نقد و بررسی
نقد نابودگر: سرنوشت تاریک (Terminator: Dark Fate) | 2019
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
بازگشت به آینده‌ای آشنا «Terminator: Dark Fate» می‌کوشد بار دیگر نیروی محرکۀ مجموعه‌ای را احیا کند که از دیرباز میان دو تصویر به‌یادماندنی گرفتار مانده است: جهان تیره و هراس‌آور فیلم نخست و نمایش پرشکوه فناوری و اکشن در «Terminator 2: Judgment Day». فیلم به‌عنوان ادامۀ مستقیم رویدادهای قسمت دوم ساخته شده و مسیر روایتش را از همان دغدغه‌های آشنای مجموعه آغاز می‌کند: هوش مصنوعیِ سرکش، تهدیدی که از آینده می‌رسد، و انسان‌هایی که ناخواسته در مرکز جنگی بزرگ‌تر از زندگی شخصی خود قرار گرفته‌اند.
تیم میلر کارگردانی فیلم را بر عهده دارد و بازگشت لیندا همیلتون و آرنولد شوارتزنگر، در کنار چهره‌های تازه، نشان می‌دهد که اثر هم‌زمان به گذشته تکیه دارد و در پی گشودن فصلی دیگر است. این پیوند با گذشته هم امتیاز فیلم است و هم محدودیت آن. برای مخاطبی که می‌خواهد دوباره در فضایی آشنا قدم بگذارد، بازگشت شخصیت‌ها و نشانه‌های روایی مجموعه جذابیت دارد؛ اما «Dark Fate» در یافتن هویتی مستقل، چندان جسور نیست.
بسیاری از اجزای اصلی قصه از الگویی آشنا پیروی می‌کنند: تعقیب بی‌وقفه، محافظی که از آینده آمده، انسانی که سرنوشت جمعی به او گره خورده و دشمنی که به‌آسانی از میان نمی‌رود. فیلم به‌جای آن‌که این الگو را از اساس دگرگون کند، می‌کوشد آن را با چهره‌ها و امکانات تازه بازآرایی کند. اکشن؛ موتور پرقدرت فیلم مهم‌ترین نیروی «Dark Fate» در صحنه‌های اکشن آن است.
فیلم با حرکت مداوم، تعقیب‌وگریزهای پی‌درپی و رویارویی‌های فیزیکی، ضرباهنگی پرشتاب می‌سازد که به‌ندرت اجازه می‌دهد روایت برای مدتی طولانی از حرکت بازبماند. این تحرک برای اثری که بر محور تعقیب و گریز شکل گرفته، کارکردی اساسی دارد: تماشاگر را در وضعیت آماده‌باش نگه می‌دارد و حس می‌دهد خطر همواره نزدیک است.
« این پیوند با گذشته هم امتیاز فیلم است و هم محدودیت آن. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
طراحی دشمن تازه نیز به ایجاد این تنش کمک می‌کند. توانایی‌های متفاوت او باعث می‌شود برخوردها تنها به تبادل ضربه و شلیک محدود نمانند و هر بار امکان تازه‌ای برای تهدید قهرمانان پدید آید. بااین‌حال، فیلم گاه در مقیاس و اغراق صحنه‌ها زیاده‌روی می‌کند. هرچه تعقیب‌وگریزها بزرگ‌تر و پرزرق‌وبرق‌تر می‌شوند، خطر آن است که منطق فضایی و عاطفی‌شان کم‌رنگ شود.
برخی رخدادها بیش از آن‌که از تصمیم‌های سنجیده شخصیت‌ها برآیند، بهانه‌ای برای رساندن آن‌ها به صحنۀ اکشن بعدی به نظر می‌رسند. در نتیجه، هیجان در لحظه مؤثر است، اما همیشه از دل روایتی باورپذیر بیرون نمی‌آید. سارا کانر؛ قلب عاطفی روایت بازگشت سارا کانر مهم‌ترین دستاورد شخصیت‌محور فیلم است.
لیندا همیلتون او را صرفاً به‌صورت جنگجویی باتجربه و آماده برای مقابله با تهدید تازه بازنمایی نمی‌کند؛ در بازی او، گذشته‌ای سنگین و انباشته از اندوه، خشم و فرسودگی نیز حضور دارد. همین لایه‌هاست که به سارا وزنی فراتر از کارکرد اکشن می‌بخشد. او شخصیتی است که مهارت‌هایش در نبرد از تجربه‌ای تلخ و طولانی سرچشمه می‌گیرد و حضورش یادآور این نکته است که جنگ با آینده، برای بازماندگان در گذشته ادامه پیدا می‌کند.
همیلتون در نمایش سختی بیرونی و آسیب‌پذیری درونی توازن مناسبی برقرار می‌کند. سارا می‌تواند در یک لحظه مقتدر و بی‌پروا باشد و در لحظه‌ای دیگر، از خستگی و زخم‌های روانی خود تأثیر بپذیرد. همین دوگانگی، او را به انسانی زنده تبدیل می‌کند، نه صرفاً نمادی نوستالژیک که برای جلب توجه طرفداران به داستان بازگردانده شده باشد.
« طراحی دشمن تازه نیز به ایجاد این تنش کمک می‌کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
در مقابل، فیلم در پرداخت چند شخصیت دیگر چنین دقتی ندارد؛ بنابراین، بار عاطفی اثر بیش از همه بر دوش سارا می‌افتد. شخصیت‌های تازه و پیوندهای کم‌جان دانی و گریس قرار است روایت را به سوی نسلی تازه هدایت کنند. ناتالیا ریس در نقش دانی، تصویری از انسانی عادی ارائه می‌دهد که ناگهان در موقعیتی استثنایی قرار گرفته است؛ مک‌کنزی دیویس نیز در نقش گریس، حضوری جسمانی و پرتنش به داستان می‌آورد.
رابطۀ این دو، در سطح طرح، ظرفیت شکل‌گیری پیوندی عاطفی و معنادار را دارد: یکی باید معنای مسئولیتی بزرگ را دریابد و دیگری می‌کوشد او را در برابر خطری که می‌شناسد حفظ کند. مشکل آن است که فیلم برای این پیوند زمان و ظرافت کافی فراهم نمی‌کند. فشار مداوم رویدادها، گفت‌وگوها و موقعیت‌های توضیحی، مجال چندانی برای شناخت تدریجی شخصیت‌ها باقی نمی‌گذارد.
دانی گاهی بیشتر به حامل وظیفۀ روایی شباهت دارد تا فردی با ویژگی‌ها و تناقض‌های کاملاً پرورده؛ گریس نیز بخش مهمی از هویت خود را در نقش محافظ و جنگجو می‌یابد. به همین دلیل، تماشاگر ممکن است خطرهایی را که آن‌ها تجربه می‌کنند درک کند، بی‌آن‌که پیوند عاطفی به همان اندازه‌ای که لازم است با آنان برقرار سازد.
دشمنی تازه، تهدیدی مؤثر اما نه بی‌نقص Rev-9 از آن جهت کارآمد است که صرفاً نسخه‌ای تکراری از تهدیدهای پیشین نیست. قابلیت‌های متفاوتش تنوعی به رویارویی‌ها می‌بخشد و راه‌های پیش‌بینی‌شدۀ دفاع را به چالش می‌کشد. حضور او در روایت، فضای تعقیب را از یک فرار ساده به نبردی فرساینده تبدیل می‌کند؛ زیرا خطر تنها در قدرت بدنی‌اش نیست، بلکه در انعطاف‌پذیری و توانایی‌اش برای بازگشت به صحنه نیز هست.
« شخصیت‌های تازه و پیوندهای کم‌جان دانی و گریس قرار است روایت را به سوی نسلی تازه هدایت کنند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
بااین‌همه، ویژگی‌های تازه دشمن به‌تنهایی برای ساختن تهدیدی ماندگار کافی نیست. فیلم بیشتر بر کارکرد فیزیکی او تمرکز می‌کند تا بر معنای فکری یا فلسفی‌اش. در آثار برجستۀ این مجموعه، ترس از ماشین‌ها با پرسش‌هایی درباره مسئولیت انسان، اختیار و پیامدهای فناوری گره می‌خورد. «Dark Fate» این دغدغه‌ها را کاملاً کنار نمی‌گذارد، اما اغلب آن‌ها را زیر فشار اکشن و پیشبرد سریع داستان کم‌رنگ می‌کند.
دشمن ترسناک است، ولی جهان‌بینی یا ایدۀ تازه‌ای به اندازۀ ظاهر و توانایی‌هایش به همراه نمی‌آورد. ریتم، لحن و منطق روایی ریتم تند فیلم، بخش بزرگی از سرگرم‌کنندگی آن را تضمین می‌کند؛ اما سرعت همیشگی گاهی به زیان انسجام تمام می‌شود. فیلم پیوسته از یک بحران به بحران دیگر می‌رود و همین حرکت، برای مخاطبی که به دنبال هیجان ممتد است جذاب خواهد بود.
در عین حال، شتاب روایت باعث می‌شود بعضی تصمیم‌های شخصیت‌ها به‌اندازۀ کافی زمینه‌سازی نشوند. در چند موقعیت، مسیر تعقیب‌وگریزها بیشتر تابع نیاز فیلم به ادامۀ حرکت است تا حاصل انتخاب‌هایی که به‌روشنی از منش و موقعیت شخصیت‌ها برآمده باشند. لحن اثر نیز میان جدیت و سرگرمی پرتحرک در نوسان است.
فیلم می‌خواهد بار عاطفی گذشته را حفظ کند، اما هم‌زمان از شوخی‌ها و لحظه‌های سبک‌تر برای گشودن فضایی در میان خشونت و اضطراب بهره می‌گیرد. این ترکیب همیشه یکدست نیست. گاه طنز، فشار صحنه را تعدیل می‌کند؛ گاه نیز چنان ناگهانی وارد می‌شود که از تأثیر عاطفی لحظه می‌کاهد. حاصل، فیلمی است که در سطح سرگرمی معمولاً کار خود را انجام می‌دهد، اما از نظر لحن و پیوستگی، به تعادل کامل نمی‌رسد.
« بااین‌همه، ویژگی‌های تازه دشمن به‌تنهایی برای ساختن تهدیدی ماندگار کافی نیست. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
جایگاه فیلم در میراث مجموعه «Dark Fate» از یک سو تلاش می‌کند به دو فیلم نخست ادای احترام کند و از سوی دیگر می‌خواهد نشان دهد که مضمون مجموعه هنوز قابلیت بازآفرینی دارد. انتخاب زاویۀ تازه و حضور قهرمانان جدید می‌توانست راهی برای گسترش جهان داستان باشد، اما تکیه بر ساختار آشنای تعقیب، نجات و مقاومت، جسارت این تغییر را محدود می‌کند.
فیلم به گذشته اشاره می‌کند و از نیروی عاطفی شخصیت‌های شناخته‌شده بهره می‌گیرد، ولی کمتر موفق می‌شود از این میراث فاصله بگیرد و زبان روایی کاملاً تازه‌ای بسازد. بااین‌حال، این وابستگی به گذشته به معنای بی‌ارزشی کامل اثر نیست. بازگشت سارا کانر، طراحی پرتحرک صحنه‌های اکشن و تهدیدی که در بسیاری از رویارویی‌ها حس خطر را زنده نگه می‌دارد، به فیلم هویتی قابل‌تشخیص می‌بخشند.
ضعف اصلی آن نه فقدان سرگرمی، بلکه محدودیت در گسترش ایده‌ها و شخصیت‌های تازه است. جمع‌بندی «Terminator: Dark Fate» دنباله‌ای پرشتاب و تماشایی است که در بازگرداندن سارا کانر موفق‌تر از ساختن جهانی تازه عمل می‌کند. بازی لیندا همیلتون به فیلم وزن احساسی می‌دهد و اکشن پرتحرک آن، ریتم روایت را زنده نگه می‌دارد؛ دشمن تازه نیز با توانایی‌های متفاوتش تنشی مؤثر می‌آفریند.
در سوی دیگر، داستان بیش از اندازه به الگوهای آشنا تکیه دارد، برخی تصمیم‌ها و تعقیب‌وگریزها از منطق کافی برخوردار نیستند و شخصیت‌های تازه مجال لازم برای شکل‌دادن به پیوندی عاطفی با مخاطب را پیدا نمی‌کنند. در نهایت، فیلم بیش از آن‌که فصل تازه‌ای ضروری در تاریخ مجموعه باشد، بازگشتی آشنا و خوش‌ساخت به قلمرو آن است؛ اثری که لحظه‌های هیجان‌انگیز و حضوری به‌یادماندنی در خود دارد، اما از جسارت روایی لازم برای رهایی از سایۀ گذشته برخوردار نیست.
« بااین‌حال، این وابستگی به گذشته به معنای بی‌ارزشی کامل اثر نیست. »
ثبت دیدگاه