وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

ایده‌ای جسورانه، اجرایی آشفته «The Interview» کمدی سیاسیِ سال ۲۰۱۴ است که از فرضی ساده اما پرریسک نیرو می‌گیرد: دو چهرهٔ تلویزیونیِ سرگرمی‌محور، برای گفت‌وگو با رهبر کرهٔ شمالی راهی پیونگ‌یانگ می‌شوند و در همان مسیر، مأموریتی محرمانه به آنان سپرده می‌شود. این نقطهٔ آغاز، برخوردی نامنتظر میان برنامهٔ زردِ سلبریتی‌محور و جهان دیپلماسی، تبلیغات حکومتی و عملیات جاسوسی می‌سازد.

فیلم به‌جای آن‌که از ابتدا خود را اثری واقع‌گرایانه جا بزند، آشکارا به سوی هجو و اغراق می‌رود؛ مسئله این است که آیا جسارت ایده می‌تواند از محدودیت‌های اجرا فراتر برود؟ پاسخ فیلم گاه مثبت است و گاه نه. طنزِ شهرت و روزنامه‌نگاری در مرکز فیلم، برنامه‌ای قرار دارد که موفقیتش را نه از عمق گفت‌وگو، بلکه از دسترسی به ستاره‌ها و تولید لحظه‌های جنجالی می‌گیرد.

دیو اسکایلارک مجریِ پرزرق‌وبرق و خودشیفته است؛ آرون راپاپورت، تهیه‌کننده‌ای که پشت صحنه می‌کوشد برنامه را اداره کند و در عین حال از سطحی‌بودن آن دل‌زده شده است. فیلم از این تضاد برای شوخی با رسانه‌ای بهره می‌برد که مرز میان روزنامه‌نگاری، سرگرمی و خودنمایی را محو می‌کند. این لایه از طنز، از جنبه‌های موفق اثر است، زیرا شوخی‌ها فقط متوجه سیاستمداران نیستند؛ خودِ رسانهٔ آمریکایی و میل مخاطب به تماشای حاشیه نیز در تیررس قرار می‌گیرد.

« فیلم از این تضاد برای شوخی با رسانه‌ای بهره می‌برد که مرز میان روزنامه‌نگاری، سرگرمی و خودنمایی را محو می‌کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

اما نقد فیلم به‌ندرت به تحلیل جدی‌تری از سازوکار رسانه می‌رسد. پرسش‌های مهمی دربارهٔ مسئولیت خبرنگار، قدرت تصویر و چگونگی تبدیل سیاست به نمایش مطرح می‌شوند، ولی غالباً پیش از آن‌که به نتیجه‌ای برسند، زیر بار شوخیِ بعدی و موقعیت کمیک می‌روند. دو شخصیت و نیروی بازیگران جیمز فرانکو و ست روگن موتور اصلی فیلم‌اند.

فرانکو در نقش دیو، خودشیفتگی و هیجان‌زدگی را با چنان اغراقی بازی می‌کند که شخصیتش هم مضحک است و هم، در لحظاتی، غافلگیرانه دوست‌داشتنی. دیو می‌خواهد محبوب باشد و توجه را از دست ندهد؛ همین نیاز، او را در برابر آرون قرار می‌دهد که بیشتر از اعتبار حرفه‌ای و معنای کارش دغدغه دارد. روگن با بازی کم‌اغراق‌تر، نقطهٔ تعادل این دوگانه است و واکنش‌هایش به رفتارهای افراطی دیو، بخش مهمی از ریتم کمدی را می‌سازد.

رابطهٔ این دو، از الگوی آشنای کمدی رفاقتی پیروی می‌کند: یکی بی‌پروا و نمایشی، دیگری محتاط و واقع‌گرا. این الگو در آغاز کارآمد است، اما فیلم به‌ندرت آن را پیچیده‌تر می‌کند. اختلاف‌هایشان به‌سرعت به مشاجره و آشتی‌های پیش‌بینی‌پذیر می‌رسد و فرصت چندانی برای شکل‌گیری تحول روان‌شناختی عمیق باقی نمی‌ماند.

« اما نقد فیلم به‌ندرت به تحلیل جدی‌تری از سازوکار رسانه می‌رسد. »

شخصیت‌ها و اجرا

با این همه، هماهنگی بازیگران چنان پرانرژی است که بسیاری از صحنه‌ها حتی وقتی ایدهٔ شوخی‌شان آشناست، همچنان سرگرم‌کننده می‌مانند. کیم جونگ‌اون؛ شخصیت سیاسی در قالب کمدی رندال پارک نقش کیم جونگ‌اون را بر عهده دارد و فیلم شخصیت او را بر پایهٔ تناقضی کمدی می‌سازد: رهبر مستبدی که در خلوت، تصویری متفاوت و انسانی‌تر از خود عرضه می‌کند.

این انتخاب به فیلم اجازه می‌دهد از فاصلهٔ میان وجه عمومی و خصوصی قدرت شوخی بسازد. در عین حال، همین رویکرد خطر ساده‌سازی را به همراه دارد. کیم بیشتر از آن‌که شخصیتی سیاسی با منطق و پیچیدگی‌های قابل‌بررسی باشد، ابزاری برای چرخاندن موقعیت‌های طنزآمیز است. بازی پارک در حفظ لحنِ دوگانهٔ نقش ــ میان اقتدار رسمی و صمیمیت نمایشی ــ مؤثر است، اما فیلمنامه چندان به پیامدهای سیاسی این تصویرسازی نمی‌پردازد.

فیلم از نمادها و نشانه‌های آشنای حکومت اقتدارگرا بهره می‌برد، ولی کمتر می‌کوشد سازوکار قدرت یا تجربهٔ مردمی را که زیر سایهٔ آن زندگی می‌کنند، به تصویر بکشد. از همین رو، هجو سیاسی اثر بیشتر بر شوکِ حضور یک شخصیت واقعیِ سیاسی در کمدی تکیه دارد تا بر مشاهده‌ای دقیق و چندلایه. ریتم، ژانر و ساختار روایی فیلم میان کمدی رفاقتی، هجو سیاسی و ماجرای جاسوسی رفت‌وآمد می‌کند.

« این انتخاب به فیلم اجازه می‌دهد از فاصلهٔ میان وجه عمومی و خصوصی قدرت شوخی بسازد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

این جابه‌جایی ژانری به آن انرژی می‌دهد: سفر و مأموریت، امکان تعقیب، سوءتفاهم، خطر و موقعیت‌های جسمانی را فراهم می‌کنند؛ دوستیِ دیو و آرون نیز رشته‌ای آشنا برای پیوند دادن این اتفاق‌هاست. کارگردانی ست روگن و ایوان گلدبرگ بر حرکت و ضرباهنگ تکیه دارد و در بخش‌هایی، فیلم با تغییر سریع موقعیت‌ها اجازه نمی‌دهد شوخی‌ها بیش از اندازه کش پیدا کنند.

با این حال، همین شتاب گاهی به زیان انسجام تمام می‌شود. هرگاه داستان باید میان مأموریت جاسوسی و بحران اخلاقی شخصیت‌ها پیوندی قانع‌کننده برقرار کند، فیلم غالباً به راه‌حل ساده‌تر، یعنی یک شوخی یا حادثهٔ تازه، پناه می‌برد. مسیر کلی روایت نیز چندان غافلگیرکننده نیست؛ قواعد کمدیِ رفاقتی و فیلم‌های مأموریتی از پیش به مخاطب نشان می‌دهند که اختلاف‌ها و خطرها تقریباً در چه جهتی پیش خواهند رفت.

جذابیت فیلم، بنابراین، کمتر در کشف سرانجام و بیشتر در تماشای برخورد شخصیت‌ها با موقعیت‌های نامعقول نهفته است. خام‌دستیِ شوخی‌ها و محدودیت‌های طنز بخش قابل‌توجهی از شوخی‌های فیلم بر زبان بی‌پرده، اشاره‌های جنسی، توهین و رفتارهای کودکانه استوار است. این سبک برای مخاطبی که کمدی خام و بی‌پروا را می‌پسندد، ممکن است بخشی از جذابیت اثر باشد؛ اما تکرار آن گاهی از تازگی می‌کاهد.

« با این حال، همین شتاب گاهی به زیان انسجام تمام می‌شود. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

فیلم در لحظاتی چنان به شوکِ شوخی متکی می‌شود که فرصت شکل‌دادن به طنزی دقیق‌تر یا ظریف‌تر را از دست می‌دهد. وقتی هر موضوعی می‌تواند دستاویز یک شوخی خشن یا جنسی شود، مرز میان بی‌پروایی و تکرار کم‌رنگ می‌شود. این مسئله در نقد سیاسی نیز دیده می‌شود. ایدهٔ اصلی ظرفیت آن را دارد که رابطهٔ قدرت، تبلیغات و رسانه را با تیزبینی بررسی کند، اما فیلم اغلب به تقابل سادهٔ «آمریکایی‌های مضحک» و «حکومت اقتدارگرا» بسنده می‌کند.

چنین تقابلی برای یک کمدی پرتحرک قابل‌فهم است، ولی برای اثری که خود را درگیر موضوعی حساس و واقعی می‌کند، عمق چندانی ایجاد نمی‌کند. خنده در بسیاری از صحنه‌ها هدف نهایی است، نه وسیله‌ای برای رسیدن به بینشی تازه. ارزش سرگرمی و جایگاه اثر «The Interview» بیش از آن‌که کمدی‌ای ماندگار و ژرف باشد، تجربه‌ای پرهیاهو و وابسته به انرژی بازیگران و جسارت موقعیت مرکزی‌اش است.

فیلم در بهترین لحظات، با کنار هم گذاشتن جاه‌طلبی رسانه‌ای، بی‌کفایتی دو قهرمان و جدیت فضای جاسوسی، تضادی خنده‌آور می‌سازد. در لحظات ضعیف‌تر، به کلیشه‌های آشنای رفاقتی و شوخی‌های خام بازمی‌گردد و شخصیت‌ها را از تبدیل‌شدن به آدم‌هایی پیچیده‌تر بازمی‌دارد. با وجود این ناهمواری‌ها، ایدهٔ مرکزی فیلم به آن هویتی روشن می‌دهد.

« فیلم در لحظاتی چنان به شوکِ شوخی متکی می‌شود که فرصت شکل‌دادن به طنزی دقیق‌تر یا ظریف‌تر را از دست می‌دهد. »

جمع‌بندی

تماشاگر می‌تواند از آن به‌عنوان یک کمدی ماجراییِ پرتحرک لذت ببرد، به‌ویژه اگر با لحن بی‌پرده‌اش کنار بیاید؛ اما اگر انتظار هجوی سیاسیِ دقیق، شخصیت‌پردازی عمیق یا طنزی ظریف داشته باشد، احتمالاً با اثری محدودتر از ظرفیت موضوع روبه‌رو خواهد شد. جمع‌بندی