نقد و بررسی
نقد The Rental | 2020
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
خانه‌ای زیبا با سایه‌ای ناآرام «The Rental» ساختهٔ Dave Franco، در ظاهر از ساده‌ترین موقعیت‌های دلهره‌آور آغاز می‌شود: دو زوج برای تعطیلاتی کوتاه به خانه‌ای کنار اقیانوس می‌روند و به‌تدریج درمی‌یابند اقامتگاه آرام و خوش‌منظره‌شان شاید آن‌قدرها هم امن نباشد. اما جذابیت فیلم تنها در این پرسش خلاصه نمی‌شود که چه کسی مراقب آن‌هاست؛ تهدید بیرونی، آرام‌آرام بر شکاف‌هایی سایه می‌اندازد که پیش‌تر میان خود شخصیت‌ها وجود داشته است.
Franco از خانه به‌عنوان فضایی دوگانه استفاده می‌کند: مکانی برای آسایش و گریز از روزمرگی، و هم‌زمان محیطی ناشناس که ساکنانش هیچ‌گاه کاملاً بر آن مسلط نیستند. در چنین فضایی، هر پنجره و راهرو می‌تواند به محلی برای پنهان‌شدن نگاه دیگری بدل شود. فیلم بی‌آن‌که از همان ابتدا به هراس آشکار پناه ببرد، می‌کوشد این احساس را جا بیندازد که خلوت خصوصی، شاید فقط تصوری خوشایند باشد.
آرامشِ طولانی و بذرهای تعلیق نیمهٔ نخست فیلم بیش از هر چیز به معرفی جمع کوچک شخصیت‌ها و مناسبات میان آن‌ها اختصاص دارد. این انتخاب از نظر ساختاری قابل‌فهم است: هرچه مخاطب بیشتر با تنش‌های پنهان، رنجش‌ها و میل‌های مهارشده آشنا شود، تهدید بیرونی می‌تواند اثر عمیق‌تری پیدا کند. بااین‌حال، فیلم در این مسیر گاهی بیش از اندازه مکث می‌کند.
« در چنین فضایی، هر پنجره و راهرو می‌تواند به محلی برای پنهان‌شدن نگاه دیگری بدل شود. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
گفت‌وگوها و لحظات روزمره به‌جای آن‌که همواره به شناخت شخصیت‌ها بیفزایند یا بر اضطراب بیفزایند، در پاره‌ای صحنه‌ها حس درجا زدن ایجاد می‌کنند. این کندی برای مخاطبی که انتظار دارد فیلم ترسناک از همان دقایق آغازین با رویدادهای هراس‌انگیز پیش برود، ممکن است خسته‌کننده باشد. در عوض، بیننده‌ای که از تعلیق تدریجی و تماشای نشانه‌های کوچک استقبال می‌کند، احتمالاً از این ریتم آرام‌تر بهرهٔ بیشتری خواهد برد.
مسئله آن است که میان صبر روایی و کش‌دار شدن فاصله‌ای باریک وجود دارد و «The Rental» همیشه نمی‌تواند از مرز آن به‌سلامت عبور کند. شخصیت‌هایی با فاصله‌ای حساب‌شده چهار شخصیت اصلی نه الگوهای بی‌نقص اخلاقی‌اند و نه قهرمانانی که از همان ابتدا به‌سادگی بتوان به آن‌ها دل بست. روابطشان آمیخته به حسادت، خودخواهی، ناگفته‌ها و قضاوت‌های شتاب‌زده است.
این ناپسندیِ نسبی می‌تواند بخشی از طراحی فیلم باشد: آدم‌هایی که در خلوت خود نیز از یکدیگر فاصله دارند، در خانه‌ای ناآشنا و زیر فشار سوءظن آسیب‌پذیرتر می‌شوند. بااین‌حال، فاصلهٔ میان شخصیت و تماشاگر گاه آن‌قدر زیاد است که نگرانی برای سرنوشتشان دشوار می‌شود. فیلمنامه از ضعف‌ها و تصمیم‌های نادرست شخصیت‌ها برای پیش‌بردن بحران بهره می‌گیرد، اما انگیزه‌ها همیشه به اندازهٔ کافی پیچیده یا قانع‌کننده پرداخت نمی‌شوند.
« روابطشان آمیخته به حسادت، خودخواهی، ناگفته‌ها و قضاوت‌های شتاب‌زده است. »
شخصیت‌ها و اجرا
بعضی رفتارها بیش از آن‌که از شخصیتی دقیق و چندلایه برخاسته باشند، به نظر می‌رسد برای قرار دادن داستان در مسیر مطلوب نویسندگان انتخاب شده‌اند. در نتیجه، بخشی از تنش نه از همدلی با آدم‌ها، بلکه از تماشای اشتباه‌هایشان و انتظار برای پیامد آن‌ها شکل می‌گیرد. بازیگری؛ تکیه‌گاه فیلم در لحظه‌های پرتنش بازیگران در فضاسازی و باورپذیر کردن کشمکش‌های میان‌فردی سهم مهمی دارند.
Dan Stevens و Alison Brie در نقش زوجی که ظاهر زندگی‌شان منظم‌تر از باطن آن است، به رابطه‌شان نوعی ناآرامی کنترل‌شده می‌بخشند. Sheila Vand نیز در نقش مینا، حساسیت و بی‌اعتمادی شخصیتش را چنان پیش می‌برد که تردیدهای او به بخشی مؤثر از فضای معلق فیلم تبدیل می‌شود. Jeremy Allen White، به‌ویژه، در نقش جاش حضوری زنده و ملموس دارد.
او از شخصیتش تصویری یک‌دست و قابل‌پیش‌بینی نمی‌سازد و در لحظه‌های مختلف، ترکیبی از غرور، آسیب‌پذیری و تندی را به نمایش می‌گذارد. همین کیفیت، شخصیت را از یک ابزار صرف برای پیش‌بردن حادثه فراتر می‌برد. بازی‌ها در مجموع بیش از آن‌که ضعف‌های متن را برطرف کنند، کمک می‌کنند روابط و واکنش‌ها در لحظه طبیعی به نظر برسند؛ امتیازی که اهمیتش در فیلمی با چنین جمعیت محدود و فضای بسته دوچندان است.
« Jeremy Allen White، به‌ویژه، در نقش جاش حضوری زنده و ملموس دارد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
خانه و چشم‌انداز؛ زیبایی‌ای که امنیت نمی‌آورد خانهٔ ساحلی و محیط مه‌آلود پیرامون آن از مؤثرترین عناصر فیلم‌اند. منظرهٔ اقیانوس و معماری خوش‌نما ابتدا وعدهٔ استراحت می‌دهند، اما دورافتادگی همان محیط، راه فرار و پناه‌گرفتن را نیز دشوار می‌کند. طبیعت در این‌جا نه صرفاً پس‌زمینه‌ای زیبا، بلکه بخشی از منطق اضطراب است: فاصله از شهر، سکوت اطراف و محدودبودن رفت‌وآمدها، حس رهاشدگی شخصیت‌ها را تشدید می‌کنند.
فیلم در استفاده از نگاه‌های مبهم و گوشه‌های تاریک، اغلب خویشتن‌دار است. به‌جای آن‌که همه‌چیز را آشکار کند، گاهی فقط امکان حضور ناظری پنهان را پیش چشم می‌گذارد. این راهبرد به‌خصوص در صحنه‌هایی که حریم خصوصی اهمیت پیدا می‌کند، دلشوره‌ای واقعی می‌سازد؛ تماشاگر نیز مانند شخصیت‌ها ناچار می‌شود به مکان‌هایی توجه کند که معمولاً نادیده می‌مانند.
خانه هرچه بیشتر به محیطی آشنا تبدیل می‌شود، امکان اعتماد به آن کمتر می‌شود. نظارت و فرسایش حریم خصوصی هستهٔ مفهومی فیلم در ترس از زیرنظرگرفته‌شدن نهفته است؛ ترسی که به دوربین یا وسیله‌ای پنهان محدود نمی‌ماند. اجاره‌کردن خانه‌ای که به دیگری تعلق دارد، شخصیت‌ها را در موقعیتی قرار می‌دهد که به اعتماد وابسته است: آن‌ها باید باور کنند میزبان، فضای خصوصی‌شان را محترم می‌شمارد و ساختمان، واقعاً در اختیارشان قرار گرفته است.
« فیلم در استفاده از نگاه‌های مبهم و گوشه‌های تاریک، اغلب خویشتن‌دار است. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
فیلم این اعتماد روزمره را به منبعی برای تعلیق تبدیل می‌کند. «The Rental» همچنین نشان می‌دهد که مراقبت پنهانی، وقتی با آسیب‌پذیری عاطفی و رازهای شخصی تلاقی کند، از یک تهدید فنی فراتر می‌رود. آگاهی از این‌که ممکن است کسی شاهد لحظه‌های خصوصی باشد، فشار را چندبرابر می‌کند؛ به‌خصوص وقتی شخصیت‌ها دلایل خودشان را برای پنهان‌کردن حقیقت دارند.
از این منظر، فیلم میان هراس از ناظر ناشناس و ترس از آشکارشدن رازهای نزدیکان پیوند برقرار می‌کند. این پیوند از معدود جنبه‌هایی است که به داستان تکراری‌اش معنایی فراتر از سازوکار یک معمای تهدیدآمیز می‌بخشد. تغییر لحن و محدودیت‌های روایت در نیمهٔ دوم، تعطیلاتی که با صمیمیت و تفریح آغاز شده بود به موقعیتی آشکارا خطرناک‌تر بدل می‌شود.
این تغییر، تعلیق را به‌طور محسوس افزایش می‌دهد و فیلم سرانجام از زمینه‌چینی‌های طولانی خود بهره می‌گیرد. صحنه‌های پراضطراب، به‌ویژه زمانی که شخصیت‌ها در فضاهای بسته یا آسیب‌پذیر گرفتار می‌شوند، نشان می‌دهند که Franco در ساختن لحظه‌های تعلیق توانایی دارد. در این بخش، نگرانی دربارهٔ خانه و نگاه پنهان، شکل ملموس‌تری پیدا می‌کند.
« فیلم این اعتماد روزمره را به منبعی برای تعلیق تبدیل می‌کند. »
جمع‌بندی
بااین‌حال، تغییر ژانر و شدت روایت برای همهٔ مخاطبان به یک اندازه روان نخواهد بود. فیلمی که مدت قابل‌توجهی بر درام روابط تکیه کرده، ناگهان به سوی وحشتی مستقیم‌تر حرکت می‌کند؛ این جابه‌جایی هیجان‌انگیز است، اما می‌تواند گسسته نیز به نظر برسد. افزون بر آن، ایدهٔ اصلی و برخی از سازوکارهای داستانی برای علاقه‌مندان به تریلرهای خانگی و قصه‌های نظارت پنهانی آشنا خواهند بود.
فیلم در خلق فضا از تازگی بیشتری برخوردار است تا در خودِ طرح داستانی‌اش. جمع‌بندی «The Rental» تریلری خوش‌ساخت و مؤثر در فضاسازی است که از خانه‌ای زیبا، محیطی نامطمئن می‌سازد و اضطرابِ زیرنظر بودن را به بستر مناسبی برای آشکارشدن تنش‌های انسانی بدل می‌کند. بازی‌ها، به‌خصوص بازی Jeremy Allen White، به شخصیت‌ها جان می‌بخشند و نیمهٔ دوم فیلم تعلیقی را فراهم می‌کند که زمینه‌چینی‌های بخش نخست وعده داده بود.
در مقابل، آغاز کند، شخصیت‌هایی که همیشه آسان نمی‌توان با آن‌ها همراه شد و داستانی آشنا، از نیروی اثر می‌کاهند. فیلم در بخش‌هایی بیش از حد منتظر می‌ماند تا تهدید اصلی را پیش ببرد و در پرداخت انگیزه‌ها نیز گاهی به راه‌حل‌های آشنا تکیه می‌کند. بااین‌همه، اتمسفر ساحلی، حس ناامنی در خانه و چند لحظهٔ واقعاً دلشوره‌آور، تجربه‌ای می‌سازند که برای دوستداران تریلرهای روان‌شناختی و وحشت کم‌خون‌ریزی ارزش تماشا دارد؛ به‌شرط آن‌که از روایتی آرام‌سوز و شخصیت‌هایی نه‌چندان دوست‌داشتنی گریزی نداشته باشند.
« بااین‌حال، تغییر ژانر و شدت روایت برای همهٔ مخاطبان به یک اندازه روان نخواهد بود. »
ثبت دیدگاه