نقد و بررسی
نقد بااستعداد (The Gifted) | 2017
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
پیش‌درآمدی بر جهان سریال «The Gifted» مجموعه‌ای ابرقهرمانی و علمی‌تخیلی است که داستانش را نه از دل نبرد قهرمانان نامدار، بلکه از خانه‌ای معمولی در حومهٔ شهر آغاز می‌کند. آشکار شدن توانایی‌های ویژهٔ فرزندان خانوادهٔ استراکر، زندگی روزمره را ناگهان به مسئله‌ای وجودی بدل می‌سازد: چگونه می‌توان از کسانی که دوستشان داریم محافظت کرد، وقتی خودِ جامعه آنان را تهدید می‌بیند؟
خانواده برای نجات فرزندانش ناچار به فرار می‌شود و در مسیر، به شبکه‌ای زیرزمینی از جهش‌یافتگان می‌پیوندد؛ جمعی که هر عضو آن هم با تعقیب بیرونی دست‌وپنجه نرم می‌کند و هم با ترس‌ها و اختلاف‌های درونی‌اش. این نقطهٔ آغاز، سریال را از بسیاری از آثار ابرقهرمانی جدا می‌کند. قدرت‌های خارق‌العاده در اینجا در درجهٔ نخست ابزار نمایش یا شکوه نیستند؛ سرچشمهٔ بحران‌اند.
توانایی‌ای که می‌تواند در موقعیتی به کار نجات بیاید، در موقعیتی دیگر بهانه‌ای برای بدگمانی، خشونت یا طرد شدن می‌شود. به همین دلیل، جذابیت اصلی «The Gifted» تنها در جلوه‌های توانایی‌ها خلاصه نمی‌شود، بلکه در واکنشی است که شخصیت‌ها و جامعه به تفاوت نشان می‌دهند. خانواده؛ قلب عاطفی روایت مهم‌ترین سرمایهٔ دراماتیک مجموعه، رابطهٔ خانوادگی است.
داستان به‌جای آنکه والدین را قهرمانانی بی‌نقص و آمادهٔ رویارویی با هر خطری نشان دهد، آنان را آدم‌هایی قرار می‌دهد که باید در زمانی کوتاه با واقعیتی هولناک کنار بیایند. پدر و مادر، هم‌زمان با خطر بیرونی، با پرسشی دشوار روبه‌رو هستند: چگونه باید از فرزندانی حمایت کرد که هنوز خودشان نیز معنای قدرت‌هایشان را نمی‌دانند؟
« این نقطهٔ آغاز، سریال را از بسیاری از آثار ابرقهرمانی جدا می‌کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
این پرسش از دل موقعیت‌های عاطفی ملموس برمی‌خیزد و به بحران، وزن انسانی می‌دهد. اختلاف‌نظر دربارهٔ آینده و امنیت فرزندان، صرفاً بهانه‌ای برای کشمکش میان اعضای خانواده نیست. هر انتخاب، پیامدی واقعی دارد؛ احتیاط می‌تواند به محدود کردن استقلال نوجوانان بینجامد و اعتماد بی‌محابا نیز ممکن است آنان را در معرض خطر بگذارد.
سریال در لحظه‌های موفقش نشان می‌دهد که محبت، الزاماً به توافق نمی‌انجامد. گاه اعضای خانواده از سر دلسوزی با یکدیگر مخالفت می‌کنند و همین امر، رابطه‌شان را باورپذیرتر می‌سازد. در عین حال، محور خانوادگی گاهی از توازن خارج می‌شود. برخی تصمیم‌ها بیشتر برای پیش‌بردن بحران‌های داستانی به نظر می‌رسند تا نتیجهٔ طبیعی گفت‌وگویی که پیش‌تر میان شخصیت‌ها شکل گرفته باشد.
بااین‌حال، حضور خانواده باعث می‌شود خطرها از سطح تعقیب و گریز فراتر بروند و به مسئله‌ای نزدیک و عاطفی تبدیل شوند. تمایز، ترس و سیاستِ طرد جهان سریال بر تقابل میان جهش‌یافتگان و حکومتی بدگمان بنا شده است؛ تقابلی که در سطحی گسترده‌تر، دربارهٔ ترس از تفاوت و سازوکارهای حذف گروه‌های آسیب‌پذیر سخن می‌گوید.
تعقیب جهش‌یافتگان فقط یک مانع داستانی نیست، بلکه نیرویی است که بر زندگی روزمره، احساس امنیت و تصور شخصیت‌ها از آینده سایه می‌اندازد. آنان نه‌تنها باید از خطر فیزیکی بگریزند، بلکه ناچارند دائماً دربارهٔ هویت خود و میزان اعتمادشان به دیگران تصمیم بگیرند. سریال در بیان این مضمون، به‌جای پرداختی کاملاً انتزاعی، از موقعیت‌های ملموس بهره می‌گیرد: پنهان شدن، فرار، یافتن پناهگاه و وابستگی به کسانی که تا دیروز غریبه بوده‌اند.
« این پرسش از دل موقعیت‌های عاطفی ملموس برمی‌خیزد و به بحران، وزن انسانی می‌دهد. »
شخصیت‌ها و اجرا
این انتخاب به روایت حال‌وهوایی صمیمی می‌دهد و فاصلهٔ میان ایده‌های کلان و تجربهٔ فردی را کاهش می‌دهد. مخاطب می‌بیند که تبعیض چگونه از شعارهای سیاسی به نگرانی‌های روزانه تبدیل می‌شود: آیا می‌توان در مدرسه، خانه یا خیابان خود واقعی‌ات را نشان دهی؟ با این همه، پرداخت اجتماعی سریال همیشه به یک اندازه ظریف نیست.
گاهی مرزبندی میان نیروهای مخالف بیش از حد روشن می‌شود و ظرفیت ابهام اخلاقی کاهش می‌یابد. اثر زمانی قوی‌تر است که نشان می‌دهد ترس چگونه در افراد عادی ریشه می‌دواند و چگونه شخصیت‌ها، حتی در میان متحدان، دربارهٔ راه درست اختلاف پیدا می‌کنند؛ نه آن‌گاه که تقابل صرفاً به تقسیم سادهٔ خیر و شر نزدیک می‌شود.
گروهی از شخصیت‌ها با صداهای متفاوت پیوستن خانواده به جامعهٔ زیرزمینی، روایت را از محدودهٔ خانه بیرون می‌برد و به آن گستره‌ای گروهی می‌دهد. جهش‌یافتگان هر یک با پیشینه، توانایی و برداشت متفاوتی از بقا وارد داستان می‌شوند. برخی به همکاری و مقاومت جمعی امید دارند، برخی از پیامدهای اعتماد می‌ترسند و بعضی دیگر برای رسیدن به امنیت، راهی تندتر و پرخطرتر را ترجیح می‌دهند.
این تفاوت‌ها، ظرفیت خوبی برای ساختن درامی دربارهٔ همبستگی و شکاف فراهم می‌کنند. یکی از نکات مثبت سریال آن است که این گروه را توده‌ای یکدست و بی‌چهره نمی‌سازد. روابط میان اعضا، لحظه‌هایی از شوخی، صمیمیت و مراقبت را در کنار اضطراب و اختلاف قرار می‌دهد. همین آمیزه به جهان داستان گرما می‌بخشد و مانع می‌شود که مجموعه در فضای تیرهٔ تعقیب و تهدید محصور بماند.
« این انتخاب به روایت حال‌وهوایی صمیمی می‌دهد و فاصلهٔ میان ایده‌های کلان و تجربهٔ فردی را کاهش می‌دهد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
اما تعدد شخصیت‌ها هزینه‌ای نیز دارد. همهٔ آنان فرصت یکسانی برای شکل‌گیری و تحول پیدا نمی‌کنند. بعضی چهره‌ها در آغاز نوید مسیری جذاب می‌دهند، اما سپس بیشتر در خدمت پیش‌برد گره‌های اصلی قرار می‌گیرند تا آنکه زندگی درونی‌شان با جزئیات گسترش یابد. در نتیجه، جهان سریال از نظر جمعیت و امکانات غنی است، ولی گاه عمق شخصیت‌پردازی با وسعت بازیگران هم‌پایه نمی‌شود.
بازی‌ها و شیمی میان بازیگران بازی‌های گروه اصلی از نقاط قوت مجموعه است. Stephen Moyer و Amy Acker به نقش والدینی که زندگی‌شان ناگهان از نظم پیشین خارج شده، کیفیتی زمینی و انسانی می‌بخشند. بازی آنان بر واکنش‌های کوچک و قابل‌باور تکیه دارد: نگرانی‌ای که به تصمیم شتاب‌زده می‌انجامد، یا اطمینانی که زیر فشار موقعیت ترک برمی‌دارد.
همین خویشتن‌داری کمک می‌کند بحران خانوادگی از حالت ملودرامی صرف دور بماند. بازیگران جوان نیز در انتقال سردرگمی و فشار رشد در شرایطی نامعمول نقش مهمی دارند. مسئله فقط پذیرش قدرتی تازه نیست؛ آنان باید در عین نوجوان بودن، با انتخاب‌هایی روبه‌رو شوند که پیامدهایی فراتر از سنشان دارد.
در کنار این گروه، بازیگران شخصیت‌های جهش‌یافته نیز به شبکهٔ زیرزمینی هویت می‌دهند و روابط میان آنان، با وجود فراز و فرودهای فیلمنامه، از گرمایی برخوردار است که تماشای جمع را دلپذیر می‌کند. شیمی میان بازیگران به‌ویژه در صحنه‌هایی محسوس است که شخصیت‌ها از تعقیب و مأموریت فاصله می‌گیرند و با یکدیگر زندگی می‌کنند.
« همهٔ آنان فرصت یکسانی برای شکل‌گیری و تحول پیدا نمی‌کنند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
شوخی‌های کوتاه و لحظه‌های همدلی، نه زینتی جدا از داستان، بلکه راهی برای نشان دادن سازوکار بقا هستند. بااین‌حال، هرگاه فیلمنامه برای برخی شخصیت‌ها انگیزه یا پیشینهٔ کافی فراهم نمی‌کند، بازی خوب نیز نمی‌تواند به‌تنهایی خلأ پرداخت را جبران کند. ریتم، تعلیق و پیچش‌های داستانی ساختار سریال بر بحران‌های پی‌درپی، گریزها و تصمیم‌های دشوار استوار است؛ اما این حرکت همیشه با آهنگی یکسان پیش نمی‌رود.
در بخش‌هایی، پیشروی داستان کند و کش‌دار می‌شود و تکرار موقعیت‌های تهدید، از شدت اثرشان می‌کاهد. تعلیق زمانی مؤثر است که هر مرحله اطلاعات یا تغییری تازه به همراه آورد؛ در غیر این صورت، خطر مداوم به پس‌زمینه‌ای آشنا بدل می‌شود و فوریت خود را از دست می‌دهد. پیچش‌های داستانی نیز کیفیت یکنواختی ندارند.
برخی تغییر مسیرها امکان بازنگری در انگیزهٔ شخصیت‌ها را فراهم می‌کنند، اما بعضی دیگر زودتر از آنکه تأثیر عاطفی یا معنایی خود را کامل کنند، قابل حدس می‌شوند. وقتی نشانه‌ها بیش از اندازه آشکار باشند، غافلگیری جای خود را به انتظار می‌دهد؛ و وقتی پیامد پیچش به رشد شخصیت‌ها گره نخورد، اثر آن کوتاه‌مدت باقی می‌ماند.
در سوی مقابل، سریال در لحظه‌هایی که تصمیم روایی را به رابطهٔ خانوادگی یا اختلاف درون گروه پیوند می‌زند، تعلیقی مؤثرتر می‌سازد. در این صحنه‌ها، پرسش اصلی فقط این نیست که چه اتفاقی خواهد افتاد، بلکه این است که شخصیت‌ها برای عبور از بحران چه چیزی را از دست خواهند داد یا چه ارزشی را حفظ خواهند کرد.
« شوخی‌های کوتاه و لحظه‌های همدلی، نه زینتی جدا از داستان، بلکه راهی برای نشان دادن سازوکار بقا هستند. »
جمع‌بندی
جهان تصویری و لحن «The Gifted» میان درام خانوادگی، ماجراجویی علمی‌تخیلی و روایت ابرقهرمانی حرکت می‌کند. این ترکیب به اثر هویتی منعطف می‌دهد: فضای آن می‌تواند از صمیمیت یک گفت‌وگوی خانوادگی به اضطراب فرار و سپس به نمایش قدرت‌های جهش‌یافته تغییر کند. لحظه‌های طنز نیز در کنار درام حضور دارند و در بهترین حالت، از شدت فشار می‌کاهند بی‌آنکه رنج شخصیت‌ها را بی‌اهمیت جلوه دهند.
این صمیمیت، وجه متمایز لحن سریال است. برخلاف آثاری که شکوه بصری و نبردهای بزرگ را در مرکز می‌گذارند، «The Gifted» اغلب به آدم‌هایی می‌پردازد که در پناهگاه‌ها، مسیرهای فرار و جمع‌های کوچک به دنبال راهی برای دوام آوردن هستند. البته جلوه‌های قدرت و صحنه‌های پرتحرک همچنان بخشی از جذابیت اثرند، اما بیشترین ماندگاری آن‌ها هنگامی است که پیامدشان بر روابط و انتخاب‌های شخصیت‌ها دیده می‌شود.
جمع‌بندی «The Gifted» اثری است که نیروی اصلی خود را از پیوند میان داستان ابرقهرمانی و درام خانواده می‌گیرد. تصویری که از والدین نگران، فرزندان در حال کشف هویت و گروهی از آدم‌های رانده‌شده می‌سازد، به مجموعه گرما و نیروی عاطفی می‌بخشد. بازی‌های اثرگذار، شیمی دلنشین میان بازیگران و تعادل نسبی میان طنز و تنش، آن را به تجربه‌ای سرگرم‌کننده و در مواردی تأمل‌برانگیز بدل می‌کند.
در برابر این امتیازها، ریتم نابرابر، شخصیت‌هایی که فرصت کافی برای تحول نمی‌یابند و پیچش‌هایی که گاه اثر محدودی دارند، مانع از آن می‌شوند که همهٔ ظرفیت جهان داستان به‌تمامی شک
« جهان تصویری و لحن «The Gifted» میان درام خانوادگی، ماجراجویی علمی‌تخیلی و روایت ابرقهرمانی حرکت می‌کند. »
ثبت دیدگاه