نقد و بررسی
نقد ماجراهای کریسمس (The Christmas Chronicles) | 2018
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
قصه‌ای آشنا با نیرویی تازه «The Christmas Chronicles» به کارگردانی Clay Kaytis، ماجرای کیت و تدی پیرس را در شب کریسمس دنبال می‌کند؛ خواهر و برادری که در پی اثبات وجود بابانوئل، ناخواسته سورتمهٔ او را به دردسر می‌اندازند و ناچار می‌شوند برای نجات جشن با او همراه شوند. فیلم از همان ابتدا قواعد قصه‌گویی خود را روشن می‌کند: این‌جا قرار نیست با بازخوانی تاریک یا پیچیده‌ای از اسطورهٔ بابانوئل روبه‌رو شویم، بلکه هدف، ساختن ماجرایی پرشتاب و دلپذیر برای تماشای خانوادگی است.
این انتخاب در عین سودمندی، محدودیت فیلم را نیز تعیین می‌کند. مسیر داستان به الگوی آشنای «اشتباه، مأموریت، همکاری و آشتی» وفادار می‌ماند و کمتر پیش می‌آید که مخاطب از جهت کلی ماجرا غافلگیر شود. بااین‌حال، فیلم به‌جای تکیه بر تعلیق روایی، می‌کوشد نیروی خود را از فضای جشن، حرکت پیوستهٔ ماجرا و جذابیت شخصیت بابانوئل بگیرد.
در بخش‌هایی این راهبرد موفق است و در بخش‌هایی دیگر، آشنایی بیش از اندازهٔ مسیر، از تازگی اثر می‌کاهد. دو خواهر و برادر، دو نسبت متفاوت با اندوه کیت و تدی تنها دو کودک ماجراجو نیستند؛ هر یک نمایندهٔ واکنشی متفاوت به فقدان پدر خانواده‌اند. کیت هنوز به آیین‌ها و خاطره‌های کریسمس دل بسته است و ایمان کودکانه‌اش به بابانوئل، در واقع راهی برای نگه‌داشتن پیوند با جهان امن گذشته است.
« این انتخاب در عین سودمندی، محدودیت فیلم را نیز تعیین می‌کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
تدی، در سوی دیگر، از این باور فاصله گرفته و خشم و آشفتگی خود را پشت رفتاری سرکش پنهان می‌کند. این تقابل، به قصه لایه‌ای عاطفی می‌دهد و مانع می‌شود فیلم صرفاً به رشته‌ای از شوخی‌ها و تعقیب‌وگریزها تقلیل یابد. بااین‌همه، پرداخت این دو مسیر گاه شتاب‌زده است. فیلم زمینهٔ عاطفی شخصیت‌ها را روشن می‌کند، اما فرصت چندانی برای کاوش آرام در پیچیدگی اندوه، احساس گناه یا فاصلهٔ میان اعضای خانواده فراهم نمی‌آورد.
بخش مهمی از دگرگونی‌ها در چهارچوبی آشنا و قابل پیش‌بینی شکل می‌گیرد. به همین دلیل، پیوند خواهر و برادر بیش از آن‌که با گفت‌وگوهای عمیق ساخته شود، از دل موقعیت‌های مشترک و کنش‌های ماجراجویانه جان می‌گیرد؛ رویکردی مناسب برای ریتم خانوادگی فیلم، اما نه همیشه قانع‌کننده از نظر درام. بابانوئلِ کرت راسل مهم‌ترین دارایی فیلم، بی‌تردید اجرای Kurt Russell در نقش بابانوئل است.
او تصویر مرسوم پیرمردی صرفاً نرم‌خو و آرام را کنار می‌زند و شخصیتی پرتحرک، طناز و اندکی تندزبان می‌سازد؛ بابانوئلی که اقتدار و مهربانی را هم‌زمان دارد، اما برای نشان‌دادن هیچ‌یک نیازی به رفتار کلیشه‌ای نمی‌بیند. این تفسیر تازه، شخصیت را از حالت نمادین و تزئینی بیرون می‌آورد و او را به نیرویی زنده در مرکز فیلم تبدیل می‌کند.
« تدی، در سوی دیگر، از این باور فاصله گرفته و خشم و آشفتگی خود را پشت رفتاری سرکش پنهان می‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
جذابیت اجرا فقط در شوخی‌ها نیست؛ Russell با تسلط بر حضور فیزیکی و آهنگ گفتار، به صحنه‌های پرتحرک نیز انسجام می‌بخشد. او می‌تواند در لحظه‌ای اقتدارآمیز باشد و کمی بعد، با لحنی سبک و سرزنده، فضای داستان را تغییر دهد. فیلم هرگاه از حضور او بهره می‌گیرد، انرژی بیشتری پیدا می‌کند؛ هرگاه از او فاصله می‌گیرد، ضعف‌های متن و ناهمواری ریتم آشکارتر می‌شوند.
این وابستگی به بازیگر، هم نقطهٔ قوت فیلم است و هم نشانه‌ای از آن‌که شخصیت‌پردازی و ساختار روایی به‌تنهایی همیشه توان حفظ توجه مخاطب را ندارند. ریتم ماجراجویی و کیفیت کمدی ساختار فیلم بر حرکت مداوم بنا شده است. اتفاقی پس از اتفاق دیگر می‌آید و مأموریت شبانه، داستان را از یک موقعیت به موقعیت بعدی می‌کشاند.
این شتاب برای مخاطب کم‌سن‌وسال جذاب است و اجازه نمی‌دهد فضای قصه بیش از حد سنگین شود. از سوی دیگر، همین تراکم ماجرا گاهی مجال نمی‌دهد لحظه‌های عاطفی به اندازهٔ کافی بنشینند. فیلم می‌خواهد هم کمدی باشد، هم ماجرایی، هم فانتزی و هم قصه‌ای دربارهٔ خانواده؛ اما در بعضی گذارها، میان این لحن‌ها اتصال کاملاً روانی برقرار نمی‌شود.
« او می‌تواند در لحظه‌ای اقتدارآمیز باشد و کمی بعد، با لحنی سبک و سرزنده، فضای داستان را تغییر دهد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
طنز نیز کیفیتی یکدست ندارد. شوخی‌های وابسته به شخصیت بابانوئل معمولاً از طرز رفتار و اعتمادبه‌نفس او سرچشمه می‌گیرند و از این رو طبیعی‌تر به نظر می‌رسند. در مقابل، برخی شوخی‌های موقعیتی یا واکنش‌های اغراق‌شده بیشتر برای پرکردن فاصلهٔ میان دو بخش داستان به کار می‌روند و اثر ماندگاری ندارند.
نتیجه آن است که فیلم در بهترین لحظه‌های کمدی سرزنده و بانشاط است، اما در لحظه‌های ضعیف‌تر، به طنزی کم‌اثر و گاه نامتناسب با حال‌وهوای صحنه تکیه می‌کند. تصویر، موسیقی و جهان کریسمسی از نظر بصری، «The Christmas Chronicles» می‌کوشد جهانی پرنور، رنگارنگ و آکنده از نشانه‌های آشنای کریسمس بسازد.
تزیینات، برف، چراغ‌ها و فضای شبانه، حس جشن را به‌خوبی منتقل می‌کنند و به اثر گرمایی چشم‌نواز می‌دهند. موسیقی شاد نیز در شکل‌دادن به این لحن نقش مهمی دارد: به صحنه‌ها انرژی می‌دهد و در لحظه‌های مناسب، شور و احساس لازم را تقویت می‌کند. اما جلوه‌های بصری همیشه با همین کیفیت همراه نیستند.
« تزیینات، برف، چراغ‌ها و فضای شبانه، حس جشن را به‌خوبی منتقل می‌کنند و به اثر گرمایی چشم‌نواز می‌دهند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
برخی عناصر فانتزی از نظر پرداخت و هماهنگی با محیط واقعی، یکدست جلوه نمی‌کنند و گاه به‌جای آن‌که جادوی جهان فیلم را تقویت کنند، توجه را به مصنوعی‌بودن خود جلب می‌کنند. این تفاوت میان بخش‌های موفق و کم‌جان، پیوستگی بصری اثر را کاهش می‌دهد. با وجود این، طراحی کلی فضای جشن آن‌قدر گرم و دعوت‌کننده است که فیلم در مجموع از هویت دیداری مشخصی برخوردار می‌ماند؛ هویتی که برای تماشای خانوادگی و بازگشت سالانه به قصه‌های کریسمسی مناسب است.
پیام فیلم و حدود آن در لایهٔ زیرین ماجراجویی، فیلم دربارهٔ باور، خانواده و بازیابی پیوندهای ازدست‌رفته سخن می‌گوید. کریسمس در این‌جا فقط مناسبت تحویل هدیه نیست؛ بهانه‌ای است برای آن‌که شخصیت‌ها بار دیگر به یکدیگر نزدیک شوند و امکان امید را جدی بگیرند. این پیام برای مخاطب کودک روشن و خوشایند است و برای بزرگسالان نیز می‌تواند یادآور اهمیت خاطره‌های مشترک باشد.
بااین‌حال، معنای مرکزی فیلم همیشه به‌روشنی صورت‌بندی نمی‌شود. گاهی باور به جادو و حفظ روحیهٔ کریسمس برجسته است؛ گاهی خانواده و ترمیم رابطه‌ها؛ و گاهی خودِ وظیفهٔ نجات جشن به هدف اصلی بدل می‌شود. این چندگانگی می‌توانست به غنای اثر کمک کند، اما چون ایده‌ها فرصت کافی برای گسترش نمی‌یابند، پیام فیلم در بعضی لحظات پراکنده یا مبهم به نظر می‌رسد.
« این تفاوت میان بخش‌های موفق و کم‌جان، پیوستگی بصری اثر را کاهش می‌دهد. »
جمع‌بندی
با این همه، لحن صمیمانه و تأکید بر همراهی، مانع از آن می‌شود که این ابهام به سردی یا بی‌معنایی کامل بینجامد. جمع‌بندی «The Christmas Chronicles» اثری است که بیش از هر چیز بر نشاط، حال‌وهوای کریسمس و حضور پرانرژی Kurt Russell تکیه دارد. داستان آن به‌ندرت از قواعد آشنای فیلم‌های خانوادگی فاصله می‌گیرد و بعضی شوخی‌ها، جلوه‌های بصری و گره‌های عاطفی نیز به اندازهٔ کافی صیقل‌خورده نیستند.
بااین‌حال، فیلم در ساختن فضایی گرم و پرتحرک موفق است و ماجرای شبانه‌اش برای تماشای جمعی سرگرم‌کننده می‌ماند. تماشاگرانی که از فیلم کریسمسی انتظار تازگی روایی یا کاوش عمیق در مناسبات خانوادگی دارند، احتمالاً با اثری ساده‌تر و پیش‌بینی‌پذیرتر روبه‌رو خواهند شد. اما برای مخاطبانی که به قصه‌ای سبک، رنگارنگ و سرشار از شور جشن علاقه دارند، فیلم تجربه‌ای دلپذیر فراهم می‌کند.
ارزش اصلی آن نه در دگرگون‌کردن الگوی آشنای بابانوئل، بلکه در جان‌بخشیدن دوباره به آن از راه بازیگری کاریزماتیک و فضایی است که گرمای کودکانهٔ کریسمس را به یاد می‌آورد.
« با این همه، لحن صمیمانه و تأکید بر همراهی، مانع از آن می‌شود که این ابهام به سردی یا بی‌معنایی کامل بینجامد. »
ثبت دیدگاه