نقد و بررسی
نقد جناب رییس کلاس نهم (The Chairman is Level 9) | 2024
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
طرحی با جاذبه‌ای فوری «The Chairman Is Level 9» از نقطه‌ای آغاز می‌شود که به‌خودی‌خود ظرفیت یک درام پرکشش را دارد: نا ای‌سو، جوانی سرکش با گذشته‌ای دشوار، به ریاست هیئت‌مدیرهٔ مدرسه‌ای ممتاز می‌رسد؛ مدرسه‌ای که از پدرش به او به ارث رسیده است. برخورد این وارث ناسازگار با محیطی منضبط و نخبه‌گرا، تضادی آشنا اما مؤثر می‌سازد: کسی که بیرون از قواعد رشد کرده، ناگهان باید در جایگاهی قرار گیرد که اقتدار و مسئولیت را از او طلب می‌کند.
در سوی دیگر، دانش‌آموزان مدرسه قرار دارند؛ نوجوانانی که امتیازهای آموزشی و اجتماعی‌شان لزوماً به معنای آسودگی یا شناخت عمیق از زندگی نیست. سریال با همین برخورد دو جهان، وعدهٔ روایتی دربارهٔ فاصله‌های طبقاتی، تربیت، بلوغ و امکان تغییر می‌دهد. ایده به‌سرعت مخاطب را با پرسش‌هایی روبه‌رو می‌کند: آیا ای‌سو می‌تواند در جایگاه تازه‌اش جدی گرفته شود؟
آیا دانش‌آموزان ممتاز، در مواجهه با او، تصویر خود از موفقیت و برتری را بازنگری خواهند کرد؟ نقطهٔ قوت آغازین اثر، همین کنجکاوی است؛ اما مسئله آن است که جذابیت یک موقعیت داستانی، به‌تنهایی برای پروراندن یک درام کامل کافی نیست. برخورد دو جهان و ظرفیت شخصیت‌ها ای‌سو در ظاهر ضدقهرمانی آشناست: جوانی تندخو و بی‌قرار که باید از دل تجربه‌های تلخ، به نوعی بلوغ برسد.
در برابر او دانش‌آموزانی قرار گرفته‌اند که زندگی‌شان از بیرون منظم‌تر و برخوردارتر به نظر می‌رسد. تقابل این دو گروه می‌توانست به بررسی دقیق‌تری از تفاوت میان «موفق به نظر رسیدن» و «خوب زندگی کردن» بینجامد. مدرسه نیز می‌توانست بیش از یک پس‌زمینه باشد؛ نهادی که ارزش‌هایش، رقابت‌هایش و مناسبات قدرتش در شکل‌گیری شخصیت‌ها نقش دارند.
« سریال با همین برخورد دو جهان، وعدهٔ روایتی دربارهٔ فاصله‌های طبقاتی، تربیت، بلوغ و امکان تغییر می‌دهد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
بااین‌حال، سریال همیشه از این ظرفیت برای ساختن شخصیت‌هایی چندوجهی بهره نمی‌گیرد. برخی تقابل‌ها در حد طرح باقی می‌مانند و تغییر آدم‌ها گاه بیش از آنکه نتیجهٔ تجربه‌ای روشن و مرحله‌به‌مرحله باشد، به مقتضای حرکت داستان رخ می‌دهد. در نتیجه، تحول شخصیت‌ها آن نیروی عاطفی لازم را پیدا نمی‌کند؛ مخاطب می‌فهمد که قرار است آدم‌ها یکدیگر را بشناسند و دگرگون شوند، اما همیشه شاهد فرایندی نیست که این دگرگونی را باورپذیر کند.
شروع پرانرژی، ادامه‌ای کم‌رمق آغاز مجموعه از حیث معرفی موقعیت و وعدهٔ درگیری‌های آینده، توجه‌برانگیز است. ورود ای‌سو به فضای مدرسه، تفاوت منش او با نظم محیط و امکان شکل‌گیری رابطه‌های تازه، به داستان ضرباهنگ اولیه می‌دهد. سریال در بعضی لحظه‌ها نیز به فضایی سرگرم‌کننده می‌رسد؛ لحظه‌هایی که تضاد شخصیت‌ها یا واکنش‌های غیرمنتظره، انرژی روایی ایجاد می‌کنند و نشان می‌دهند که اثر می‌توانست از ظرفیت‌های کمدی و درام نوجوانانهٔ خود بیشتر بهره ببرد.
اما این انرژی به‌طور پیوسته حفظ نمی‌شود. پس از آنکه مخاطب با پرسش اصلی و موقعیت مرکزی آشنا شد، روایت برای نگه‌داشتن توجه به کشمکش‌هایی نیاز دارد که هم پیشرفت داستان را رقم بزنند و هم شخصیت‌ها را عمیق‌تر کنند. در اینجا بعضی مسیرها به اندازهٔ کافی بسط نمی‌یابند و لحظه‌های واقعاً ماندگار کم‌شمار می‌مانند.
سرگرمی‌های پراکنده قادر نیستند جای خالی پیوندی محکم میان رخدادها را پر کنند؛ از همین رو، شروع امیدوارکننده به تجربه‌ای یکدست و رو به اوج تبدیل نمی‌شود. فیلمنامه و پرسش‌های معلق بزرگ‌ترین دشواری اثر در نحوهٔ پیشبرد پرسش‌های داستانی آن است. موقعیت آغازین، انتظار طرح و پاسخ‌گویی به چند پرسش مهم را به وجود می‌آورد: گذشتهٔ ای‌سو چه اثری بر مسئولیت تازه‌اش خواهد گذاشت؟
« بااین‌حال، سریال همیشه از این ظرفیت برای ساختن شخصیت‌هایی چندوجهی بهره نمی‌گیرد. »
شخصیت‌ها و اجرا
میراث پدر چگونه بر روابط او با مدرسه و آدم‌های پیرامونش سایه می‌اندازد؟ تقابل او با دانش‌آموزان و ساختار مدرسه سرانجام چه معنایی پیدا می‌کند؟ سریال این پرسش‌ها را مطرح می‌کند، اما پاسخ‌هایش همیشه به اندازهٔ کافی روشن یا رضایت‌بخش نیستند. ابهام در داستان‌گویی می‌تواند ابزار مؤثری باشد، به‌شرط آنکه سرانجام به لایه‌ای تازه از معنا یا تعلیق بینجامد.
در این مجموعه، بخشی از ابهام‌ها بیشتر به ناتمام‌ماندن مسیرها شباهت دارند تا انتخابی سنجیده در روایت. گاهی پیوند علت و معلولی میان رویدادها کم‌رنگ می‌شود و بعضی خط‌های داستانی بدون آنکه به اندازهٔ وعدهٔ اولیه پرداخت شوند، کنار می‌روند. پیامد آن است که مخاطب به‌جای آنکه از کشف تدریجی پاسخ‌ها لذت ببرد، ممکن است احساس کند روایت پرسش‌هایی ساخته که توان یا فرصت پیگیری‌شان را ندارد.
بازیگری و دشواری باورپذیری درام مدرسه‌ای بیش از هر چیز به باورپذیری رابطه‌ها متکی است. حتی طرحی آشنا می‌تواند با بازی‌هایی دقیق و پرجزئیات جان بگیرد؛ نگاه‌ها، مکث‌ها و تغییر تدریجی لحن، گاه بیش از گفت‌وگوهای توضیحی شخصیت را آشکار می‌کنند. در «The Chairman Is Level 9» اما اجرای بازیگران همیشه به این ظرافت نمی‌رسد.
برخی لحظه‌های احساسی یا پرتنش به اندازهٔ کافی طبیعی از کار درنمی‌آیند و فاصله‌ای میان احساس موردنظر صحنه و آنچه به مخاطب منتقل می‌شود پدید می‌آید. این مسئله به‌ویژه در داستانی که بر تغییر و شناخت متقابل تأکید دارد، اهمیت پیدا می‌کند. اگر پیوند میان شخصیت‌ها از نظر اجرایی جان نگیرد، دگرگونی‌هایشان نیز کمتر اثر می‌گذارد.
« میراث پدر چگونه بر روابط او با مدرسه و آدم‌های پیرامونش سایه می‌اندازد؟ »
فضا و فرم؛ لحن بصری
مسئله فقط شدت یا ضعف یک بازی منفرد نیست؛ هماهنگی میان بازی‌ها و ریتم صحنه‌ها نیز در شکل‌گیری جهان سریال نقش دارد. هرگاه این هماهنگی سست باشد، لحظه‌ای که باید عاطفی یا تعیین‌کننده باشد، به‌جای آنکه در ذهن بماند، از کنار مخاطب می‌گذرد. لحن و لحظه‌های به‌یادماندنی اثر میان درام نوجوانانه، کشمکش‌های مدرسه‌ای و لحظه‌های سبک‌تر حرکت می‌کند.
این ترکیب بالقوه می‌تواند از یکنواختی جلوگیری کند و به داستان اجازه دهد هم جدی باشد و هم سرگرم‌کننده. در برخی بخش‌ها، چنین تعادلی شکل می‌گیرد و تماشای تقابل میان ای‌سو و محیط تازه‌اش لذت‌بخش می‌شود. بااین‌حال، لحن سریال همیشه از انسجام کافی برخوردار نیست؛ لحظه‌های سرگرم‌کننده به‌ندرت به نقاط عطفی بدل می‌شوند که رابطه‌ها یا فهم مخاطب از شخصیت‌ها را دگرگون کنند.
کمبود لحظه‌های برجسته، ضعف مستقلی نیست؛ نتیجهٔ مجموعه‌ای از انتخاب‌های روایی و اجرایی است. وقتی شخصیت‌ها به‌قدر کافی پرورده نشده‌اند و پرسش‌ها پاسخ روشنی نمی‌گیرند، صحنه‌ها نیز دشوارتر به خاطره تبدیل می‌شوند. به همین دلیل، سریال پس از پایان تماشایش ممکن است بیش از آنکه با یک صحنه یا رابطهٔ مشخص به یاد آورده شود، با ایدهٔ جذابی شناخته شود که نتوانست تمام توانش را به کار گیرد.
جایگاه سریال در میان درام‌های مدرسه‌ای «The Chairman Is Level 9» در قلمرو آشنای درام‌های مدرسه‌ای حرکت می‌کند، اما با سپردن جایگاهی مدیریتی به دانش‌آموزی ناسازگار، تفاوتی به طرح معمول می‌افزاید. این انتخاب، فرصت مناسبی برای وارونه‌کردن سلسله‌مراتب مدرسه و پرسیدن این پرسش فراهم می‌آورد که اقتدار از کجا می‌آید: از عنوان و میراث، از تجربه، یا از توانایی فهمیدن دیگران؟
« لحن و لحظه‌های به‌یادماندنی اثر میان درام نوجوانانه، کشمکش‌های مدرسه‌ای و لحظه‌های سبک‌تر حرکت می‌کند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
اهمیت ایده در همین امکان نهفته است، نه در تازگی مطلق عناصر آن. بااین‌حال، اثر برای تبدیل این امکان به هویتی متمایز، به پرداخت دقیق‌تر نیاز داشت. مدرسه و مناسبات میان دانش‌آموزان می‌توانستند به بستری برای بررسی نظام رقابتی و فشارهای پنهان بدل شوند؛ ای‌سو نیز می‌توانست در مواجهه با این ساختار، نه صرفاً منشأ آشوب، بلکه عاملی برای آشکارکردن تناقض‌های آن باشد.
سریال گهگاه به چنین مسیری نزدیک می‌شود، اما آن را با نیروی کافی دنبال نمی‌کند. حاصل، اثری است که ایدهٔ مرکزی‌اش از اجرای نهایی‌اش جذاب‌تر به نظر می‌رسد. جمع‌بندی «The Chairman Is Level 9» با طرحی کنجکاوی‌برانگیز و شروعی توجه‌گیر، وعدهٔ داستانی دربارهٔ برخورد دو جهان و امکان تغییر را می‌دهد.
بعضی لحظه‌هایش سرگرم‌کننده‌اند و موقعیت اصلی ظرفیت خلق کشمکش‌های جذابی دارد؛ اما روایت در پاسخ‌دادن به پرسش‌های خود، پرورش پیوستهٔ شخصیت‌ها و ساختن لحظه‌های ماندگار کامیاب نیست. اجرای نه‌چندان قانع‌کنندهٔ بخشی از بازی‌ها نیز مانع از آن می‌شود که پیوندهای عاطفی اثر به اندازهٔ لازم قوت بگیرند.
این مجموعه بیش از آنکه تجربه‌ای کاملاً بی‌جاذبه باشد، نمونه‌ای از فرصتی نیمه‌تمام است: طرحی که می‌توانست به درامی پرتحرک دربارهٔ بلوغ، مسئولیت و فاصلهٔ طبقاتی تبدیل شود، اما میان وعدهٔ اولیه و پرداخت نهایی‌اش شکافی باقی می‌گذارد. تماشاگرانی که به ایده‌های مدرسه‌ای و شخصیت‌های ناسازگار علاقه دارند، احتمالاً در آغاز با آن همراه می‌شوند؛ بااین‌حال، برای کسانی که به روایت منسجم، تحول‌های باورپذیر و صحنه‌های ماندگار اهمیت می‌دهند، این همراهی ممکن است به‌تدریج دشوار شود.
« اهمیت ایده در همین امکان نهفته است، نه در تازگی مطلق عناصر آن. »
جمع‌بندی
اطلاعات کلی دربارهٔ شمار قسمت‌ها و زمان پخش در منابع معرفی اثر نیز ثبت شده است.
« اطلاعات کلی دربارهٔ شمار قسمت‌ها و زمان پخش در منابع معرفی اثر نیز ثبت شده است. »
ثبت دیدگاه