نقد و بررسی
نقد The Greatest | 2009
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
سوگ به‌مثابه وضعیتِ زندگی «The Greatest» ساختهٔ شانا فِسته، درام خانوادگی‌ای است که از فقدان آغاز می‌شود، اما در سوگ متوقف نمی‌ماند. مرگ ناگهانی بنت، جوانی که رز دوستش داشته، خانوادهٔ بروئر را در وضعیتی معلق می‌گذارد: زندگی ادامه دارد، ولی هیچ‌کس نمی‌داند چگونه باید دوباره در آن مشارکت کند.
ورود رز، که باردار است و پناهی جز خانهٔ خانوادهٔ بنت ندارد، این سکون را برهم می‌زند. حضور او هم یادآور درد است و هم امکانِ پیوندی تازه؛ همین دوگانگی، هستهٔ عاطفی فیلم را شکل می‌دهد. روایتِ فقدان، نه بازسازیِ گذشته فیلم به‌جای آنکه تنها رابطهٔ عاشقانهٔ بنت و رز را بازسازی کند، بیشتر بر پیامدهای غیاب او تمرکز دارد.
بنت در مرکز ماجراست، اما بخش بزرگی از شخصیتش از خلال خاطره‌ها، برداشت‌ها و دلتنگی دیگران ساخته می‌شود. این انتخاب روایی با مضمون فیلم تناسب دارد: آدمی که از دست رفته، دیگر در دسترس نیست و بازماندگان ناچارند تصویرهای پراکندهٔ خود را کنار هم بگذارند. رز نیز در این میان می‌کوشد از پسری که دوستش داشته، تصویری کامل‌تر به دست آورد؛ جست‌وجویی که به نیاز او برای فهم گذشته و یافتن جایگاهی در خانوادهٔ تازه‌اش گره می‌خورد.
« ورود رز، که باردار است و پناهی جز خانهٔ خانوادهٔ بنت ندارد، این سکون را برهم می‌زند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
بااین‌حال، ساختن شخصیت غایب از راه روایت دیگران گاه به سود فیلم عمل نمی‌کند. بنت می‌تواند بیشتر به محور عاطفی داستان شبیه شود تا انسانی با پیچیدگی مستقل. فیلم از امکان جذابِ تفاوت میان خاطره و واقعیت بهره می‌گیرد، اما گاهی به‌جای کاوش عمیق‌تر در این فاصله، به اطلاعاتی بسنده می‌کند که برای پیش‌برد درام لازم‌اند.
رز و دشواریِ تعلق رز صرفاً حامل خبر بارداری یا محرک تغییر در خانوادهٔ بروئر نیست؛ او خود نیز سوگوار است، و با آینده‌ای روبه‌رو شده که باید بدون حضور پدر کودک تصورش کند. نداشتن خانواده‌ای امن و قابل اتکا، آسیب‌پذیری او را بیشتر می‌کند و ورودش به خانهٔ بروئرها را به تصمیمی پیچیده بدل می‌سازد.
او به کمک نیاز دارد، اما هم‌زمان باید با این واقعیت کنار بیاید که حضورش ممکن است برای دیگران سنگین و حتی ناخواسته باشد. کری مولیگان در نقش رز، این شکنندگی را با بازی‌ای کم‌ادعا و حساس منتقل می‌کند. او شخصیت را به ملودرامی آشکار فرو نمی‌کاهد؛ در مکث‌ها، نگاه‌ها و تردیدهایش می‌توان دید که رز هم‌زمان می‌کوشد از خود دفاع کند و جایی برای خود در زندگی دیگران بیابد.
« بااین‌حال، ساختن شخصیت غایب از راه روایت دیگران گاه به سود فیلم عمل نمی‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
بااین‌همه، گذشته و جهان درونی او چندان گسترده نمی‌شود. گاهی فیلم از ما می‌خواهد وزن تصمیم‌هایش را احساس کنیم، بی‌آنکه برای شناخت کامل زمینهٔ آن تصمیم‌ها زمان کافی صرف کرده باشد. خانواده‌ای که یکسان سوگواری نمی‌کند یکی از امتیازهای اثر، نمایش تفاوت واکنش‌ها در برابر فقدان است. گریس، مادر بنت، با اندوهی آشکار و گاه تند روبه‌رو می‌شود؛ آلن، پدر خانواده، بیشتر در سکوت و فاصله‌گرفتن پناه می‌گیرد؛ و رایان، برادر کوچک‌تر، با احساسات و پرسش‌هایی دست‌وپنجه نرم می‌کند که ممکن است دیگر اعضای خانواده متوجه آن‌ها نباشند.
فیلم می‌فهمد که سوگ تجربه‌ای یکپارچه نیست: هر کس هم‌زمان با شخص ازدست‌رفته و با جای خالی او در ساختار خانواده مواجه می‌شود. سوزان ساراندون و پیرس برازنان با تکیه بر سکوت، خستگی و تنش‌های کوچک، به روابط خانوادگی وزن می‌دهند. بازی‌هایشان بیشتر در لحظه‌های خصوصی و کم‌هیاهو اثرگذار است؛ جایی که حرف‌های نگفته از گفت‌وگوهای صریح مهم‌تر می‌شوند.
جانی سیمونز نیز به رایان نوعی آشفتگی جوانانه می‌بخشد. بااین‌حال، فیلم همیشه به این شخصیت‌ها فرصت برابر نمی‌دهد. بعضی از رنج‌ها به‌خوبی ترسیم می‌شوند و بعضی دیگر در حاشیه می‌مانند، گویی تنها برای تکمیل فضای عاطفی خانواده حضور دارند. لحن آرام و میزانسنِ صمیمی فسته برای روایت خود به‌جای ضرباهنگ پرشتاب یا نمایش‌های عاطفی بزرگ، لحنی آرام و نزدیک به زندگی روزمره برمی‌گزیند.
« بااین‌همه، گذشته و جهان درونی او چندان گسترده نمی‌شود. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
خانه، اتاق‌ها و گفت‌وگوهای خانوادگی به فضایی بدل می‌شوند که اندوه در آن با کارهای معمولی و لحظه‌های سکوت درهم می‌آمیزد. این آرامش اجازه می‌دهد احساسات شخصیت‌ها به‌تدریج آشکار شوند و تماشاگر برای خواندن لایه‌های زیرین رفتارشان وقت داشته باشد. بااین‌حال، آرام‌بودن لحن همیشه به معنای ظرافت نیست.
برخی صحنه‌ها بیش از اندازه بر نشانه‌های آشنای ملودرام تکیه می‌کنند و موسیقی یا موقعیت، گاه احساسی را که پیش‌تر در بازی‌ها و سکوت‌ها شکل گرفته، دوباره توضیح می‌دهد. فیلم در بهترین لحظه‌هایش به مخاطب اعتماد می‌کند؛ در لحظه‌های کم‌اثرتر، احساس را بیش از اندازه برجسته می‌سازد و از نیروی طبیعی آن می‌کاهد.
کلیشه‌ها و لغزش‌های باورپذیری «The Greatest» از 소재هایی آشنا بهره می‌برد: مرگ ناگهانی، عشق نوجوانانه، بارداری و خانواده‌ای که با ورود یک فرد بیرونی ناچار به مواجهه با اندوه خود می‌شود. این عناصر ذاتاً مانع اثرگذاری نیستند، اما فیلم همیشه راهی تازه برای پرداخت آن‌ها پیدا نمی‌کند. مسیر عاطفی روایت تا حدی قابل پیش‌بینی است و بعضی چرخش‌ها بیش از آنکه از تحول تدریجی شخصیت‌ها برخیزند، به نیاز دراماتیک داستان پاسخ می‌دهند.
« بااین‌حال، آرام‌بودن لحن همیشه به معنای ظرافت نیست. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
در چند موقعیت، واکنش‌ها نیز به اندازهٔ کافی زمینه‌چینی نشده‌اند. رفتار شخصیت‌ها ممکن است از نظر احساسی قابل فهم باشد، اما گذار از خشم یا انکار به نزدیکی و پذیرش گاهی شتاب‌زده به نظر می‌رسد. چنین لغزش‌هایی به‌ویژه در داستانی که بر جزئیات روانی و باورپذیری رابطه‌ها تکیه دارد، محسوس‌اند.
همچنین برخی شخصیت‌های فرعی و مسیرهای روایی ظرفیت بیشتری برای بسط دارند؛ فیلم آن‌ها را معرفی می‌کند، اما همیشه فرصت نمی‌دهد اثرشان بر جهان اصلی داستان به‌طور کامل شکل بگیرد. امیدی محتاطانه در دل اندوه آنچه فیلم را از یک روایت صرفاً تلخ فراتر می‌برد، نگاهش به امید است. امید در اینجا به معنای فراموش‌کردن یا جایگزین‌کردن فرد ازدست‌رفته نیست؛ بیشتر به معنای یافتن راهی برای زندگی‌کردن با جای خالی اوست.
رز و خانوادهٔ بروئر به یکدیگر نیاز دارند، اما این نیاز از آغاز آشکار یا آسان نیست. نزدیکی میان آن‌ها از مسیر اختلاف، رنجش و ناتوانی در بیان احساسات عبور می‌کند و همین، وجه انسانی قصه را حفظ می‌کند. البته فیلم گاهی این ایده را بیش از اندازه مرتب و آرام پیش می‌برد؛ گویی همدلی، سرانجام می‌تواند گره‌های پیچیده را به شکلی قابل‌قبول باز کند.
« در چند موقعیت، واکنش‌ها نیز به اندازهٔ کافی زمینه‌چینی نشده‌اند. »
جمع‌بندی
زندگی عاطفی واقعی معمولاً نامنظم‌تر و نامطمئن‌تر است. بااین‌همه، اثر در بهترین لحظه‌هایش یادآوری می‌کند که التیام نه یک تصمیم ناگهانی، بلکه فرایندی جمعی و ناقص است؛ فرایندی که در آن، حضور دیگران می‌تواند بار اندوه را اندکی قابل‌تحمل‌تر کند. جمع‌بندی «The Greatest» درامی صمیمی و احساسی دربارهٔ سوگ، خانواده و امکان دوباره پیوندخوردن با زندگی است.
بازی‌های باورپذیر، به‌ویژه از سوی کری مولیگان و سوزان ساراندون، و لحن آرام فیلم به لحظه‌های خانوادگی عمق می‌بخشند. در مقابل، پیش‌بینی‌پذیری روایت، اتکای گاه‌وبیگاه به کلیشه‌های ملودراماتیک و پرداخت ناکافی برخی شخصیت‌ها از قدرت آن می‌کاهند. اثر در نوآوری روایی یا پیچیدگی ساختاری چندان پیشرو نیست، اما در مشاهدهٔ اندوه‌های متفاوت و نیاز انسان به همدلی لحظه‌هایی مؤثر دارد.
حاصل، فیلمی است که تأثیرش بیش از آنکه از غافلگیری بیاید، از توجه به فقدان و پیوندهای شکنندهٔ میان بازماندگان سرچشمه می‌گیرد.
« زندگی عاطفی واقعی معمولاً نامنظم‌تر و نامطمئن‌تر است. »
ثبت دیدگاه