وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

کوهستانی بزرگ‌تر از قهرمانان «The Climbers» به کارگردانی Daniel Lee فیلمی ماجراجویانه و تاریخی است که صعود کوهنوردان چینی به اورست را در دو مقطع زمانی، ۱۹۶۰ و ۱۹۷۵، دستمایهٔ روایت خود قرار می‌دهد. فیلم از رویدادی واقعی آغاز می‌کند: صعود نخست گروه، به‌سبب نبود مدرک تصویری از قله، از سوی جامعهٔ جهانی پذیرفته نمی‌شود؛ چند سال بعد، بازماندگان و نسل تازه‌ای از کوهنوردان برای صعودی دیگر آماده می‌شوند.

این زمینه، ظرفیت دراماتیک فراوانی دارد: جدال انسان با طبیعت، خاطرهٔ شکست و فقدان، و میل به اثبات دستاوردی که به رسمیت شناخته نشده است. فیلم بارها به این ظرفیت نزدیک می‌شود، اما همیشه نمی‌تواند آن را به درامی به همان اندازه نیرومند تبدیل کند. از همان ابتدا روشن است که اورست صرفاً پس‌زمینهٔ ماجرا نیست؛ نیرویی است که مسیر شخصیت‌ها را شکل می‌دهد و پیوسته ارادهٔ آنان را می‌آزماید.

بااین‌حال، فیلم در کنار قصهٔ کوهنوردی، روایتی دربارهٔ غرور ملی و اعتبار تاریخی نیز می‌سازد. این دو محور گاه در هم تنیده می‌شوند و به داستان وزن می‌بخشند، اما گاه پیام جمعی چنان پررنگ می‌شود که تجربهٔ فردی شخصیت‌ها در حاشیه قرار می‌گیرد. ساختار روایت و کشش دراماتیک روایت میان دو دورهٔ زمانی حرکت می‌کند و گذشته را نه صرفاً به‌عنوان مقدمه، بلکه به‌منزلهٔ زخمی حل‌نشده در زندگی شخصیت‌ها به کار می‌گیرد.

صعود سال ۱۹۶۰، به‌ویژه انتخاب دشواری که در دل خطر انجام می‌شود، بر روابط و انگیزه‌های نسل بعد سایه می‌اندازد. در بخش مربوط به آماده‌سازی گروه تازه، فیلم می‌کوشد هم مسیر تمرین را نشان دهد و هم پیوند میان اعضای گروه را بسازد؛ سپس با آغاز صعود، ریتم به سوی خطرهای عینی‌تر و موقعیت‌های پرتنش‌تر می‌رود.

« فیلم بارها به این ظرفیت نزدیک می‌شود، اما همیشه نمی‌تواند آن را به درامی به همان اندازه نیرومند تبدیل کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

این چینش در نیمهٔ نخست فرصت مناسبی برای شکل‌گیری تعلیق فراهم می‌کند، اما تراکم حوادث در ادامه گاه به زیان انسجام تمام می‌شود. چندین موقعیت بحرانی پشت سر هم می‌آیند و هر یک می‌کوشند سطح خطر را بالاتر ببرند. در نتیجه، تکرار الگوی «تهدید، فداکاری، نجات یا فقدان» به‌تدریج از غافلگیری می‌کاهد.

فیلم در لحظات منفرد هیجان می‌آفریند، اما پیوند میان این لحظات همیشه به اندازهٔ کافی محکم نیست تا کشش روایی را در سراسر زمان اثر حفظ کند. صعود؛ قلب تپندهٔ فیلم بهترین بخش‌های «The Climbers» زمانی شکل می‌گیرند که فیلم توجه خود را به خود صعود معطوف می‌کند. حرکت بر دیواره‌های یخی، عبور از شکاف‌ها، پیشروی در باد و برف و دشواری هماهنگی گروه، خطر را به تجربه‌ای ملموس تبدیل می‌کنند.

تماشاگر فقط از دور شاهد چشم‌انداز نیست؛ فیلم با برش‌های سریع، نماهای نزدیک و تأکید بر جزئیات جسمانی، اضطراب و فرسودگی را به صحنه‌ها می‌آورد. طناب، نردبان و ابزارهای کوچک کوهنوردی در چنین لحظاتی معنایی بزرگ‌تر می‌یابند: هر کدام می‌تواند مرز باریک میان ادامهٔ مسیر و فاجعه باشد. بااین‌حال، برخی صحنه‌ها به‌جای آن‌که از دل واقع‌گرایی موقعیت نیرو بگیرند، به اغراق در خطر متکی‌اند.

نزدیک‌به‌مرگ‌های پی‌درپی، اگرچه در آغاز اثرگذارند، به‌مرور قابلیت پیش‌بینی پیدا می‌کنند. فیلم می‌خواهد هر بار ضربان تماشاگر را بالا ببرد، اما وقتی بحران‌ها بیش از اندازه به یکدیگر شبیه می‌شوند، شدت عاطفی‌شان کاهش می‌یابد. حاصل، تناقضی قابل‌توجه است: صعودها تماشایی‌اند، اما تکرار تأکید بر خطر گاهی همان هیجانی را که فیلم ساخته، فرسوده می‌کند.

« چندین موقعیت بحرانی پشت سر هم می‌آیند و هر یک می‌کوشند سطح خطر را بالاتر ببرند. »

شخصیت‌ها و اجرا

تصویر و صدا؛ شکوهی همراه با ناهماهنگی منظره‌های کوهستانی از مهم‌ترین امتیازهای فیلم‌اند. وسعت برف و سنگ، انزوای گروه و کوچکی انسان در برابر ارتفاع، تصویری می‌سازند که به داستان بُعدی حماسی می‌دهد. در بسیاری از نماها، کوهستان نه تزئین قاب، بلکه حضوری مسلط و بی‌اعتنا به خواسته‌های انسان است.

این کیفیت بصری به‌ویژه در صحنه‌هایی که کوهنوردان در برابر گسترهٔ محیط تنها می‌مانند، به‌خوبی کار می‌کند. طراحی صدا نیز سهم مهمی در ساختن این جهان دارد. صدای برخورد سنگ، کشیده‌شدن طناب، وزش باد و حرکت ابزارها، به موقعیت‌ها وزن و نزدیکی می‌بخشد. در مقابل، جلوه‌های ویژهٔ رایانه‌ای در بعضی نماها با کیفیت تصویر واقعی هماهنگ نیستند.

این ناهماهنگی، به‌خصوص هنگامی که شخصیت‌ها در قاب‌هایی گسترده و آشکارا دست‌کاری‌شده قرار می‌گیرند، از باورپذیری صحنه می‌کاهد. فیلم در بازآفرینی حس عظمت اورست موفق‌تر از آن است که در یکدست‌کردن همهٔ اجزای بصری خود عمل کند. شخصیت‌ها و بازی‌ها Wu Jing نقش Fang Wuzhou را با ترکیبی از خویشتن‌داری و استواری پیش می‌برد.

شخصیت او قرار است هم رهبر گروه باشد و هم کسی که بار تصمیم‌های گذشته را حمل می‌کند. بازیگر در لحظات فیزیکی و صحنه‌های صعود حضوری مؤثر دارد و سکوت و نگاهش گاه بیش از گفت‌وگوها دربارهٔ فشار درونی شخصیت سخن می‌گویند. بااین‌همه، خود Fang اغلب در قالب قهرمانی کم‌وبیش آرمانی باقی می‌ماند و فرصت چندانی برای ظهور تناقض‌ها یا ضعف‌های پیچیده‌تر او فراهم نمی‌شود.

« تصویر و صدا؛ شکوهی همراه با ناهماهنگی منظره‌های کوهستانی از مهم‌ترین امتیازهای فیلم‌اند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

Zhang Yi در نقش Qu Songlin به رابطهٔ پرتنش و زخم‌خوردهٔ میان دو کوهنورد وزن می‌دهد. رنجش او فقط اختلافی شخصی نیست؛ به انتخابی اخلاقی از گذشته و پیامدهای ماندگار آن گره خورده است. این رابطه از معدود خطوطی است که فیلم در آن سویه‌ای انسانی‌تر می‌یابد، هرچند گاهی احساسات آن با تأکید بیش از حد و گفت‌وگوهای صریح بیان می‌شود.

Zhang Ziyi نیز در نقش Xu Ying، کارشناس هواشناسی و همراه گروه، حضوری آرام دارد؛ اما پرداخت شخصیت او بیشتر به پشتیبانی از مسیر قهرمانانهٔ دیگران محدود می‌ماند. در مجموع، گروه بازیگران توانایی و جذابیت دارند، ولی همهٔ شخصیت‌ها به یک اندازه مجال رشد و استقلال پیدا نمی‌کنند. ملودرام، میهن‌دوستی و بهای پیام فیلم می‌خواهد صعود را هم کنشی ورزشی بداند و هم اثباتی جمعی در برابر تردید دیگران.

این بُعد ملی‌گرایانه با موضوع واقعی اثر پیوند دارد و به انگیزهٔ گروه نیرویی فراتر از کامیابی شخصی می‌دهد. مشکل از جایی آغاز می‌شود که پیام، به‌جای آن‌که از دل تجربهٔ شخصیت‌ها و دشواری صعود بیرون بیاید، به‌صورت تأکیدهای مکرر و مستقیم بر آنان تحمیل می‌شود. در چنین لحظاتی، قهرمانان کمتر به انسان‌هایی با خواسته‌ها و تردیدهای متفاوت شبیه‌اند و بیشتر حاملان یک آرمان واحد به نظر می‌رسند.

ملودرام نیز همین مشکل را تشدید می‌کند. مرگ، فداکاری و خطر می‌توانند عاطفهٔ داستان را عمیق کنند، اما وقتی فیلم برای برانگیختن احساس به تکرار موقعیت‌های تراژیک متوسل می‌شود، اثرگذاری‌شان کم‌رنگ می‌گردد. به‌جای آن‌که تماشاگر فرصت کند فقدان‌ها و دگرگونی‌ها را در رفتار آدم‌ها ببیند، فیلم گاه با موسیقی، گفت‌وگو یا بحرانی تازه بر احساس موردنظر تأکید می‌کند.

« Zhang Yi در نقش Qu Songlin به رابطهٔ پرتنش و زخم‌خوردهٔ میان دو کوهنورد وزن می‌دهد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

در نتیجه، پیوند عاطفی‌ای که می‌توانست از جزئیات رابطه‌ها شکل بگیرد، زیر بار نمایش آشکار احساسات قرار می‌گیرد. ریتم و اثرگذاری نهایی با زمان نسبتاً طولانی خود، فیلم برای پرورش دو دورهٔ تاریخی، آموزش گروه، رابطه‌های میان شخصیت‌ها و صعود نهایی فضای کافی دارد؛ اما استفاده از این زمان همیشه متوازن نیست.

بخش‌هایی از تمرین و آماده‌سازی زمینهٔ لازم را برای شناخت سخت‌کوشی کوهنوردان فراهم می‌کنند، ولی بعضی حوادث و واکنش‌ها بیش از اندازه کش می‌آیند. در سوی دیگر، برخی رابطه‌ها که می‌توانستند عاطفهٔ داستان را عمیق‌تر کنند، به‌سرعت معرفی می‌شوند و پیش از آن‌که به پیچیدگی برسند، دوباره زیر سایهٔ ماجرای اصلی قرار می‌گیرند.

به همین دلیل، «The Climbers» گاه میان دو فیلم متفاوت در نوسان است: یک ماجرای کوهنوردی پرتنش که در بهترین لحظاتش نفس تماشاگر را بند می‌آورد، و یک درام حماسی که برای انتقال شکوه و فداکاری از تأکیدهای عاطفی و ملی بهره می‌گیرد. فیلم در وجه نخست موفق‌تر است. هرگاه به حرکت گروه بر کوه، محدودیت‌های جسمانی و تصمیم‌های عملی آنان توجه می‌کند، قدرت و تمرکز بیشتری دارد؛ هرگاه از این مسیر فاصله می‌گیرد و می‌کوشد همه‌چیز را به نشانه‌ای از آرمان بزرگ‌تر تبدیل کند، سنگینی و تصنع پدیدار می‌شود.

جمع‌بندی «The Climbers» اثری تماشایی با هسته‌ای واقعی و پرکشش است که اورست را به نیرویی زنده و تهدیدآمیز بدل می‌کند. صحنه‌های صعود، چشم‌اندازهای کوهستانی و طراحی صدا، فیلم را به تجربه‌ای پرهیجان تبدیل می‌کنند و بازی Wu Jing و Zhang Yi در رابطهٔ پیچیدهٔ دو کوهنورد، از نقاط قوت آن است.

« در نتیجه، پیوند عاطفی‌ای که می‌توانست از جزئیات رابطه‌ها شکل بگیرد، زیر بار نمایش آشکار احساسات قرار می‌گیرد. »

جمع‌بندی

در مقابل، جلوه‌های ویژهٔ ناهماهنگ، بحران‌های تکراری، شخصیت‌پردازی محدود و ملودرامی که گاه بر خود ماجرا غلبه می‌کند، مانع می‌شوند فیلم به تمامی ظرفیت قصهٔ واقعی‌اش دست یابد. حاصل، فیلمی است که در لحظات کوهستانی‌اش شور و اضطراب می‌آفریند، اما برای تبدیل این شور به درامی پیوسته و چندلایه، همیشه از صعود دشوار پیش روی خود سربلند بیرون نمی‌آید.