وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

میان سه قهرمان و یک فیلم «The Marvels» فیلمی است که بیش از هر چیز بر نیروی جمعی سه قهرمانش تکیه می‌کند. کارول دنورز، مونیکا رمبو و کامالا خان نه‌فقط سه شخصیت با توانایی‌های متفاوت، بلکه نمایندگان سه لحن و سه جهان روایی‌اند: قهرمانی که بار گذشته و مسئولیت را بر دوش می‌کشد، زنی که رابطه‌اش با او از رنج و فاصله گذشته، و نوجوانی که با شور و شگفتی به جهان قهرمانان نگاه می‌کند.

ماجرای درهم‌تنیده‌شدن قدرت‌های آنان، به فیلم بهانه‌ای می‌دهد تا این سه را ناگزیر در کنار هم قرار دهد؛ اما دستاورد اصلی اثر نه در پیچیدگی مأموریت، بلکه در لحظاتی است که شخصیت‌ها به هم واکنش نشان می‌دهند. فیلم از همان ابتدا می‌کوشد فاصله‌ی میان آن‌ها را به نیروی محرک داستان بدل کند.

مسئله فقط هماهنگ‌کردن توانایی‌ها نیست؛ هر یک باید شیوه‌ی دیگری برای دیدن خطر، مسئولیت و حتی خودِ قهرمان‌بودن را تاب بیاورد. این طرح ظرفیت دراماتیک قابل‌توجهی دارد، هرچند فشردگی روایت مجال نمی‌دهد همه‌ی امکان‌هایش به‌تمامی شکوفا شوند. حاصل، اثری است که گاه در سطح ایده‌ها جذاب‌تر از اجرای کامل آن‌ها به نظر می‌رسد.

شیمی بازیگران؛ موتور اصلی فیلم بهترین سرمایه‌ی «The Marvels» هماهنگی بازیگران اصلی است. بری لارسون، تِیونا پریس و ایمان ولانی هرکدام حضور و آهنگ متفاوتی به فیلم می‌آورند؛ تفاوتی که اگر درست به کار گرفته شود، به جمع آن‌ها جان می‌دهد. ولانی در نقش کامالا بیشترین انرژی را وارد صحنه‌ها می‌کند.

« میان سه قهرمان و یک فیلم «The Marvels» فیلمی است که بیش از هر چیز بر نیروی جمعی سه قهرمانش تکیه می‌کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

شور او نسبت به قهرمانان، شوخ‌طبعی و واکنش‌های پرجنب‌وجوشش، شخصیتی می‌سازد که گاهی نقش قلب عاطفی فیلم را بر عهده می‌گیرد. جذابیت کامالا تنها در سرزندگی‌اش نیست؛ او با نگاه ستایش‌آمیزش به قهرمانان، فاصله‌ی میان خیال نوجوانانه و واقعیت دشوار مسئولیت را نیز آشکار می‌کند. مونیکا و کارول در سوی دیگر این طیف ایستاده‌اند.

رابطه‌ی آن‌ها پیشینه‌ای عاطفی دارد، اما فیلم همیشه زمان کافی برای کاوش در رنج، دلخوری و صمیمیت ازدست‌رفته‌ی میانشان اختصاص نمی‌دهد. پریس، با وقاری آرام و حضوری سنجیده، به مونیکا استقلال می‌بخشد؛ درحالی‌که لارسون کارول را شخصیتی تواناتر از آن نشان می‌دهد که از دشواری‌های درونی‌اش به‌آسانی سخن بگوید.

کنار هم، این سه بازیگر ترکیبی دلپذیر می‌سازند. هرگاه فیلم از شرح جهان و تهدیدها فاصله می‌گیرد و بر گفت‌وگو، اختلاف یا همکاری آن‌ها تمرکز می‌کند، زنده‌تر می‌شود. اکشنِ مبتنی بر جابه‌جایی ایده‌ی درهم‌آمیختن قدرت‌های سه قهرمان، صرفاً تمهیدی برای ایجاد دردسر نیست؛ بهترین کاربردش را در طراحی صحنه‌های مبارزه پیدا می‌کند.

جابه‌جایی ناگهانی مکان شخصیت‌ها باعث می‌شود کنش‌ها از الگوی معمولِ رویارویی مستقیم فاصله بگیرند. قهرمانان باید نه‌فقط با دشمن، بلکه با پیامدهای پیش‌بینی‌ناپذیر توانایی‌های مشترکشان نیز کنار بیایند. این سازوکار، حرکت و ضرباهنگ تازه‌ای به مبارزه‌ها می‌دهد و در لحظاتی، تماشاگر را وادار می‌کند هم‌زمان با شخصیت‌ها مسیر رویدادها را دنبال کند.

« مونیکا و کارول در سوی دیگر این طیف ایستاده‌اند. »

شخصیت‌ها و اجرا

طراحی این بخش‌ها از خلاقانه‌ترین جنبه‌های فیلم است. تدوین میان مکان‌ها و شخصیت‌ها رفت‌وآمد می‌کند و از آشفتگی عمدی موقعیت، طنز و هیجان می‌سازد. بااین‌حال، ایده‌ای که در آغاز تازه و سرگرم‌کننده است، به‌تدریج ممکن است به ترفندی تکرارشونده بدل شود. شوخی‌های مربوط به جابه‌جایی بدن‌ها نیز همین سرنوشت را دارند: نخست از تفاوت واکنش‌ها و سردرگمی شخصیت‌ها نیرو می‌گیرند، اما تکرار بیش‌ازحد، بخشی از اثرگذاری‌شان را می‌کاهد.

فیلم می‌توانست با تغییر بیشتر در شکل و پیامد این موقعیت‌ها، تازگی آن‌ها را حفظ کند. جهان‌سازی و لحظه‌های نامتعارف یکی از جذابیت‌های اثر، تمایلش به فاصله‌گرفتن از فضای آشنای نبردهای ابرقهرمانی است. سیاره‌ی موزیکال، نمونه‌ی روشن این جسارت است: مکانی که قواعد اجتماعی و شیوه‌ی ارتباط در آن با آهنگ و اجرا پیوند خورده و در نتیجه، حال‌وهوایی نامتعارف و به‌یادماندنی می‌آفریند.

این بخش از فیلم ممکن است برای همه خوشایند نباشد، اما دست‌کم نشان می‌دهد اثر می‌خواهد از تکرار بی‌وقفه‌ی نبردهای فضایی و گفت‌وگوهای توضیحی پرهیز کند. چنین لحظه‌هایی با طبیعت سبک‌سرانه و رنگارنگ فیلم سازگارند، اما هم‌زمان نابرابری لحن آن را نیز برجسته می‌کنند. اثر گاه به ماجرایی پرزرق‌وبرق و بازیگوشانه نزدیک می‌شود و گاه از مخاطب انتظار دارد با بحران‌های بزرگ و زخم‌های شخصی شخصیت‌ها همراه شود.

پیوند میان این دو وجه همیشه روان نیست. جهان‌سازی در سطح تصویر و ایده گاهی پرتحرک است، اما بخش‌هایی از این جهان بیشتر شبیه ایستگاه‌هایی برای پیش‌بردن ماجرا به نظر می‌رسند تا مکان‌هایی که واقعاً می‌توان در آن‌ها مکث کرد و زندگی‌شان را حس کرد. روایتی پرشتاب با عمقی محدود «The Marvels» به‌سرعت از یک موقعیت به موقعیت دیگر می‌رود.

« طراحی این بخش‌ها از خلاقانه‌ترین جنبه‌های فیلم است. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

این شتاب به فیلم انرژی می‌بخشد و نمی‌گذارد مدت زیادی در توضیح‌های طولانی گرفتار شود؛ اما بهایش پراکندگی است. چند مسیر داستانی و عاطفی در کنار هم آغاز می‌شوند، ولی بعضی از آن‌ها پیش از آن‌که فرصت کافی برای رشد پیدا کنند، کنار گذاشته یا فشرده می‌شوند. نتیجه آن است که تهدید اصلی و دشواری‌های قهرمانان گاه بیش از آن‌که به‌صورت بحران‌هایی ملموس احساس شوند، به اجزای لازم برای حرکت بعدی داستان تبدیل می‌شوند.

دشمن اصلی نیز از این کمبود عمق بی‌نصیب نیست. انگیزه‌ای که برای او طرح می‌شود، در اصل ظرفیت ایجاد تعارضی اخلاقی و عاطفی را دارد؛ به‌ویژه چون مستقیماً به پیامدهای تصمیم‌های قهرمانانه مربوط است. اما فیلم بیش از آن‌که در پیچیدگی این تعارض درنگ کند، به پیش‌بردن رویارویی و نمایش خطر می‌پردازد.

به همین ترتیب، مسئولیت‌پذیری و گذشته‌ی کارول می‌توانستند هسته‌ای نیرومند برای تحول او باشند، ولی روایت فرصت کافی برای پیوند کامل این مضمون با مسیر سه‌گانه‌ی قهرمانان فراهم نمی‌کند. لحن و توازن شخصیت‌ها لحن «The Marvels» آشکارا به سوی سرگرمی سبک و شوخی‌های پرشمار گرایش دارد. این انتخاب به‌خودی‌خود ایراد نیست؛ حتی بخشی از جذابیت فیلم در همین سرزندگی و بی‌تکلفی آن است.

مسئله آن‌جاست که شوخی گاهی درست در لحظه‌ای وارد می‌شود که داستان به سکون، اندوه یا جدیت نیاز دارد. در چنین جاهایی، خنده نه‌تنها فشار دراماتیک را نمی‌شکند، بلکه ممکن است حس کند فیلم از پرداختن کامل به پیامدهای رویدادها طفره می‌رود. شخصیت‌پردازی نیز از نظر توجه و دقت یکدست نیست. کامالا سهم فراوانی از انرژی و لحظه‌های مفرح را به خود اختصاص می‌دهد و حضورش به‌راستی به فیلم جان می‌بخشد؛ بااین‌حال، این برجستگی گاهی به بهای کم‌رنگ‌شدن مسیر درونی مونیکا و کارول تمام می‌شود.

« این شتاب به فیلم انرژی می‌بخشد و نمی‌گذارد مدت زیادی در توضیح‌های طولانی گرفتار شود؛ اما بهایش پراکندگی است. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

سه قهرمان قرار است نیرویی مشترک بسازند، ولی فیلم در همه‌ی لحظات به آن‌ها مجال برابر نمی‌دهد. همین نابرابری باعث می‌شود برخی از روابط عاطفی بیشتر وعده داده شوند تا آن‌که به نتیجه‌ای کامل و قانع‌کننده برسند. برای چه تماشاگری؟ «The Marvels» بیش از آن‌که بر انسجام روایی سخت‌گیرانه تکیه کند، بر جذابیت همراهی سه شخصیت و بازیگوشی موقعیت‌ها حساب باز می‌کند.

تماشاگرانی که از دیدن گروهی نامتجانس، شوخی‌های سبک و صحنه‌های اکشن پرتحرک لذت می‌برند، احتمالاً لحظه‌های سرگرم‌کننده‌ی فراوانی در فیلم خواهند یافت. کسانی که انتظار دارند بحران‌ها با عمق احساسی بیشتری بسط پیدا کنند یا هر شخصیت مسیر درونی کاملی داشته باشد، ممکن است از فشردگی و پراکندگی آن دل‌سرد شوند.

فیلم در بهترین لحظاتش یادآوری می‌کند که قهرمانان تنها با قدرت‌های ویژه جذاب نمی‌شوند؛ گاهی تفاوت‌هایشان، ناهمواری رابطه‌ها و تلاششان برای شنیدن یکدیگر است که تماشای آن‌ها را لذت‌بخش می‌کند. در لحظات ضعیف‌تر، همین ظرفیت زیر بار شتاب، شوخی‌های تکراری و داستانی بیش‌ازحد فشرده مدفون می‌شود.

جمع‌بندی «The Marvels» اثری بی‌نقص یا یکپارچه نیست، اما هم‌چنین به‌سختی می‌توان آن را تجربه‌ای یکسره ناکام دانست. شیمی سه بازیگر اصلی، حضور پرانرژی کامالا، ایده‌ی خلاقانه‌ی جابه‌جایی در میانه‌ی نبردها و جهان نامتعارف سیاره‌ی موزیکال، به فیلم شخصیتی سرگرم‌کننده و گاه فراموش‌نشدنی می‌بخشند.

« سه قهرمان قرار است نیرویی مشترک بسازند، ولی فیلم در همه‌ی لحظات به آن‌ها مجال برابر نمی‌دهد. »

جمع‌بندی

در مقابل، روایت پراکنده، پرداخت محدود تعارض‌ها، تکرار برخی شوخی‌ها و نوسان لحن مانع می‌شوند این عناصر به اثری عمیق و منسجم تبدیل شوند. ارزش فیلم، در نهایت، بیش از آن‌که در عظمت تهدیدش باشد، در لذت کنار هم قرارگرفتن این سه قهرمان است. اگر آن را با انتظار یک ماجرای پرتحرک و سبک تماشا کنیم، می‌تواند خوشایند باشد؛ اگر از آن انسجام دراماتیک و کاوشی جدی‌تر در شخصیت‌ها بخواهیم، کاستی‌هایش آشکارتر می‌شوند.

«The Marvels» فیلمی است که گاه به هدف می‌زند و گاه فرصت‌های بهترش را از دست می‌دهد، اما در لحظه‌های موفق خود چنان سرزنده است که تماشایش را دشوار نمی‌توان یکسره بی‌ثمر دانست.

« ارزش فیلم، در نهایت، بیش از آن‌که در عظمت تهدیدش باشد، در لذت کنار هم قرارگرفتن این سه قهرمان است. »