وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

بازگشت خانواده‌ای نامتعارف «The Addams Family 2» خانواده‌ای را به سفری جاده‌ای می‌فرستد تا بار دیگر از دل برخورد با آدم‌ها و موقعیت‌های غریب، کمدی بسازد. این مسیر، بهانه‌ای برای کنار هم قرار گرفتن چهره‌های آشنای خانواده آدامز در مکان‌هایی تازه است؛ اما آشنایی شخصیت‌ها به‌تنهایی برای ساختن دنباله‌ای به‌یادماندنی کافی نیست.

فیلم در بخش‌هایی سرگرم‌کننده و سرزنده می‌شود، ولی به‌ندرت به آن جادوی عجیب‌وغریبی می‌رسد که از این خانواده انتظار می‌رود. نقطهٔ عزیمت قصه، دغدغهٔ بزرگ‌ترها دربارهٔ فاصله‌گرفتن فرزندان از خانواده است؛ همین نگرانی زمینهٔ سفر را فراهم می‌کند. در جریان ماجرا، چهارشنبه نیز با مسئله‌ای شخصی‌تر روبه‌رو می‌شود که بخش مهمی از توجه روایت را به خود اختصاص می‌دهد.

فیلم این خط داستانی را بی‌آنکه پایان یا گره‌گشایی آن را آشکار کند، در کنار شوخی‌های جاده‌ای و برخوردهای ناگهانی پیش می‌برد. بااین‌حال، این عناصر بیش از آنکه به داستانی منسجم تبدیل شوند، گاه همچون ایستگاه‌هایی جداگانه در مسیر سفر به نظر می‌رسند. قصه‌ای کم‌رمق در جاده فیلم با تکیه بر الگوی آشنای سفر خانوادگی، امکان‌های زیادی برای شوخی با تفاوت میان جهان آدامزها و محیط‌های معمولی‌تر فراهم می‌کند.

خانواده از جایی به جای دیگر می‌رود و هر توقف می‌تواند موقعیتی تازه برای آشفتگی، سوءتفاهم یا طنزی تاریک باشد. مشکل اینجاست که سفر، به‌جای آنکه به روایتی پرکشش و رو به رشد بینجامد، در بخش‌هایی به رشته‌ای از اتفاق‌های پراکنده بدل می‌شود. ماجرا پیش می‌رود، اما ضرباهنگ و پیوند میان بخش‌های آن همیشه محکم نیست.

« خانواده از جایی به جای دیگر می‌رود و هر توقف می‌تواند موقعیتی تازه برای آشفتگی، سوءتفاهم یا طنزی تاریک باشد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

خط اصلی داستان نیز ظرفیت بیشتری از آنچه فیلم به کار می‌گیرد دارد. پرسش‌های مربوط به هویت و تعلق خانوادگی می‌توانستند به تعارضی عاطفی و پیچیده‌تر منتهی شوند؛ اما پرداخت روایت اغلب شتاب‌زده است و فرصت چندانی برای نشستن این کشمکش‌ها باقی نمی‌گذارد. در نتیجه، بخش‌هایی که باید برای مخاطب اهمیت عاطفی پیدا کنند، زیر فشار شوخی‌های پی‌درپی و حرکت مداوم قصه کم‌اثر می‌شوند.

دنباله به‌جای آنکه جهان قسمت نخست را گسترش دهد، بیشتر به تکرار یک ماجرای آشنا بسنده می‌کند. چهارشنبه در مرکز قاب چهارشنبه از جذاب‌ترین اعضای خانواده آدامز است: خونسردی، نگاه گزنده و بی‌اعتنایی‌اش به خوش‌بینی‌های قراردادی می‌تواند منبع طنزی دقیق و مؤثر باشد. فیلم نیز این ویژگی‌ها را برجسته می‌کند و بخش قابل‌توجهی از مسیر داستان را به تجربهٔ او اختصاص می‌دهد.

این انتخاب به خودی خود نادرست نیست، اما وقتی تمرکز بیش از اندازه به یک شخصیت منتقل می‌شود، تعادل گروهی خانواده آسیب می‌بیند. یکی از لذت‌های اصلی دنیای آدامز، تماشای برخورد و هم‌نشینی شخصیت‌هایی است که هرکدام به شکلی متفاوت از معیارهای معمول فاصله دارند. گومز و مورتیشیا، پاگسلی، فستر و دیگر اعضا می‌توانند در کنار چهارشنبه به روایت بافت و انرژی بدهند.

در این فیلم، اما بسیاری از آن‌ها بیشتر نقش همراه یا زمینه‌ساز شوخی را دارند تا شخصیت‌هایی با مسیر و حضور مستقل. در نتیجه، خانواده‌ای که باید یک گروه پرجنب‌وجوش و به‌یادماندنی باشد، گاهی به حاشیهٔ داستانِ چهارشنبه رانده می‌شود. شوخی‌های خل‌وچل و لحظه‌های درخشان طنز فیلم در بهترین لحظاتش از تضاد میان رفتار کاملاً جدی آدامزها و موقعیت‌های نامتعارفی می‌آید که برای دیگران عجیب یا نگران‌کننده‌اند.

« خط اصلی داستان نیز ظرفیت بیشتری از آنچه فیلم به کار می‌گیرد دارد. »

شخصیت‌ها و اجرا

این شوخی‌ها حال‌وهوایی کودکانه و بازیگوش دارند و از اغراق تصویری و واکنش‌های نامتوقع بهره می‌گیرند. گاهی یک نگاه سرد، یک حرکت بی‌مقدمه یا برخوردی کوتاه با شخصیت‌های فرعی، بیش از شوخی‌های توضیحی خنده می‌آفریند. آوازخوانی لورچ از لحظاتی است که به‌سادگی در ذهن می‌ماند؛ زیرا از سکوت و سنگینی معمول این شخصیت فاصله می‌گیرد و همین تضاد، جذابیت صحنه را می‌سازد.

چنین لحظه‌هایی نشان می‌دهند فیلم هنوز می‌تواند از ویژگی‌های شناخته‌شدهٔ اعضای خانواده برای خلق کمدی استفاده کند. بااین‌حال، کیفیت شوخی‌ها یکنواخت نیست. برخی ایده‌ها پس از آنکه یک‌بار اثر می‌کنند، دوباره تکرار می‌شوند یا بیش از اندازه کش می‌آیند؛ تکراری که از نیروی غافلگیرکنندهٔ کمدی می‌کاهد.

انیمیشن و فضای دیداری فضای دیداری فیلم به اندازه‌ای رنگارنگ و اغراق‌آمیز است که برای مخاطب کودک جذاب بماند، اما در همان حال از نشانه‌های گوتیک و تیرهٔ جهان آدامز نیز بهره ببرد. ترکیب معماری پرجزئیات، چهره‌های غیرمتعارف و محیط‌های شلوغ، با روحیهٔ کارتونی اثر سازگار است. حرکت خانواده میان فضاهای گوناگون هم فرصت‌هایی برای تغییر پس‌زمینه و ساختن قاب‌های تازه فراهم می‌کند.

بااین‌همه، ظاهر فیلم همیشه به امضایی بصری تبدیل نمی‌شود. تصویرها بیشتر در خدمت پیشبرد شوخی و حرکت‌اند و کمتر حس می‌شود که هر مکان یا هر قاب، جهانی مستقل و رازآلود می‌سازد. در نتیجه، کیفیت فنی قابل‌قبول است، اما آن اندازه شخصیت‌مند نیست که به‌تنهایی جای خالی داستان کم‌رمق را پر کند.

« این شوخی‌ها حال‌وهوایی کودکانه و بازیگوش دارند و از اغراق تصویری و واکنش‌های نامتوقع بهره می‌گیرند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

طراحی‌ها و رنگ‌آمیزی به تماشای خانوادگی یاری می‌رسانند، ولی برای مخاطبی که دنبال فضاسازی پرجزئیات‌تر و طنزی گوتیک‌تر است، ممکن است سطحی به نظر برسند. خانواده‌پسند، اما نه برای همهٔ سلیقه‌ها فیلم در قالب اثری خانوادگی عمل می‌کند: موقعیت‌های پرتحرک و شوخی‌های ساده برای کودکان قابل‌دنبال‌کردن‌اند و بزرگ‌ترها نیز می‌توانند از بعضی ارجاع‌ها و تفاوت‌های طنزآمیز لذت ببرند.

همین سادگی گاه امتیاز اثر است؛ تماشاگر برای فهمیدن ماجرا به زمینه‌چینی پیچیده نیاز ندارد و می‌تواند از چند لحظهٔ بانمک و عجیب لذت ببرد. برای یک دورهمی خانوادگی، فیلم انتخابی سبک و کم‌دردسر است. اما لحن کودکانه بهایی هم دارد. فیلم در ساختن طنزی چندلایه که هم کودک را بخنداند و هم بزرگ‌سال را به کشف جزئیات تازه دعوت کند، چندان موفق نیست.

شوخی‌های تاریک خانواده آدامز گاه به سطحی ملایم‌تر و بی‌خطرتر محدود می‌شوند و آن بیگانگی دلپذیری که باید هویت این جهان باشد، کم‌رنگ می‌ماند. بنابراین، مناسب‌بودن برای تماشای خانوادگی الزاماً به معنای رضایت همهٔ اعضای خانواده نیست؛ کودکان احتمالاً سرگرم‌تر خواهند شد تا طرفداران قدیمی این شخصیت‌ها.

فاصله با حال‌وهوای آشنای آدامزها نام خانوادهٔ آدامز وعدهٔ نوعی وارونگی را می‌دهد: آنچه برای دیگران هولناک است، برای این خانواده طبیعی و حتی دلنشین است؛ آنچه جامعه عادی می‌پندارد، می‌تواند از نگاه آنان مضحک باشد. فیلم گهگاه به این تقابل می‌رسد، اما در مجموع کمتر از ظرفیتش برای ساختن طنزی تیز و متمایز بهره می‌گیرد.

« برای یک دورهمی خانوادگی، فیلم انتخابی سبک و کم‌دردسر است. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

شوخی‌ها بیشتر متوجه موقعیت‌های شلوغ و واکنش‌های اغراق‌آمیزند تا نقد یا بازی عمیق با مفهوم عادی‌بودن. به همین دلیل، اثر گاهی بیشتر شبیه یک ماجرای کارتونیِ سفرمحور است که شخصیت‌های آدامز در آن حضور دارند، تا قصه‌ای که واقعاً از منطق و روحیهٔ ویژهٔ این خانواده زاده شده باشد. این فاصله برای مخاطبی که تنها سرگرمی سبک می‌خواهد شاید مسئلهٔ بزرگی نباشد؛ اما برای دوستداران این جهان، کمبودش محسوس است.

فیلم چند نشانهٔ آشنا را حفظ می‌کند، ولی همیشه نمی‌تواند از آن‌ها حال‌وهوایی یکپارچه بسازد. جمع‌بندی «The Addams Family 2» دنباله‌ای با لحظه‌های بامزه و انرژی کودکانه است که در موقعیت‌های پراکنده‌اش گاهی خوب می‌درخشد؛ آوازخوانی لورچ و شوخی‌های خل‌وچل از نمونه‌های روشن آن‌اند. بااین‌حال، قصه نیروی کافی ندارد، سفر جاده‌ای به‌تدریج تکراری می‌شود و تمرکز فراوان بر چهارشنبه از حضور دیگر اعضای خانواده می‌کاهد.

مهم‌تر از همه، فیلم آن‌قدر که باید به هویت خاص و وارونهٔ آدامزها وفادار نمی‌ماند. برای تماشای خانوادگی، اثری سبک و گاه سرگرم‌کننده است؛ به‌ویژه اگر مخاطب با انتظاری ساده سراغش برود. اما کسانی که از این خانواده طنزی تندتر، داستانی منسجم‌تر و فضایی به‌یادماندنی‌تر می‌خواهند، احتمالاً با دنباله‌ای معمولی روبه‌رو می‌شوند که چند لحظهٔ خوشایند دارد، ولی در مجموع از جذابیت بالقوهٔ شخصیت‌هایش فاصله می‌گیرد.

« شوخی‌ها بیشتر متوجه موقعیت‌های شلوغ و واکنش‌های اغراق‌آمیزند تا نقد یا بازی عمیق با مفهوم عادی‌بودن. »