نقد و بررسی
نقد دیوانهٔ پارک (The Park Maniac) | 2024
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
روایتی میان پرونده و درام «The Park Maniac» درامی جنایی محصول برزیل است که به پروندهٔ قاتلی بدنام در دههٔ نود می‌پردازد؛ مردی که با حمله به زنان و قتل شماری از آنان، فضای هراس را در سائوپائولو گسترش داد. فیلم به‌جای آنکه صرفاً مسیر جنایت‌ها را بازسازی کند، نقطهٔ دید خود را تا اندازهٔ زیادی به النا، خبرنگاری جوان و حقیقت‌جو، می‌سپارد؛ شخصیتی که پیگیری پرونده را هم راهی برای کشف حقیقت می‌بیند و هم فرصتی برای پیشرفت حرفه‌ای.
این انتخاب، امکان می‌دهد روایت دربارهٔ سازوکار رسانه و موانع پیش روی یک زن روزنامه‌نگار نیز حرف بزند، اما هم‌زمان پرسشی اساسی می‌سازد: آیا فیلم به اندازهٔ کافی به خود پرونده و قربانیانش مجال می‌دهد؟ کشش جنایی و ظرفیت تعلیق تقابل میان خبرنگار و قاتل، موتور اصلی تعلیق فیلم است. تماشاگر از یک سو با خطر بیرونیِ جنایت‌ها روبه‌روست و از سوی دیگر، مسیر تحقیق را دنبال می‌کند؛ مسیری که قرار است جزئیات مبهم را روشن کند و ابعاد تهدید را آشکار سازد.
پیوند این دو خط داستانی بالقوه پرکشش است: خبرنگار در پی افشاگری است، در حالی که قاتل همچنان آزادانه به زندگی خود ادامه می‌دهد و هراس عمومی پیرامونش شدت می‌گیرد. فیلم هرگاه میان این دو محور تعادل برقرار می‌کند، فضایی ناآرام می‌سازد و حس می‌دهد حقیقت ممکن است دیرتر از آنچه باید از راه برسد.
« کشش جنایی و ظرفیت تعلیق تقابل میان خبرنگار و قاتل، موتور اصلی تعلیق فیلم است. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
بااین‌حال، شتاب روایت گاهی فرصت نمی‌دهد تا تعلیق به‌تدریج انباشته شود؛ حادثه‌ها پشت سر هم می‌آیند، اما همهٔ آن‌ها وزن دراماتیک یکسانی پیدا نمی‌کنند. بازی سیلورو پریرا مهم‌ترین نقطهٔ قوت فیلم، بازی سیلورو پریرا در نقش فرانسیسکو است. او شخصیت را به حضوری تهدیدآمیز بدل می‌کند، بی‌آنکه برای ساختن هراس به جلوه‌های اغراق‌آمیز متوسل شود.
اجرای او در لحظه‌هایی اثرگذار است که خطر نه با خشونت آشکار، بلکه با عادی‌نمایی رفتار و فاصلهٔ میان ظاهر روزمره و واقعیت هولناک شخصیت شکل می‌گیرد. این کیفیت، به فیلم امکان می‌دهد قاتل را نه هیولایی بیرون از جهان آشنا، بلکه انسانی حاضر در همان فضای شهری و اجتماعی نشان دهد؛ کسی که همین نزدیکی، ترس را ملموس‌تر می‌کند.
بااین‌حال، تأثیر بازی پریرا همیشه با عمق متن همراه نیست. شخصیت فرانسیسکو می‌توانست از راه کنش‌ها و جزئیات رفتاری پیچیده‌تر شود، اما روایت گاهی بیش از آنکه او را بکاود، از حضورش برای پیشبرد تعلیق استفاده می‌کند. در نتیجه، بازیگر بار بخشی از معنایی را به دوش می‌کشد که فیلمنامه فرصت کافی برای پرورش آن فراهم نکرده است.
« بازی سیلورو پریرا مهم‌ترین نقطهٔ قوت فیلم، بازی سیلورو پریرا در نقش فرانسیسکو است. »
شخصیت‌ها و اجرا
النا و مسئلهٔ شخصیت‌پردازی النا در مرکز توجه فیلم قرار دارد و به‌عنوان خبرنگاری پیگیر، وارد فضایی می‌شود که حرفه‌اش با مناسبات قدرت، تردید دیگران و محدودیت‌های جنسیتی گره خورده است. این محور می‌توانست روایتی چندلایه دربارهٔ روزنامه‌نگاری، جاه‌طلبی حرفه‌ای و مسئولیت در برابر قربانیان بسازد.
افزون بر این، شخصیت النا خیالی است؛ بنابراین فیلم از آزادی دراماتیک برای پیوند دادن پروندهٔ واقعی با تجربه‌ای شخصی‌تر برخوردار است. اما همین آزادی گاهی به بهای تمرکز بیش از حد بر او تمام می‌شود. مسئله این نیست که خبرنگار جوان نباید نقش محوری داشته باشد؛ مسئله آن است که حضور او بارها از خود پرونده پیشی می‌گیرد.
در نتیجه، تماشاگر ممکن است بیش از آنکه زنان آسیب‌دیده را بشناسد یا دربارهٔ زندگی و جایگاهشان چیزی بداند، سرگرم مسیر شغلی النا و کشمکش‌های شخصی او شود. این جابه‌جایی، به‌ویژه برای اثری که بر پایهٔ جنایت‌های واقعی ساخته شده، پرسش‌برانگیز است: فیلم می‌خواهد صدای زنان را به مرکز بیاورد، اما در عمل بخش مهمی از زمانش را به شخصیتی می‌دهد که ساختهٔ تخیل است.
« این محور می‌توانست روایتی چندلایه دربارهٔ روزنامه‌نگاری، جاه‌طلبی حرفه‌ای و مسئولیت در برابر قربانیان بسازد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
بازنمایی قربانیان و مسئولیت اخلاقی حساسیت اخلاقی در بازسازی خشونت واقعی اهمیت ویژه‌ای دارد. نمایش جنایت‌ها نباید قربانی را به وسیله‌ای برای ساختن هیجان یا ترس بدل کند، و روایت نیز باید میان جذب تماشاگر و احترام به انسان‌هایی که موضوع داستان بوده‌اند تعادل برقرار سازد. «The Park Maniac» با فضای دلهره‌آور خود نشان می‌دهد که تهدید چگونه زندگی روزمره را مسموم می‌کند، اما در پرداخت به قربانیان کمتر از ظرفیت موضوع بهره می‌گیرد.
آنان گاه بیش از آنکه شخصیت‌هایی با هویت و تجربهٔ مستقل باشند، در محدودهٔ نشانه‌هایی از خطر و پیامدهای جنایت باقی می‌مانند. این کم‌رنگی با ایدهٔ بازگرداندن توجه به زنان قربانی در تنش قرار می‌گیرد. فیلم می‌کوشد خشونت را صرفاً به افسانه‌سازی پیرامون قاتل تقلیل ندهد، اما با محدود ماندن شناخت مخاطب از قربانیان، ناخواسته همان مرکزیت قاتل را بازتولید می‌کند.
این تناقض از مهم‌ترین کاستی‌های اثر است: نیت اصلاح‌گرانه به‌تنهایی کافی نیست و باید در ساختار روایت نیز نمود پیدا کند. گفت‌وگوها و کیفیت فیلمنامه دیالوگ‌های فیلم گاهی به‌جای آنکه معنا را از دل برخورد شخصیت‌ها بیرون بکشند، آن را مستقیماً به زبان می‌آورند. سخنان توضیحی و شعاری، به‌خصوص در بخش‌هایی که فیلم می‌خواهد دربارهٔ روزنامه‌نگاری، جنسیت یا اخلاق حرفه‌ای موضع بگیرد، می‌توانند تصنعی به نظر برسند.
« بازنمایی قربانیان و مسئولیت اخلاقی حساسیت اخلاقی در بازسازی خشونت واقعی اهمیت ویژه‌ای دارد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
وقتی شخصیت‌ها مضمون صحنه را آشکارا توضیح می‌دهند، فضای کشف و تفسیر محدود می‌شود؛ تماشاگر کمتر فرصت می‌یابد از رفتارها و سکوت‌ها به نتیجه برسد. این ضعف در کنار انتخاب‌های روایی نامنسجم، ساختار فیلم را آسیب‌پذیر می‌کند. برخی خطوط داستانی چنان سریع پیش می‌روند که انگیزه‌ها یا پیامدهایشان مجال قانع‌کننده شدن نمی‌یابند.
گاه فیلم به‌سرعت از یک موقعیت به موقعیتی دیگر می‌جهد و میان بخش‌های تحقیق، زندگی شخصی النا و مسیر قاتل پیوندی کاملاً روان برقرار نمی‌کند. حاصل، روایتی است که عناصر لازم برای ساختن یک درام پرتنش را دارد، اما پیوند میان آن‌ها همیشه استوار نیست. فضا، ریتم و لحن پروندهٔ واقعی و بستر شهریِ دههٔ نود به فیلم سنگینی مناسبی می‌بخشند.
هراس عمومی از حضور قاتلی که هنوز آزاد است، زمینه‌ای برای ساختن تعلیق فراهم می‌کند و بخش‌هایی از فیلم از این اضطراب بهره می‌برند. فضای اثر بیش از آنکه بر شوک ناگهانی تکیه کند، بر احساس ناامنی و انتظار برای حادثه بنا شده است؛ رویکردی که با موضوع تناسب دارد. بااین‌حال، ریتم شتاب‌زده مانع می‌شود این فضای ناآرام به‌طور پیوسته گسترش یابد.
« این ضعف در کنار انتخاب‌های روایی نامنسجم، ساختار فیلم را آسیب‌پذیر می‌کند. »
جمع‌بندی
فیلم گاهی میان شتاب دادن به ماجرا و مکث بر پیامدهای روانی آن مردد می‌ماند. از این رو، برخی موقعیت‌ها پیش از آنکه اثر عاطفی‌شان رسوب کند پایان می‌یابند و بعضی دیگر با توضیح‌های مستقیم بیش از اندازه روشن می‌شوند. چنین نوسانی از شدت تعلیق می‌کاهد و لحن اثر را یکدست نگه نمی‌دارد. جمع‌بندی «The Park Maniac» اثری است با مادهٔ خامی تکان‌دهنده و بازی محوری قدرتمند، اما با روایتی که همیشه نمی‌داند تمرکز خود را کجا بگذارد.
سیلورو پریرا حضوری به‌یادماندنی می‌سازد و تقابل او با النا ظرفیت شکل دادن به یک درام جنایی پرکشش را دارد. فضای برگرفته از پروندهٔ واقعی نیز حس سنگینی و تهدید را به داستان می‌آورد. در برابر این امتیازها، شخصیت‌پردازی محدود قربانیان، غلبهٔ خط داستانی خبرنگار خیالی، دیالوگ‌های مستقیم و ریتم نامتوازن، از انسجام و عمق فیلم می‌کاهند.
حاصل، فیلمی است که در لحظه‌هایی تأثیر می‌گذارد و پرسش‌های مهمی پیش می‌کشد، اما در تبدیل آن پرسش‌ها به روایتی کاملاً پخته و مسئولانه به نتیجه‌ای یکدست نمی‌رسد.
« فیلم گاهی میان شتاب دادن به ماجرا و مکث بر پیامدهای روانی آن مردد می‌ماند. »
ثبت دیدگاه