نقد و بررسی
نقد The Newton Boys | 1998
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
بازگشت به غربی که دیگر اسطوره نیست «The Newton Boys» ساختهٔ ریچارد لینکلیتر، فیلمی جنایی با رگه‌های وسترن است که ماجرای چهار برادر نیوتن را در آمریکای دههٔ ۱۹۲۰ دنبال می‌کند؛ مردانی برخاسته از محیطی روستایی که با تکیه بر برنامه‌ریزی، همکاری و پرهیز نسبی از خشونت، به سرقت از بانک‌ها روی می‌آورند.
فیلم از همان ابتدا بیش از آن‌که بر هیجانِ تعقیب و گریز یا رمزگشایی از نقشه‌های سرقت تکیه کند، به رابطهٔ میان این چهار نفر و سبک زندگی مشترکشان علاقه نشان می‌دهد. در نتیجه، مخاطب با اثری روبه‌رو است که ظاهرِ یک داستان پرحادثه را دارد، اما ضرباهنگ و نگاهش بیشتر به تأمل دربارهٔ خانواده، جاه‌طلبی و آزادی شخصی نزدیک می‌شود.
لینکلیتر، که معمولاً به گفت‌وگوهای طبیعی و شخصیت‌پردازی‌های روزمره شناخته می‌شود، این‌جا نیز می‌کوشد جذابیت را از حضور آدم‌ها در کنار هم بیرون بکشد. بااین‌حال، همین انتخاب گاه با انتظار بیننده از یک فیلم سرقتی در تضاد قرار می‌گیرد: قصه دربارهٔ دزدان بانک است، اما خودِ عملیات‌ها همیشه در مرکز توجه نمی‌مانند.
این فاصله میان موضوع پرتحرک و روایت آرام، هم سرچشمهٔ هویت فیلم است و هم یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های آن. برادران؛ قلب تپندهٔ روایت ویلیس، برادر بزرگ‌تر، نیروی محرک گروه است و متیو مک‌کانهی با حضوری پرانرژی و خوش‌ریتم، او را به شخصیتی بدل می‌کند که به‌سادگی نگاه را به سوی خود می‌کشد.
« این فاصله میان موضوع پرتحرک و روایت آرام، هم سرچشمهٔ هویت فیلم است و هم یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های آن. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
ویلیس نه صرفاً مغز متفکر سرقت‌هاست و نه قهرمانی بی‌نقص؛ جذابیتش از ترکیب اعتمادبه‌نفس، شوخ‌طبعی و میل به ساختن آینده‌ای متفاوت برای خود و خانواده‌اش می‌آید. مک‌کانهی این ویژگی‌ها را با آسودگی اجرا می‌کند و حتی در لحظه‌هایی که فیلمنامه از حرکت می‌ایستد، حضورش به صحنه جان می‌بخشد. بااین‌همه، فیلم در پرداخت هر چهار برادر به یک اندازه موفق نیست.
شخصیت‌ها در کنار هم تصویری صمیمی و باورپذیر از یک خانواده می‌سازند، اما تفاوت‌های درونی آن‌ها همیشه به اندازهٔ کافی پررنگ نمی‌شود. اتان هاوک، اسکیت اولریش و وینسنت دن‌آفریو هر یک به گروه رنگی جداگانه می‌بخشند، ولی فیلم کمتر فرصت می‌کند این تفاوت‌ها را به دگرگونی‌های عمیق یا مسیرهای شخصیتی روشن تبدیل کند.
برادری در این‌جا بیش از آن‌که میدان کشمکش‌های پیچیده باشد، نوعی پیوند پایدار و همدلانه است؛ پیوندی که دل‌نشین می‌شود، اما گاهی مانع شکل‌گیری تنش درونی پرقدرت می‌ماند. بازیگری و شیمی گروهی یکی از امتیازهای فیلم، هماهنگی بازیگران در ساختن حسِ گروه است. برادران به نظر می‌رسد پیش از آغاز داستان نیز تاریخچه‌ای مشترک داشته‌اند؛ شوخی‌ها، سکوت‌ها و واکنش‌هایشان به یکدیگر مصنوعی جلوه نمی‌کند.
حضور مک‌کانهی به‌ویژه در این مجموعه اهمیت دارد، زیرا او به فیلم نوعی سرزندگی می‌دهد که در بخش‌هایی از روایت کم‌رنگ می‌شود. انرژی او، بی‌آن‌که شخصیت را به کاریکاتور بدل کند، برای ویلیس جذابیت و اقتدار می‌سازد. بازیگران مکمل نیز به فضای اثر کمک می‌کنند، هرچند مجال شخصیت‌پردازی‌شان محدود است.
« بااین‌همه، فیلم در پرداخت هر چهار برادر به یک اندازه موفق نیست. »
شخصیت‌ها و اجرا
فیلم بیشتر در پی آن است که گروهی از چهره‌ها و مناسبات را در کنار هم نگه دارد تا این‌که برای هر شخصیت فرعی قوس روایی مستقلی بسازد. حاصل، جمعی دیدنی است که تماشای تعاملش لذت‌بخش می‌ماند، اما در بعضی لحظه‌ها بیش از آن‌که از دل روایت رشد کند، به اتکای کاریزمای بازیگران پیش می‌رود. این ویژگی برای مخاطبی که از فیلم انتظار رابطه‌محوری دارد، نقطهٔ قوت است؛ برای کسی که تحول روشن شخصیت‌ها را می‌جوید، می‌تواند ناامیدکننده باشد.
فضای تاریخی و رنگ‌مایهٔ وسترنی فیلم در بازآفرینی حال‌وهوای دورهٔ خود موفق‌تر از ساختن تعلیق پیوسته است. لباس‌ها، مکان‌ها و بافت تصویری، جهانِ آمریکای میانهٔ قرن را به شکلی ملموس پیش چشم می‌آورند؛ جهانی که در آن فاصلهٔ طبقاتی، محدودیت فرصت‌ها و جاذبهٔ پولِ سریع، بخشی از زمینهٔ تصمیم‌های شخصیت‌هاست.
رگهٔ وسترنی اثر نیز فقط به ظاهر یا جغرافیا محدود نمی‌شود؛ در شیوهٔ تصویرکردن مردانی که بیرون از نظم رسمی حرکت می‌کنند و برای خود قواعدی می‌سازند، حضور دارد. بااین‌حال، فیلم نه وسترنی پرشکوه و اسطوره‌ساز است و نه درام تاریخیِ سخت‌گیرانه‌ای که تمام توجهش را به جزئیات اجتماعی معطوف کند.
میان این دو قلمرو در رفت‌وآمد است و همین حالتِ میانه به آن جذابیت ویژه‌ای می‌دهد، اما گاهی انسجام لحن را نیز سست می‌کند. تماشاگر ممکن است منتظر فیلمی پرهیجان دربارهٔ یاغیان باشد، حال آن‌که اثر بیشتر به ثبتِ فضای زندگی آنان علاقه دارد: رفت‌وآمدها، معاشرت‌ها و حسِ موقتِ آزادی‌ای که از خلاف‌کاری به دست می‌آورند.
« فضای تاریخی و رنگ‌مایهٔ وسترنی فیلم در بازآفرینی حال‌وهوای دورهٔ خود موفق‌تر از ساختن تعلیق پیوسته است. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
ریتم، سرقت‌ها و مسئلهٔ تعلیق بزرگ‌ترین دشواری «The Newton Boys» در ریتم آن نهفته است. فیلم زمانی نسبتاً طولانی را صرف آشنایی با برادران و دنبال‌کردن مسیرشان می‌کند، اما این زمان همیشه به تنش یا عمق تازه‌ای منتهی نمی‌شود. بخش‌هایی از روایت کش می‌آیند و میان رخدادها پیوندی به اندازهٔ کافی محکم شکل نمی‌گیرد.
در نتیجه، ممکن است بیننده پس از مدتی احساس کند داستان از حرکت بازمانده یا توجهش از هدف اصلی گروه دور شده است. این کندی در صحنه‌های سرقت بیش از همه به چشم می‌آید. سرقت‌ها که بنا بر منطق قصه باید لحظه‌های اوجِ خطر و مهارت باشند، همیشه واجد اضطراب و ضرباهنگی نیستند که از چنین موقعیت‌هایی انتظار می‌رود.
حتی عملیاتی که ظرفیت تبدیل‌شدن به نقطهٔ عطفی پرتنش را دارد، گاه با خویشتن‌داری بیش از اندازه روایت می‌شود. این تصمیم می‌تواند با نگاه کم‌خشونت و غیرقهرمانانهٔ فیلم سازگار باشد، اما در عمل از نیروی دراماتیک صحنه‌ها می‌کاهد. فیلم به‌جای آن‌که تماشاگر را درگیر شمارش ثانیه‌ها و احتمال شکست کند، اغلب اجازه می‌دهد فاصله‌ای آرام میان او و خطر حفظ شود.
روایت و نگاه به خلاف‌کاری روایت فیلم گاهی پراکنده به نظر می‌رسد؛ نه به این معنا که دنبال‌کردن ماجرا ناممکن باشد، بلکه به این دلیل که بعضی بخش‌ها با وزن دراماتیک روشنی به یکدیگر متصل نمی‌شوند. فیلم میان سرقت‌ها، روابط خانوادگی و شهرت روزافزون برادران جابه‌جا می‌شود، اما این سه محور همیشه به شکلی فشرده یکدیگر را تقویت نمی‌کنند.
« ریتم، سرقت‌ها و مسئلهٔ تعلیق بزرگ‌ترین دشواری «The Newton Boys» در ریتم آن نهفته است. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
پیامد آن است که برخی شخصیت‌ها کمتر از آنچه لازم است تغییر می‌کنند و بعضی موقعیت‌ها پس از پایانشان اثر ماندگاری در مسیر داستان نمی‌گذارند. بااین‌حال، فیلم در یک نکته نگاه قابل‌توجهی دارد: خلاف‌کاری را صرفاً به هیجانِ پول‌دزدی یا جذابیتِ یاغی‌بودن فرو نمی‌کاهد. برادران در فضایی زندگی می‌کنند که در آن آیندهٔ محدود و منزلت اجتماعی به‌سادگی به دست نمی‌آید؛ ازاین‌رو، تصور آنان از سرقت گاه با نوعی توجیه شخصی و حتی احساس برتری بر صاحبان قدرت همراه می‌شود.
فیلم این نگاه را بی‌چون‌وچرا تأیید نمی‌کند، اما آن را نیز به موعظه‌ای اخلاقی تقلیل نمی‌دهد. همین دوگانگی، لایه‌ای انسانی به داستان می‌بخشد، هرچند می‌توانست با تمرکز روایی بیشتری به نتیجه‌ای اثرگذارتر برسد. جمع‌بندی «The Newton Boys» فیلمی است با بازیگری گیرا، فضای تاریخی خوش‌ساخت و رابطه‌ای گرم میان شخصیت‌های اصلی، اما این امتیازها همواره نمی‌توانند کمبود تنش و کندی روایت را جبران کنند.
مک‌کانهی حضوری پرقدرت دارد و گروه بازیگران حسِ همراهی و خویشاوندی را باورپذیر می‌سازد؛ در مقابل، سرقت‌ها کمتر از ظرفیتشان هیجان می‌آفرینند و تغییر شخصیت‌ها نیز محدود باقی می‌ماند. حاصل، اثری است که بیش از آن‌که تماشاگر را با تعلیق مداوم سرگرم کند، دعوتش می‌کند مدتی با چهار برادر در جاده‌ها و حاشیه‌های زندگی خلافکارانه‌شان بماند.
اگر با انتظار یک فیلم سرقتی پرشتاب به سراغش برویم، فاصلهٔ میان انتظار و اجرا ممکن است آزاردهنده باشد. اما اگر جذابیت را در حال‌وهوای دوره، بازی مک‌کانهی و صمیمیت گروهی جست‌وجو کنیم، فیلم لحظه‌هایی خوشایند و شخصیت‌محور دارد. این اثر نه کاملاً به یک ماجرای پرهیجان بدل می‌شود و نه درام خانوادگی عمیقی از آب درمی‌آید؛ میان این دو می‌ایستد، و هم جذابیتش و هم کاستی‌هایش از همین موقعیت میانه سرچشمه می‌گیرند.
« فیلم این نگاه را بی‌چون‌وچرا تأیید نمی‌کند، اما آن را نیز به موعظه‌ای اخلاقی تقلیل نمی‌دهد. »
ثبت دیدگاه