وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

روایتی کم‌خرج، متکی بر شخصیت «The Debt Collector» فیلمی جنایی‌ـ‌اکشن محصول سال ۲۰۱۸ و به کارگردانی Jesse V. Johnson است؛ اثری که از طرحی سرراست آغاز می‌کند: رزمی‌کاری که از پسِ هزینه‌های زندگی و نگه‌داشتن باشگاهش برنمی‌آید، برای باندی خلافکار به وصول بدهی‌ها روی می‌آورد. کار تازه در ظاهر چندان پیچیده نیست؛ باید به سراغ بدهکاران رفت، طلب را مطالبه کرد و در صورت لزوم از نیروی بدنی بهره گرفت.

اما یکی از مأموریت‌ها پای قهرمان را به مسئله‌ای می‌کشاند که پرسش اخلاقی و خطر واقعی را در کنار هم قرار می‌دهد. فیلم این مسیر را بی‌آنکه به معمایی پیچیده یا حماسه‌ای جنایی بدل کند، در قالب ماجرایی خیابانی و جمع‌وجور دنبال می‌کند. قدرت اصلی اثر نه در تازگی نقشه داستان، بلکه در همراهی با شخصیت‌هایی است که آن را پیش می‌برند.

فیلم خیلی زود روشن می‌کند که قرار نیست جهان تبهکاری را با جزئیات اجتماعی یا روان‌شناختی گسترده واکاوی کند؛ مقصودش ساختن سرگرمی‌ای مبتنی بر برخوردها، گفت‌وگوها و زد‌وخوردهاست. به همین دلیل، کیفیت تجربه تا حد زیادی وابسته است به اینکه تماشاگر با دو شخصیت محوری همراه شود؛ وابستگی‌ای که فیلم، به‌ویژه در نیمه نخست، به‌خوبی از پس آن برمی‌آید.

قهرمانی میان مهارت و درماندگی French، با بازی Scott Adkins، رزمی‌کاری آموزش‌دیده است، اما توانایی جسمانی‌اش به‌تنهایی برای سامان‌دادن زندگی کافی نیست. او مهارت دارد، سرسخت است و در موقعیت‌های درگیری عقب نمی‌نشیند؛ در عین حال، گرفتاری مالی و نگرانی درباره آینده، او را از قهرمانان بی‌دغدغه و شکست‌ناپذیر فیلم‌های اکشن جدا می‌کند.

« روایتی کم‌خرج، متکی بر شخصیت «The Debt Collector» فیلمی جنایی‌ـ‌اکشن محصول سال ۲۰۱۸ و به کارگردانی Jesse V. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

این فاصله میان توانایی در مبارزه و ناتوانی در حل مسائل روزمره، به شخصیت نوعی خستگی انسانی می‌بخشد. Adkins در این نقش از ظرفیت بدنی شناخته‌شده‌اش استفاده می‌کند، اما شخصیت را صرفاً به نمایش مهارت رزمی تقلیل نمی‌دهد. French گاه تندخو و بی‌طاقت است، گاه با خشکی شوخی می‌کند و گاهی نیز در برابر وضعیتی که گرفتار آن شده، واکنشی ساده و باورپذیر نشان می‌دهد.

او نه آرمان‌گرایی بی‌نقص است و نه خلافکاری بی‌اعتنا به پیامدها. همین ناتمامی، او را برای فیلمی با قصه‌ای نسبتاً آشنا به نقطه اتکایی مؤثر تبدیل می‌کند. تماشاگر برای دیدن حرکت بعدی داستان می‌ماند، اما تا اندازه‌ای هم برای تماشای واکنش این مرد به هر موقعیت. شیمی دو بازیگر و طنز خشک در کنار French، Sue با بازی Louis Mandylor قرار دارد؛ همکار باتجربه‌تری که قواعد این شغل و فضای خلافکارانه‌اش را بهتر می‌شناسد.

تفاوت خلق‌وخو و نگاه این دو، موتور اصلی بخش مهمی از جذابیت فیلم است. یکی تازه‌وارد است و هنوز با منطق این کار کنار نیامده؛ دیگری ظاهراً سال‌هاست در همین محیط زندگی کرده و با نوعی خونسردی فرسوده به آن می‌نگرد. اختلافشان نه با جدل‌های پرشور، بلکه بیشتر در مکث‌ها، واکنش‌های کوتاه و گفت‌وگوهای خشک نمایان می‌شود.

طنز فیلم از دل همین رابطه بیرون می‌آید. شوخی‌ها معمولاً به فضای اثر تعلق دارند و شخصیت‌ها را از لحن جنایی داستان جدا نمی‌کنند؛ در نتیجه، خنده‌ها به جای آنکه خشونت را بی‌اثر کنند، اندکی از فشارش می‌کاهند. این تعادل همیشه یکسان نیست، اما حضور مشترک Adkins و Mandylor در صحنه‌ها، به فیلم صمیمیتی می‌دهد که طرح اصلی به‌تنهایی فاقد آن است.

« این فاصله میان توانایی در مبارزه و ناتوانی در حل مسائل روزمره، به شخصیت نوعی خستگی انسانی می‌بخشد. »

شخصیت‌ها و اجرا

حتی وقتی داستان به مسیرهای آشنای ژانر نزدیک می‌شود، گفت‌وگوهای این دو مانع از آن می‌شوند که همه چیز کاملاً مکانیکی به نظر برسد. اکشن جسمانی و حس خیابانی صحنه‌های مبارزه از مهم‌ترین امتیازهای فیلم‌اند. طراحی زد‌وخوردها به توانایی واقعی بازیگر در اجرای حرکت‌های رزمی تکیه دارد و در بسیاری از لحظات، ضربه‌ها وزن و تماس ملموس دارند.

فیلم به جای آنکه همه درگیری‌ها را به برش‌های بسیار سریع و آشفتگی تصویری واگذارد، فرصت می‌دهد حرکات بدن، فاصله میان مبارزان و تغییر موازنه در صحنه دیده شود. نتیجه، اکشنی است که بیش از آنکه عظیم یا پرزرق‌وبرق باشد، مستقیم و فیزیکی به نظر می‌رسد. این انتخاب با جهان داستان نیز سازگار است.

فیلم در فضاهای روزمره و محیط‌های شهری می‌گذرد و از برخوردهای کوچک‌تر، موقعیت‌های خشونت‌آمیز می‌سازد. مهارت رزمی French برای شخصیت‌پردازی هم کارکرد دارد: بدن او هم ابزار معاش است و هم راهی برای خروج از بحران‌های فوری، اما فیلم به‌درستی نشان می‌دهد که پیروزی در یک درگیری الزاماً به معنای حل گرفتاری‌های بزرگ‌تر نیست.

با این حال، همه صحنه‌های اکشن از نظر تأثیر و تازگی هم‌سطح نیستند و تماشاگر آشنا با کارنامه فیلم‌های رزمی ممکن است با برخی تمهیدها احساس آشنایی کند. روایت جنایی و محدودیت‌های فیلمنامه فیلم در آغاز از سادگی طرح خود سود می‌برد. مأموریت‌های وصول بدهی، فرصتی فراهم می‌کنند تا دو قهرمان در موقعیت‌های گوناگون قرار گیرند و رابطه‌شان به‌تدریج شکل بگیرد.

« اکشن جسمانی و حس خیابانی صحنه‌های مبارزه از مهم‌ترین امتیازهای فیلم‌اند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

هر برخورد، امکان نمایش بخشی از فضای کار و تفاوت واکنش‌های آن‌ها را فراهم می‌کند. سپس مسئله‌ای بزرگ‌تر وارد داستان می‌شود و ماجرا از الگوی اپیزودیکِ مراجعه به بدهکاران فاصله می‌گیرد. این تغییر، حرکت روایی را تقویت می‌کند، اما هم‌زمان نقاط ضعف فیلمنامه را نیز آشکارتر می‌سازد. داستان گاهی بیش از اندازه به مسیرهای آشنای فیلم‌های جنایی و اکشن تکیه می‌کند.

نشانه‌ها و تغییر جهت‌هایش برای مخاطبی که با این ژانر آشناست، چندان غافلگیرکننده نیستند. برخی گره‌ها نیز چنان سریع باز می‌شوند که فرصت کافی برای شکل‌گیری تعلیق یا پیامد عاطفی پیدا نمی‌کنند. مسئله فقط قابل‌پیش‌بینی‌بودن نیست؛ گاهی فیلم موقعیت مهمی را طرح می‌کند، اما پیش از آنکه وزن اخلاقی یا خطرش به‌خوبی احساس شود، به مرحله بعد می‌رود.

در نتیجه، بخش‌هایی از خطر داستانی بیش از آنکه واقعاً سنگین باشند، بهانه‌ای برای پیش‌بردن ماجرا به نظر می‌رسند. لحن، شخصیت‌های فرعی و ضرباهنگ «The Debt Collector» میان کمدی جنایی و اکشن خشن رفت‌وآمد می‌کند. لحن کلی اثر نه کاملاً تلخ است و نه به کمدی سبک تبدیل می‌شود؛ طنز عمدتاً در گفت‌وگوها و رفتار شخصیت‌ها جا می‌گیرد، در حالی که درگیری‌ها همچنان جدی و بدنی باقی می‌مانند.

این دوگانگی، اگرچه همیشه بی‌نقص نیست، به فیلم هویت می‌دهد و کمک می‌کند خشونت پیوسته به تجربه‌ای یکنواخت بدل نشود. شخصیت‌های فرعی اما بیشتر کارکردی‌اند: برای ساختن مانع، انتقال اطلاعات یا تغییر مسیر قهرمانان وارد می‌شوند و کمتر فرصت می‌یابند به آدم‌هایی مستقل و چندلایه تبدیل شوند.

« هر برخورد، امکان نمایش بخشی از فضای کار و تفاوت واکنش‌های آن‌ها را فراهم می‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

ازاین‌رو، جهان فیلم با وجود فضای خلافکارانه‌اش، گاه محدودتر از چیزی به نظر می‌رسد که طرح وعده می‌دهد. ضرباهنگ نیز بیشتر مواقع روان است، اما چند بخش میانی اندکی کش می‌آیند؛ به‌خصوص وقتی فیلم برای رسیدن به مرحله بعد، اطلاعات یا برخوردهایی را تکرار می‌کند که پیش‌تر پیامشان روشن شده است.

جمع‌بندی «The Debt Collector» بیش از آنکه به خاطر داستانی تازه یا پیچیده به یاد بماند، به اتکای حضور Scott Adkins و Louis Mandylor، مبارزه‌های خوش‌اجرا و طنز خشک میان دو شخصیت اصلی کار می‌کند. فیلم قهرمانی می‌سازد که هم در موقعیت‌های رزمی توانمند است و هم در زندگی عادی آسیب‌پذیر؛ همین تضاد، قصه‌ای آشنا را به ماجرایی سرگرم‌کننده و تا اندازه‌ای پرتنش بدل می‌سازد.

در مقابل، فیلمنامه از کلیشه‌های ژانر فاصله زیادی نمی‌گیرد، بعضی گره‌ها را شتاب‌زده حل می‌کند و به شخصیت‌های فرعی عمق چندانی نمی‌دهد. پایان‌بندی نیز، بی‌آنکه نیاز به افشای جزئیاتش باشد، می‌توانست اثر عاطفی ماندگارتری بر جای بگذارد. حاصل، فیلمی مناسب برای تماشاگرانی است که از اکشن رزمیِ زمینی، همراهی دو شخصیت ناهمگون و جنایی‌ـ‌کمدیِ کم‌ادعا لذت می‌برند.

« ازاین‌رو، جهان فیلم با وجود فضای خلافکارانه‌اش، گاه محدودتر از چیزی به نظر می‌رسد که طرح وعده می‌دهد. »