وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

شب‌گردی میان افسانه و جنایت «The Story Of The Night Watcher» فیلمی چینی به کارگردانی Chen Wenyong است که در سال ۲۰۲۲ عرضه شد و روایتی معمایی را در فضای جمهوری چین شکل می‌دهد. نقطهٔ عزیمت داستان، یانچنگ و شغل کهن شب‌نگهبانی است؛ حرفه‌ای که در این جهان داستانی فقط پاسداری از کوچه‌ها و اعلام ساعت را در بر نمی‌گیرد، بلکه با تهدیدهایی فراطبیعی نیز پیوند خورده است.

Hu Fan، شب‌نگهبان شهر، در برابر مجموعه‌ای از قتل‌ها و ناپدیدشدن‌ها قرار می‌گیرد؛ رخدادهایی که پای پلیس را به میان می‌کشد و او را از حاشیهٔ شب به مرکز یک تحقیق پرخطر می‌کشاند. فیلم با ترکیب این عناصر، از همان ابتدا وعدهٔ مواجهه‌ای میان جهان مرئی و باورهای رازآلود را می‌دهد. فضاسازی تاریخی و جغرافیای وهم یکی از امتیازهای اصلی فیلم، تلاش آن برای ساختن فضایی است که تاریخ و وهم را در کنار هم نگه دارد.

یانچنگ صرفاً پس‌زمینه‌ای برای ماجرا نیست؛ شهری است که تاریکی در آن معنایی فراتر از نبود نور پیدا می‌کند. کوچه‌ها و شب‌گردی‌ها بستری می‌سازند که در آن هر نشانه می‌تواند هم توضیحی زمینی داشته باشد و هم رنگی افسانه‌ای به خود بگیرد. این ابهام، به‌ویژه در آغاز روایت، حس کنجکاوی برمی‌انگیزد: آیا شخصیت‌ها با نیرویی ناشناخته روبه‌رو هستند یا با جنایتی انسانی که در پوشش خرافه پنهان شده است؟

« فیلم با ترکیب این عناصر، از همان ابتدا وعدهٔ مواجهه‌ای میان جهان مرئی و باورهای رازآلود را می‌دهد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

فضاسازی فیلم از تقابل شب و روز نیز بهره می‌گیرد. شب قلمرو حرفهٔ Hu Fan و مواجهه با موجودات شرور است، اما خطر اصلی، بنا بر مسیر تحقیق، الزاماً به تاریکی محدود نمی‌شود. همین جابه‌جایی، ظرفیت جالبی برای بازی با انتظار مخاطب دارد: آنچه در نگاه نخست ماورایی می‌نماید، ممکن است به انگیزه‌ای کاملاً انسانی و هولناک متصل باشد.

معمایی که دو جهان را به هم پیوند می‌دهد فیلم از یک الگوی آشنا آغاز می‌کند: وقوع قتل و ناپدیدشدن، درماندگی نیروهای رسمی، و ورود شخصیتی که دانشی بیرون از سازوکار معمول تحقیق دارد. Hu Fan در این میان تنها یک کارآگاه نیست؛ جایگاه او به‌عنوان شب‌نگهبان و آشنایی‌اش با فنون جادویی، او را به واسطه‌ای میان نظم اجتماعی و باورهای عامه بدل می‌کند.

این انتخاب به داستان امکان می‌دهد که تحقیق جنایی را با اسطوره و آیین درآمیزد، بی‌آنکه از همان ابتدا یکی را به سود دیگری حذف کند. سرنخ‌ها به‌تدریج تصویری نگران‌کننده از قتل‌هایی می‌سازند که انگیزه‌شان به میل فردی برای طولانی‌کردن عمر گره خورده است. این ایده، لایه‌ای اخلاقی به معما می‌افزاید: میل به گریز از مرگ، وقتی به قربانی‌کردن دیگران می‌انجامد، از آرزویی انسانی به شکلی از خودخواهی و خشونت بدل می‌شود.

« فضاسازی فیلم از تقابل شب و روز نیز بهره می‌گیرد. »

شخصیت‌ها و اجرا

بااین‌حال، روایت در چیدن سرنخ‌ها همیشه به همان اندازه که در ایدهٔ مرکزی جسور است، پیچیده و غافلگیرکننده عمل نمی‌کند؛ بخشی از مسیر برای مخاطبی که با الگوهای قصه‌های رازآلود آشناست، قابل حدس می‌شود. Hu Fan و مسئلهٔ تردید Hu Fan شخصیتی است که جذابیتش بیش از آنکه از تحول روانی گسترده بیاید، از موقعیت ویژه‌اش سرچشمه می‌گیرد.

او میان دو نوع شناخت قرار دارد: تجربهٔ شبانه و باور به نیروهای نامرئی از یک سو، و ضرورت پی‌گرفتن شواهد و نشانه‌های عینی از سوی دیگر. این دوگانگی می‌توانست زمینهٔ کشمکشی درونی و پربار باشد؛ فیلم نیز گاه از تردید و سوءظن او برای حفظ تعلیق استفاده می‌کند. اما اتکای مکرر به تردید شخصیت اصلی همیشه نتیجه‌ای مؤثر ندارد.

هنگامی که روایت به‌جای پیش‌بردن تحقیق یا تعمیق رابطهٔ میان شخصیت‌ها، بر دودلی Hu Fan مکث می‌کند، تعلیق ممکن است حالت ایستا پیدا کند. در چنین لحظاتی، مخاطب به‌جای آنکه با هر کشف تازه به لایه‌ای عمیق‌تر برسد، احساس می‌کند داستان پیرامون یک وضعیت مشابه می‌چرخد. این مسئله به‌خصوص برای فیلمی که بر راز و پیگیری سرنخ‌ها تکیه دارد، اهمیت دارد؛ زیرا تردید زمانی ثمربخش است که اطلاعات تازه‌ای تولید کند یا برداشت مخاطب را دگرگون سازد.

« اما اتکای مکرر به تردید شخصیت اصلی همیشه نتیجه‌ای مؤثر ندارد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

ریتم و ساختار روایت ریتم «The Story Of The Night Watcher» آرام و گاه کش‌دار است. این کندی در بخش‌هایی با حال‌وهوای شبانهٔ اثر هماهنگی دارد و فرصت می‌دهد فضای رازآلود جا بیفتد. در فیلمی که می‌خواهد میان جنایت و افسانه رفت‌وآمد کند، شتاب بیش از اندازه می‌توانست از حس تهدید و انتظار بکاهد.

بااین‌حال، مکث‌های روایت همیشه به افزایش تنش یا غنی‌شدن فضای داستان نمی‌انجامند. گاهی فاصلهٔ میان طرح یک پرسش و رسیدن به سرنخ بعدی بیش از آن است که کنجکاوی را زنده نگه دارد. از سوی دیگر، ساختار معمایی فیلم در کلیت خود سرراست است. مخاطب می‌تواند نشانه‌های اصلی را دنبال کند، اما مسیر کشف حقیقت کمتر به پیچش‌های غیرمنتظره متکی است.

این انتخاب فیلم را روشن و قابل‌دنبال‌کردن نگه می‌دارد، ولی هم‌زمان از ظرفیت غافلگیری می‌کاهد. اگر برخی سرنخ‌ها با ظرافت بیشتری کاشته می‌شدند یا میان ظاهر ماورایی و واقعیت جنایی رابطه‌ای پیچیده‌تر برقرار می‌شد، نتیجه می‌توانست از سطح یک معمای خوش‌ساخت فراتر رود. پیوند ماوراءطبیعه و واقع‌گرایی جنایی جذاب‌ترین امکان فیلم در آمیختن عناصر فراطبیعی با تحقیقات جنایی نهفته است.

« ریتم و ساختار روایت ریتم «The Story Of The Night Watcher» آرام و گاه کش‌دار است. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

شب‌نگهبان در جهان داستانی هم نگهبان شهر است و هم کسی که باید با شرهایی نامرئی مقابله کند. حضور چنین شخصیتی می‌تواند پرسشی فراتر از حل پرونده پیش بکشد: جامعه چگونه میان ترس، خرافه و واقعیت تمایز می‌گذارد؟ وقتی مردم برای توضیح رخدادهای نامأنوس به نیروهای ماورایی پناه می‌برند، آیا این باورها حقیقت را آشکار می‌کنند یا راهی برای پنهان‌کردن خشونت انسانی‌اند؟

فیلم به این پرسش نزدیک می‌شود، اما پاسخ‌هایش را بیشتر در سطح فضای داستانی نگه می‌دارد تا آنکه به کاوشی عمیق در باور جمعی یا مناسبات اجتماعی برسد. بااین‌حال، همین هم‌نشینی به اثر هویت می‌بخشد و آن را از یک روایت جنایی معمولی جدا می‌کند. نیروی اصلی فیلم نه در اثبات وجود ارواح، بلکه در تعلیقی است که از نامعلوم‌بودن مرز میان امر فراطبیعی و جرم انسانی پدید می‌آید.

جمع‌بندی «The Story Of The Night Watcher» اثری است که بیش از هر چیز به‌واسطهٔ فضای تاریخی و وهم‌آلود، شغل نامتعارف قهرمانش و پیوند معمای جنایی با باورهای ماورایی جلب توجه می‌کند. داستان، پرسش جذابی دربارهٔ منشأ شر طرح می‌کند و میل به جاودانگی را به عاملی برای خشونت بدل می‌سازد. در مقابل، ریتم کند، تکیهٔ مکرر بر تردید Hu Fan و قابل‌پیش‌بینی‌بودن بخشی از مسیر معما، از تأثیر نهایی آن می‌کاهد.

« شب‌نگهبان در جهان داستانی هم نگهبان شهر است و هم کسی که باید با شرهایی نامرئی مقابله کند. »

جمع‌بندی

نتیجه فیلمی است مناسب تماشاگرانی که از افسانه‌های محلی، فضای شبانه و تحقیق جنایی آرام لذت می‌برند؛ اما کسانی که تعلیق پرشتاب و پیچش‌های پی‌درپی می‌خواهند، ممکن است آن را کم‌هیجان‌تر از انتظار بیابند.