وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

حسابداری در سایه‌ی اسلحه «The Accountant» از همان ایده‌ی مرکزی‌اش بر تضادی جذاب بنا می‌شود: حسابدار نابغه‌ای که در جهان اعداد نظم و قطعیت می‌جوید، اما بیرون از آن جهان درگیر خشونت، راز و بی‌اعتمادی است. کریستین وولف، با بازی بن افلک، نه قهرمان معمول فیلم‌های اکشن است و نه کارمندی عادی که تصادفاً به ماجرایی خطرناک کشیده شود.

او دفترهای مالی شرکت‌ها را می‌کاود و از دل حساب‌وکتاب‌های به‌ظاهر منظم، نشانه‌های فساد را بیرون می‌کشد؛ اما مشتریانش نیز همواره با مرزهای اخلاقی مبهمی سروکار دارند. همین پیوند نامتعارف میان حسابرسی و جهان تبهکاری، موتور اصلی فیلم است: پرونده‌ای مالی به‌تدریج به مسئله‌ای مرگبار بدل می‌شود و نهادهای دولتی نیز ردّ فعالیت‌های کریستین را دنبال می‌کنند.

معمایی که از عددها آغاز می‌شود فیلم در بخش‌های آغازین، اطلاعات را قطره‌چکانی عرضه می‌کند و با جابه‌جایی میان گذشته و حال، تصویری کامل از شخصیت اصلی نمی‌سازد؛ بلکه هر بار قطعه‌ای تازه به پازل او می‌افزاید. این روش با موضوع فیلم تناسب دارد: حقیقت، مانند دفاتری که کریستین بررسی می‌کند، زیر لایه‌هایی از آشفتگی و پنهان‌کاری مدفون است.

تماشاگر هم ناچار است روابط میان آدم‌ها، پرونده‌های مالی و سرنخ‌های زندگی قهرمان را کنار هم بگذارد. بااین‌حال، این ساختار همیشه به تعلیق ثمربخش نمی‌انجامد. گاهی فیلم بیش از آن‌که معما را پیش ببرد، اطلاعات را به تعویق می‌اندازد؛ گویی صرفاً می‌خواهد رازآلود بماند. ازاین‌رو، برخی بخش‌ها کش‌دار می‌شوند و ریتمی که می‌توانست پیوسته رو به جلو حرکت کند، مکث‌های طولانی پیدا می‌کند.

« تماشاگر هم ناچار است روابط میان آدم‌ها، پرونده‌های مالی و سرنخ‌های زندگی قهرمان را کنار هم بگذارد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

روایت چندشاخه‌ی فیلم جذابیت دارد، اما پیوند میان شاخه‌ها در همه‌جا به یک اندازه ظریف و طبیعی نیست. کریستین وولف؛ ذهنی منظم در جهانی ناآرام جذابیت اصلی فیلم بیش از آن‌که در خود پرونده‌ها باشد، در شیوه‌ی حضور کریستین در جهان است. او آدمی کم‌حرف و دقیق است که با قواعد اجتماعی راحت کنار نمی‌آید، اما در مواجهه با اعداد و الگوها تمرکزی چشمگیر دارد.

بن افلک این شخصیت را با بازی مهارشده‌ای شکل می‌دهد: مکث‌ها، نگاه‌های ثابت و لحن کم‌تغییر او، فاصله‌ی کریستین را از اطرافیان نشان می‌دهد، بی‌آن‌که او را به چهره‌ای پرهیاهو تبدیل کند. گاهی این سکون حساب‌شده اثرگذار است؛ گاهی نیز بازی چنان تخت می‌شود که دشوار است بفهمیم درون شخصیت چه می‌گذرد.

فیلم در عین حال از تضاد میان مهارت تحلیلی و توانایی رزمی کریستین برای ساختن جذابیت استفاده می‌کند. این ترکیب هم به یادماندنی است و هم مستعد اغراق. شخصیت اصلی، به‌جای آن‌که تنها متخصصی در کار خود باشد، مجموعه‌ای کم‌نظیر از توانایی‌ها دارد؛ همین امر او را به قهرمانی سینمایی بدل می‌کند، اما گاه باورپذیری موقعیت‌ها را کاهش می‌دهد.

فیلم این فاصله را با جدیت اجرا می‌کند و کمتر به خودآگاهی یا طنز روی می‌آورد؛ در نتیجه، مخاطب باید بپذیرد که نابغه‌ی حسابداری و مبارز حرفه‌ای در یک شخصیت جمع شده‌اند. حساب‌وکتاب، فساد و تعلیق یکی از انتخاب‌های هوشمندانه‌ی فیلم آن است که حسابداری را صرفاً پیش‌درآمدی برای تیراندازی نمی‌گیرد.

« روایت چندشاخه‌ی فیلم جذابیت دارد، اما پیوند میان شاخه‌ها در همه‌جا به یک اندازه ظریف و طبیعی نیست. »

شخصیت‌ها و اجرا

کشف بی‌نظمی‌ها و پی‌گرفتن مسیر پول، بخشی از خودِ تعلیق است. کریستین با بررسی اسناد، در پی یافتن شکافی می‌رود که دیگران از آن غافل مانده‌اند؛ بنابراین هوش او در کنش روایی نقش دارد، نه فقط در معرفی شخصیت. این نکته به فیلم هویتی متفاوت می‌دهد و آن را از تریلری معمول درباره‌ی تعقیب و انتقام دور می‌کند.

بااین‌همه، امکان‌های ایده‌ی حسابداری بیش از آن چیزی است که فیلم به کار می‌گیرد. برای اثری که قهرمانش از راه تحلیل مالی به حقیقت می‌رسد، گاهی جزئیات تخصصی کم‌رنگ می‌شوند و اطلاعات حسابداری بیشتر کارکرد نمایشی پیدا می‌کنند تا این‌که مخاطب را در روند کشف شریک سازند. فیلم به‌اندازه‌ای از اعداد و مدارک استفاده می‌کند که فضای حرفه‌ای خود را بسازد، اما نه آن‌قدر که لذت رمزگشایی مالی به اندازه‌ی تعقیب‌وگریزها در مرکز توجه قرار گیرد.

این محدودیت ممکن است برای تماشاگر علاقه‌مند به جنبه‌ی معمایی ناامیدکننده باشد. اوتیسم؛ بازنمایی میان همدلی و اغراق اوتیسم در فیلم نه جزئی فرعی، بلکه یکی از پایه‌های ساخت شخصیت کریستین است. روایت تلاش می‌کند دشواری او در ارتباط با دیگران، حساسیت‌هایش و نیازش به نظم را نشان دهد؛ همچنین نشان می‌دهد که توانایی‌های فردی می‌توانند در کنار چالش‌های واقعی وجود داشته باشند.

برخی لحظه‌های آرام‌تر فیلم، به‌ویژه زمانی که کریستین ناچار به تعامل اجتماعی می‌شود، از همین فاصله‌ی میان شیوه‌ی ادراک او و انتظارات اطرافیان معنا می‌گیرند. اما بازنمایی فیلم گاه به الگوی آشنای «نابغه‌ی متفاوت» نزدیک می‌شود؛ الگویی که تفاوت عصبی را با مهارت استثنایی و صفاتی چشمگیر پیوند می‌زند و ممکن است تجربه‌ی متنوع افراد اوتیستیک را به تصویری محدود فروبکاهد.

« کشف بی‌نظمی‌ها و پی‌گرفتن مسیر پول، بخشی از خودِ تعلیق است. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

افزون بر این، پیوند دادن وضعیت کریستین با خشونت حرفه‌ای و توانایی خارق‌العاده‌ی او در مبارزه، مرز میان شخصیتی فردی و کلیشه‌ی نمایشی را باریک می‌کند. فیلم قصد همدلی دارد، اما گاهی به‌جای آن‌که تفاوت را با جزئیات انسانی بکاود، از آن برای تشدید جذابیت قهرمان بهره می‌گیرد. همین دوگانگی سبب می‌شود پرداخت آن نه کاملاً تصنعی باشد و نه از پرسش‌های جدی بی‌نیاز.

اکشن؛ کارکرد روایی، نه اوج هیجان صحنه‌های اکشن از مهارت‌های کریستین و تربیت سخت‌گیرانه‌ی او سرچشمه می‌گیرند و قرار است سویه‌ی پنهان شخصیت را آشکار کنند. حضور جان برنثال نیز انرژی تازه‌ای به این بخش از روایت می‌بخشد و تقابل او با کریستین، به‌جای آن‌که صرفاً برخورد دو آدم مسلح باشد، پرسش‌هایی درباره‌ی گذشته و پیوندهای خانوادگی پیش می‌کشد.

فیلم در این لحظات از خشونت برای تغییر مسیر داستان استفاده می‌کند، نه فقط برای پرکردن فاصله‌های میان معماها. بااین‌حال، اکشن آن همیشه پرتنش یا دیداری نیست. بعضی رویارویی‌ها بیش از اندازه مستقیم‌اند و تیراندازی‌ها لزوماً هیجان مورد انتظار را ایجاد نمی‌کنند. فیلم گاهی با فاصله‌ای سرد به خشونت می‌نگرد؛ این انتخاب از یک سو با خوی خویشتن‌دار قهرمان هماهنگ است، اما از سوی دیگر ممکن است ضرباهنگ صحنه‌ها را کاهش دهد.

در مجموع، برای بسیاری از تماشاگران، خودِ ایده‌ی فیلم و کنجکاوی درباره‌ی پرونده از صحنه‌های درگیری جذاب‌تر خواهد بود. گروه بازیگران و تعادل میان لحن‌ها بازیگران مکمل به گسترش جهان فیلم کمک می‌کنند. آنا کندریک در نقش دانا کینگزمن، همکار حسابداری که متوجه بی‌نظمی مالی می‌شود، وجه انسانی‌تری به روند تحقیق می‌بخشد؛ حضور او فاصله‌ی کریستین با دیگران را آشکار می‌کند، بی‌آن‌که رابطه‌شان به‌سادگی به کلیشه‌ی عاشقانه فروکاسته شود.

« همین دوگانگی سبب می‌شود پرداخت آن نه کاملاً تصنعی باشد و نه از پرسش‌های جدی بی‌نیاز. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

جی.کی. سیمونز نیز با حضوری مقتدر، خط تعقیب دولتی را پیش می‌برد و به روایت وزنی اداری و اخلاقی می‌دهد. جان لیتگو و دیگر بازیگران مکمل، فضای شرکتی و تهدید نهفته در آن را تقویت می‌کنند. با وجود این، تعدد شخصیت‌ها و مسیرهای داستانی گاهی تمرکز فیلم را پراکنده می‌کند. هر رشته به‌تنهایی ظرفیت دراماتیک دارد، اما کنار هم قرارگرفتنشان همیشه از توازن کافی برخوردار نیست.

در نتیجه، فیلم میان تریلر حسابداری، درام خانوادگی و اکشن جنایی در رفت‌وآمد است؛ آمیزه‌ای که تازگی می‌آفریند، ولی گاه یکپارچگی لحن را تضعیف می‌کند. جمع‌بندی «The Accountant» فیلمی است که نیروی خود را از ایده‌ای متمایز و شخصیتی به‌یادماندنی می‌گیرد. پیوند حسابرسی مالی با تعقیب جنایی، به داستان طعمی تازه می‌دهد و کریستین وولف، با ذهن منظم و حضور نامتعارفش، کنجکاوی تماشاگر را زنده نگه می‌دارد.

در برابر، کش‌آمدن برخی بخش‌ها، استفاده‌ی محدود از خودِ منطق حسابداری و اکشنی که همیشه برانگیزاننده نیست، مانع می‌شوند فیلم به ظرفیت کامل ایده‌اش برسد. بازنمایی اوتیسم نیز همدلی و نیت انسانی دارد، اما گاه زیر بار اغراق‌های ژانری قرار می‌گیرد. حاصل، تریلری سرگرم‌کننده و متفاوت است که بیش از تیراندازی‌هایش با پرسش مرکزی خود در ذهن می‌ماند: آیا می‌توان نظمی دقیق در دل جهانی یافت که فساد و خشونت آن را از هر سو تهدید می‌کند؟

« سیمونز نیز با حضوری مقتدر، خط تعقیب دولتی را پیش می‌برد و به روایت وزنی اداری و اخلاقی می‌دهد. »