وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

کمدی‌ای که از تناقض تغذیه می‌کند «The Specials» بر ایده‌ای بنا شده که شوخی‌اش تقریباً در همان لحظهٔ طرح‌شدن آشکار است: گروهی آدمکش خشن باید برای نزدیک‌شدن به هدفشان به گروه رقص پاپ بپیوندند و روی صحنه اجرا کنند. داییا، قاتل سابقی که از جهان تبهکاری فاصله گرفته، مأموریتی پرمخاطره را می‌پذیرد؛ اما مسیر رسیدن به هدف، نه از راه تعقیب‌وگریزهای معمول، بلکه از تمرین قدم‌ها و آماده‌شدن برای مسابقه‌ای استعدادیابی می‌گذرد.

حاصل، کمدی جنایی ژاپنی‌ای است که از برخورد دو جهان ناسازگار نیرو می‌گیرد: نظم خشک و تهدیدآمیز دنیای جنایت، و رنگ‌وبوی پرتحرک و نمایشی فرهنگ پاپ. فیلم در بهترین لحظاتش می‌فهمد که خنده لزوماً به شوخی‌های کلامی نیاز ندارد. دیدن مردانی که ظاهر و رفتارشان با ظرافت و هماهنگی رقص فاصله دارد، خود به‌تنهایی سرچشمهٔ موقعیت‌های کمیک است.

تفاوت میان بدن‌های آمادهٔ خشونت و حرکاتی که باید با ریتم و هماهنگی جمعی اجرا شوند، به فیلم امکان می‌دهد از جدیت اغراق‌شدهٔ آدمکش‌ها فاصله بگیرد و آن‌ها را در موقعیتی مضحک قرار دهد. فیلم از همان تضاد ساده بهره می‌برد و می‌کوشد آن را به موتور اصلی سرگرمی بدل کند؛ تلاشی که بیش از آن‌که بر ظرافت طنز تکیه داشته باشد، بر انرژی بازیگران و شیرینی موقعیت‌ها استوار است.

از مأموریت جنایی تا صحنهٔ رقص هستهٔ داستان، مأموریتی برای کشتن رئیس باندی رقیب است؛ هدفی که در مسابقهٔ استعدادیابی حضور دارد. برای دسترسی به او، داییا و همراهانش باید چهره‌ای تازه بسازند و در قالب یک گروه پاپ ظاهر شوند. سادگی این نقشه، خود بخشی از شوخی فیلم است: مردانی که با منطق مأموریت‌های زیرزمینی زندگی کرده‌اند، حالا باید در محیطی تمرین کنند که موفقیت در آن به انضباط، همکاری و نمایش‌دادن خود وابسته است.

« فیلم در بهترین لحظاتش می‌فهمد که خنده لزوماً به شوخی‌های کلامی نیاز ندارد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

معرفی رسمی فیلم نیز بر همین پیوند میان آدمکش‌ها و گروه رقص تأکید دارد. بااین‌حال، ایدهٔ خنده‌دار الزاماً به قصه‌ای منسجم نمی‌انجامد. فیلم گاه میان دو خواسته گرفتار می‌شود: می‌خواهد از دست‌وپاچلفتی‌بودن آدمکش‌ها در تمرین‌ها کمدی بسازد و هم‌زمان خطر واقعی مأموریت را زنده نگه دارد. این جابه‌جایی میان موقعیت‌های سبک و تهدیدهای جدی همیشه روان نیست.

بخش‌هایی از داستان چنان بر شوخی و بازیگوشی تکیه می‌کنند که فضای جنایی به حاشیه می‌رود؛ سپس روایت دوباره می‌کوشد وزن دراماتیک مأموریت را بازگرداند، بی‌آن‌که همیشه برای این تغییر لحن زمینه‌ای کافی فراهم کند. نتیجه فیلمی است که در سرگرم‌کردن تماشاگر موفق‌تر از ساختن تعلیقی یکدست عمل می‌کند.

کمدی، نقطهٔ قوت اصلی سرگرم‌کنندگی «The Specials» بیش از هر چیز از موقعیت‌های نامتعارفش می‌آید. آدمکش‌هایی که باید خشونت و بدگمانی همیشگی خود را کنار بگذارند تا بتوانند در یک گروه تمرین کنند، به‌ناچار با قواعدی روبه‌رو می‌شوند که برایشان غریب است: گوش‌دادن به مربی، هماهنگ‌شدن با دیگران و پذیرفتن این‌که مهارت فردی به‌تنهایی کافی نیست.

همین برخورد با قواعد تازه، فرصت‌های کمدی فراوانی فراهم می‌کند. فیلم لازم نیست هر بار شوخی را با دیالوگ توضیح دهد؛ گاهی کافی است جدیت شخصیت‌ها را در برابر کاری قرار دهد که از نگاه آنان بی‌معنا یا حتی تحقیرآمیز جلوه می‌کند. اما طنز فیلم بیشتر از آن‌که بر ظرافت یا تحول تدریجی موقعیت‌ها بنا شود، با انرژی مستقیم خود اثر می‌گذارد.

« معرفی رسمی فیلم نیز بر همین پیوند میان آدمکش‌ها و گروه رقص تأکید دارد. »

شخصیت‌ها و اجرا

این ویژگی هم امتیاز است و هم محدودیت. مخاطبی که با ایدهٔ مرکزی همراه شود، احتمالاً از تکرار برخورد میان خشونت و رقص لذت می‌برد؛ ولی فیلم همیشه در تبدیل این شوخی اولیه به لایه‌های تازه‌تر موفق نیست. گاهی یک موقعیت، پس از آن‌که تضادش روشن شده، بیش از اندازه ادامه پیدا می‌کند. بااین‌همه، سرزندگی اثر اجازه نمی‌دهد این تکرارها تماماً به خستگی بدل شوند؛ فیلم همچنان با بی‌پروایی به سراغ لحظهٔ کمیک بعدی می‌رود.

رقص؛ جذابیت مفهومی، اجرای معمولی رقص در این فیلم فقط سرگرمی نیست؛ ابزار روایی‌ای است که قرار است مردانی سخت‌خو را به همکاری وادارد. تمرین‌ها می‌توانند بهانه‌ای برای نمایش مقاومت شخصیت‌ها در برابر آسیب‌پذیری، انضباط و هم‌قدمی با دیگران باشند. به همین دلیل، رقص بالقوه می‌تواند تغییری درونی را به حرکت جسمانی پیوند بزند: کسی که به کنترل و تهدید عادت کرده، باید بدنش را در خدمت هماهنگی قرار دهد و نه سلطه.

بااین‌حال، جذابیت ایده از کیفیت خود اجرا فراتر می‌رود. رقص‌ها به‌ندرت آن‌قدر چشمگیر می‌شوند که به‌تنهایی نقطهٔ اوج بصری فیلم باشند. در نتیجه، بخش‌هایی که باید از انرژی حرکت و موسیقی نیرو بگیرند، گاه بیشتر به کارکرد روایی و کمدی خود وابسته‌اند تا به طراحی رقصی به‌یادماندنی. فیلم از این ضعف کاملاً آسیب نمی‌بیند، زیرا قرار نیست شخصیت‌هایش از ابتدا رقصنده‌های حرفه‌ای باشند؛ ولی حتی با درنظرگرفتن همین ناآشنایی، می‌شد از تمرین‌ها و اجراها استفادهٔ تصویری خلاقانه‌تری کرد.

بازیگران و گرمای رابطه‌ها گروه بازیگران، بار مهمی از سرگرمی فیلم را بر دوش می‌کشد. دایسوکه ساکوما در نقش داییا، شخصیت محوری را میان خونسردی یک آدمکش سابق و دستپاچگی کسی که ناگهان باید در صحنه بدرخشد، حرکت می‌دهد. حضور بازیگرانی چون کیپه‌ای شینا، یوتا ناکاموتو و شو آئویاگی نیز به گروه‌بندی شخصیت‌ها رنگ متفاوتی می‌دهد.

« گاهی یک موقعیت، پس از آن‌که تضادش روشن شده، بیش از اندازه ادامه پیدا می‌کند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

فیلم از کنار هم گذاشتن چهره‌هایی با پیشینه‌ها و خلق‌وخوهای گوناگون سود می‌برد، هرچند همهٔ شخصیت‌ها به یک اندازه پرداخت نمی‌شوند. مهم‌تر از کشمکش‌های گروهی، رابطه‌ای است که به قصه بُعد عاطفی می‌بخشد: پیوند میان دختر کوچولو و ساکوما. حضور کودک، فقط وسیله‌ای برای افزودن لحظات بانمک نیست؛ او در برابر جهان خشن بزرگسالان، امکان نوع دیگری از ارتباط را پیش می‌کشد.

در کنار او، شخصیت‌های مرد ناچار می‌شوند از نقش‌های آشنای خود فاصله بگیرند و به چیزی جز قدرت و خشونت واکنش نشان دهند. این رابطه، گرمایی به فیلم می‌دهد که در بخش‌های صرفاً جنایی یا رقص‌محور پیدا نمی‌شود. بااین‌حال، اثر همیشه این ظرفیت احساسی را به‌اندازه‌ای پرورش نمی‌دهد که پیوندهایش به‌طور کامل در ساختار کلی قصه جا بیفتند.

پیوند ناپایدار میان اکشن و درام عنوان و طرح داستان ممکن است انتظاری پررنگ از اکشن ایجاد کند، اما فیلم بیش از آن‌که به‌عنوان یک اثر اکشن تمام‌عیار عمل کند، به کمدی متکی است. خشونت و خطر در روایت حضور دارند، ولی معمولاً در خدمت پیش‌برد موقعیت یا تغییر حال‌وهوای صحنه قرار می‌گیرند. این انتخاب به خودی خود ایرادی ندارد؛ مسئله آن‌جاست که اکشن و درام همیشه به یک اندازه با بخش‌های کمدی پیوند نمی‌خورند.

بعضی لحظه‌ها انگار از فیلمی جدی‌تر به داستانی بازیگوش‌تر وارد شده‌اند و همین، ریتم احساسی اثر را نابرابر می‌کند. فیلم همچنین به مضمون‌هایی چون بیرون‌آمدن از گذشته، امکان تغییر و یافتن راهی تازه برای پیوند با دیگران اشاره می‌کند. رقص می‌تواند استعاره‌ای روشن برای این دگرگونی باشد: حرکتی که زمانی برای خشونت و کنترل به کار می‌رفت، این‌بار باید در هماهنگی با دیگران شکل بگیرد.

« مهم‌تر از کشمکش‌های گروهی، رابطه‌ای است که به قصه بُعد عاطفی می‌بخشد: پیوند میان دختر کوچولو و ساکوما. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

اما اشاره به چنین مضمون‌هایی با پرداخت کامل آن‌ها تفاوت دارد. «The Specials» گاهی ایده‌های جدی‌تری را پیش می‌کشد و سپس به‌سرعت به سوی شوخی و سرگرمی بازمی‌گردد. این نوسان به فیلم سبکی سرزنده می‌دهد، اما از انسجام دراماتیک آن می‌کاهد. جمع‌بندی «The Specials» فیلمی است که جذاب‌ترین ویژگی‌اش را در همان تناقض مرکزی خود پیدا می‌کند: آدمکش‌هایی که برای انجام مأموریتی مرگبار باید رقصیدن را یاد بگیرند.

این ایده، کمدی‌ای بامزه و حال‌خوب‌کن می‌سازد و رابطهٔ دختر کوچولو و ساکوما نیز به قصه گرما و لطافتی می‌بخشد که از انتظار اولیه فراتر می‌رود. در مقابل، رقص‌ها معمولی‌اند، اکشن و درام همیشه به‌خوبی در هم تنیده نمی‌شوند و پایان‌بندی نیز آن ضربهٔ عاطفی و نمایشی را که فیلم وعده می‌دهد، به‌تمامی محقق نمی‌کند.

ارزش تماشای فیلم، در نهایت، بیش از آن‌که به انتظار برای اکشنی نفس‌گیر یا نمایشی درخشان از رقص وابسته باشد، به آمادگی برای همراه‌شدن با دیوانگی سبک و بی‌ادعای آن بستگی دارد. «The Specials» اثری بی‌نقص یا کاملاً منسجم نیست؛ اما در لحظات موفق خود، به‌خوبی نشان می‌دهد که یک ایدهٔ عجیب، بازیگران پرانرژی و اندکی احساس می‌توانند تماشایی خوش‌گذران و دوست‌داشتنی بسازند.

« اما اشاره به چنین مضمون‌هایی با پرداخت کامل آن‌ها تفاوت دارد. »