او بیفزاید.

« فردی جکسون؛ نیروی مسلط و آزمون طاقت مخاطب بزرگ‌ترین جاذبهٔ مجموعه، تام هاردی در نقش فردی است. »

شخصیت‌ها و اجرا

هاردی تماشایی‌بودن فردی را حفظ می‌کند، اما تماشایی‌بودن با همدلی یکی نیست؛ مجموعه گاه چنان بر اولی تکیه می‌کند که دومی را تقریباً از دست می‌دهد. منتقدان نیز اجرای هاردی را عاملی دانسته‌اند که فردی را، با وجود دشواری همراهی با او، همچنان دیدنی نگه می‌دارد. خانواده در سایهٔ قدرت یکی از انتخاب‌های مهم «The Take» آن است که ماجرا را به شرح عملیات تبهکارانه محدود نمی‌کند.

رابطهٔ فردی و جکی، و در برابر آن زندگی جیمی و مگی، دو شکل متفاوت از زیستن در مجاورت قدرت و خشونت را پیش چشم می‌گذارد. فردی در پی اعتبار و تسلط است؛ جکی در پی آرامشی که پیوسته از او دریغ می‌شود. جیمی نیز میان وابستگی به پسرعمویش و میل به ساختن زندگی مستقل گرفتار می‌ماند. این تقابل، به مجموعه امکان می‌دهد نشان دهد جاه‌طلبی مجرمانه صرفاً مسئله‌ای بیرون از خانه نیست و اثرش در شکل عاطفه، اعتماد و آیندهٔ نزدیکان رسوخ می‌کند.

در بهترین لحظه‌ها، این وجه خانوادگی به داستان عمق می‌بخشد و شخصیت‌ها را از مهره‌هایی در بازی قدرت فراتر می‌برد. حضور برایان کاکس در نقش اوزی نیز سوی دیگری از این نظم را نمایان می‌کند: قدرتی جاافتاده که حتی از پشت میله‌های زندان می‌تواند بر روابط و مسیر دیگران اثر بگذارد. او در برابر تکانه‌مندی فردی، نوعی محاسبه‌گری سرد و صبور را مجسم می‌کند.

« منتقدان نیز اجرای هاردی را عاملی دانسته‌اند که فردی را، با وجود دشواری همراهی با او، همچنان دیدنی نگه می‌دارد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

اما تمرکز پررنگ بر اختلاف‌ها و فرسایش روابط گاهی باعث می‌شود انتظار مخاطبی که به امید تماشای یک درام گنگستری پرشتاب آمده، با روایتی بیشتر خانوادگی روبه‌رو شود. این ویژگی هم به اثر هویت می‌دهد و هم می‌تواند ریتم آن را کند کند. جیمی و دیگر چهره‌ها شخصیت جیمی می‌تواند توازنی برای فردی پدید آورد.

اگر فردی در پی تصرف و نمایش قدرت است، جیمی بیشتر با سنجش موقعیت و جست‌وجوی جایگاه خود تعریف می‌شود. اختلاف این دو فقط تفاوت خلق‌وخو نیست؛ پرسشی دربارهٔ وفاداری، الگوپذیری و امکان جداشدن از میراث خشونت‌آمیز خانواده است. اجرای شان ایوانز این مسیر را با تغییراتی تدریجی پیش می‌برد و در کنار انرژی خشن هاردی، فضایی برای نوع دیگری از تنش می‌سازد.

کیرستن ویرینگ در نقش جکی، زنی را به تصویر می‌کشد که امیدش به بازگشت همسر با واقعیت زندگی مشترک برخورد می‌کند. این نقش ظرفیت عاطفی قابل‌توجهی دارد، هرچند فرسودگی و سقوط او در روایت گاهی چنان فشرده است که فرصت کافی برای مکث و رشد مستقل شخصیت باقی نمی‌ماند. شارلوت رایلی نیز در نقش مگی، وجهی متفاوت از زندگی خانوادگی را وارد داستان می‌کند؛ حضوری که در برابر آشفتگی خانهٔ فردی، تصویری از امکان ثبات به دست می‌دهد.

« این ویژگی هم به اثر هویت می‌دهد و هم می‌تواند ریتم آن را کند کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

برایان کاکس، با وقار و اقتدار همیشگی‌اش، به مجموعه وزن می‌بخشد. در مجموع، بازیگران اصلی سهم چشمگیری در جذابیت اثر دارند، هرچند هماهنگی اجراها در همهٔ لحظات یکسان نیست و برخی نقش‌های فرعی کمتر از آنکه شخصیت‌هایی مستقل باشند، کارکردی در پیشبرد کشمکش‌ها پیدا می‌کنند. لندن تیره و موسیقی راک فضای گنگستری شرق لندن در «The Take» بیش از آنکه پس‌زمینه‌ای تزئینی باشد، بخشی از سازوکار درام است.

روابط، اعتبار و ترس در محیطی شکل می‌گیرند که قانون رسمی کمتر به چشم می‌آید و مناسبات قدرت میان افراد، جای آن را پر می‌کند. اثر با بهره‌گیری از نشانه‌های دوره و حال‌وهوای محله، جهانی می‌سازد که در آن خشونت نه حادثه‌ای استثنایی، بلکه تهدیدی حاضر در زندگی روزمره به نظر می‌رسد. این فضا، به‌خصوص در کنار حضور مداوم شخصیت‌هایی که همدیگر را می‌سنجند و به نیت یکدیگر بدگمان‌اند، حس ناامنی مؤثری به وجود می‌آورد.

موسیقی راک نیز به انرژی اثر کمک می‌کند. قطعهٔ آغازین «Club Foot» از گروه کاسابیان، از همان ابتدا ضرباهنگی پرتنش و بی‌قرار به مجموعه می‌دهد؛ انتخابی که با نیروی تهاجمی فردی و فضای بی‌رحم داستان سازگار است. بااین‌حال، گاه جلوه‌پردازی و تأکید بر حال‌وهوای خشن چنان پررنگ می‌شود که خطر دارد به جای گسترش جهان داستان، فقط بر شدت و سنگینی آن بیفزاید.

« برایان کاکس، با وقار و اقتدار همیشگی‌اش، به مجموعه وزن می‌بخشد. »

جمع‌بندی

موسیقی و ظاهر مجموعه در بهترین حالت، تنش را تشدید می‌کنند؛ در لحظات ضعیف‌تر، صرفاً بر تأثیرگذاری صحنه‌ها اصرار می‌ورزند. ریتم و حدود اثرگذاری