نقد و بررسی
نقد سوزی جست‌وجو می‌کند (Susie Searches) | 2023
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
میان معما و میل به دیده‌شدن «Susie Searches» از ایده‌ای خوش‌کشش آغاز می‌شود: سوزی، دانشجویی خجالتی و نامتعارف، پادکستی دربارهٔ جنایت‌های واقعی دارد که تقریباً کسی به آن گوش نمی‌دهد. ناپدیدشدن یکی از چهره‌های محبوب دانشگاه برای او فرصتی است تا توانایی‌اش در حل معما را به نمایش بگذارد و مخاطب بیشتری به دست آورد.
اما این جست‌وجو صرفاً بازی هوش یا رقابتی برای شهرت نیست؛ هرچه سوزی بیشتر به پرونده نزدیک می‌شود، مرز میان کنجکاوی، بلندپروازی و مسئولیت اخلاقی مبهم‌تر می‌شود. فیلم همین تناقض را در مرکز توجه خود می‌گذارد: آیا حقیقت برای سوزی هدف است، یا راهی برای آن‌که سرانجام دیده شود؟ این پرسش به اثر نیروی دراماتیک می‌دهد و آن را از یک معمای سادهٔ دانشگاهی فراتر می‌برد.
سوزی در پی کشف راز است، اما هم‌زمان می‌خواهد روایت آن راز را نیز در اختیار بگیرد. پادکست برای او فقط سرگرمی نیست؛ وسیله‌ای است برای یافتن جایگاهی که در زندگی روزمره از آن محروم مانده. از همین رو، پیگیری پرونده از همان ابتدا با انگیزه‌هایی درهم‌تنیده پیش می‌رود و تماشاگر ناچار می‌شود به جای اعتماد کامل به قهرمان، پیوسته رفتار او را بسنجد.
آغاز آرام و تغییر تدریجی ضرباهنگ فیلم برای جاانداختن شخصیت و موقعیت سوزی زمان می‌گذارد. زندگی روزمرهٔ او، پادکست کم‌مخاطبش و حضورش در محیط دانشگاه فضایی می‌سازند که از نظر حال‌وهوا اندکی نامتعارف و گاه کمیک است، اما در شروع، حرکت داستانی هنوز پرشتاب نیست. این مقدمه کمک می‌کند بفهمیم سوزی چگونه به ماجرای ناپدیدشدن جذب می‌شود، ولی ممکن است پیش از آن‌که معما به حرکت بیفتد، صبر مخاطب را بیازماید.
« این پرسش به اثر نیروی دراماتیک می‌دهد و آن را از یک معمای سادهٔ دانشگاهی فراتر می‌برد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
با ورود جدی‌تر پرونده، ریتم جان می‌گیرد و کنجکاوی جای خود را به تعلیق می‌دهد. سرنخ‌ها و واکنش‌های شخصیت‌ها به‌تدریج اهمیت پیدا می‌کنند و فیلم از فضای معرفی شخصیت به سوی بازی روانی پیچیده‌تری می‌رود. این تغییر ضرباهنگ از نقاط قوت ساختار است، هرچند گذار میان دو حال‌وهوا همیشه یکدست نیست.
به بیان دیگر، فیلم پس از شروعی کندتر، جذاب‌تر می‌شود؛ اما شتاب تازه‌اش گاهی نمی‌تواند همهٔ عناصر روایی را با نظمی واحد همراه کند. سوزی؛ قهرمانی که نمی‌توان به‌سادگی قضاوتش کرد بخش مهمی از جذابیت فیلم به شخصیت مرکزی آن بازمی‌گردد. سوزی نه کارآگاه آرمانی و بی‌نقص است و نه قهرمانی که انگیزه‌هایش را بتوان بی‌درنگ ستود.
او باهوش و دقیق است، اما میل به تأییدشدن و شهرت در تصمیم‌هایش سهمی جدی دارد. همین ترکیب سبب می‌شود تماشاگر گاه به توانایی‌اش دل ببندد و گاه از رفتارهایش دلخور یا نگران شود. فیلم از این دوگانگی ظرفیت دراماتیک می‌سازد: سوزی هم موضوع همدلی است و هم موضوع پرسش. Kiersey Clemons نقش را با جدیت و ظرافت پیش می‌برد.
او سوزی را به تیپ سادهٔ «دانشجوی عجیب اما نابغه» تقلیل نمی‌دهد و میان ظاهر کم‌رو، ذهن جست‌وجوگر و عطش پنهان برای توجه فاصله‌ای زنده ایجاد می‌کند. حضور او کمک می‌کند تغییرات شخصیت در طول روایت باورپذیر بماند؛ حتی زمانی که رفتار سوزی از محدودهٔ آسودهٔ قهرمانی متعارف بیرون می‌رود، بازیگر آن را به تجربه‌ای انسانی و نه صرفاً نمایشی بدل می‌کند.
« با ورود جدی‌تر پرونده، ریتم جان می‌گیرد و کنجکاوی جای خود را به تعلیق می‌دهد. »
شخصیت‌ها و اجرا
این اجرا یکی از ستون‌هایی است که فیلم بر آن تکیه دارد. معما، سرنخ‌ها و پیچ‌وخم‌های قابل پیش‌بینی «Susie Searches» از رمزوراز به‌عنوان موتور روایت استفاده می‌کند و در مقاطع مختلف، مسیر انتظار مخاطب را تغییر می‌دهد. جذابیت معما تنها به پرسش «چه اتفاقی افتاده؟» محدود نیست؛ انگیزهٔ سوزی و شیوهٔ پیگیری او نیز بخشی از تعلیق را می‌سازند.
هرچه او جلوتر می‌رود، رابطهٔ میان کشف حقیقت و بهره‌برداری از آن پررنگ‌تر می‌شود و فیلم فرصت می‌یابد دربارهٔ مصرف رسانه‌ای جنایت و عطش مخاطب برای روایت‌های تکان‌دهنده مکث کند. بااین‌حال، همهٔ پیچ‌وخم‌ها به یک اندازه غافلگیرکننده نیستند. برخی مسیرها یا نتیجه‌ها از مدتی پیش قابل حدس می‌شوند و در نتیجه، لحظهٔ کشف همیشه نیروی لازم را ندارد.
فیلم گاهی بیشتر به غافلگیری و چرخش ناگهانی متکی است تا به کاشت دقیق و پیوستهٔ نشانه‌ها. این انتخاب برای تماشاگرانی که از معماهای پرتحرک لذت می‌برند سرگرم‌کننده است، اما ممکن است برای کسانی که انتظار ساختاری کاملاً حساب‌شده دارند، اندکی کم‌رمق به نظر برسد. طنز و تاریکی؛ دو لحن در رقابت با یکدیگر یکی از دشواری‌های اصلی اثر، یافتن تعادل میان کمدی و تریلر است.
فضای فیلم گاه با آدم‌ها و موقعیت‌های عجیب، شوخی‌های خشک و لحظاتی سبک‌تر پیش می‌رود؛ در عین حال، موضوع ناپدیدشدن و پیامدهای جست‌وجوی حقیقت می‌تواند به قلمرویی تیره و ناآرام منتهی شود. این تضاد بالقوه پربار است: طنز می‌تواند رفتارهای خودنمایانهٔ محیط دانشگاه و فرهنگ شهرت‌طلبی را برجسته کند، درحالی‌که تعلیق به انتخاب‌های اخلاقی شخصیت‌ها وزن می‌دهد.
« این اجرا یکی از ستون‌هایی است که فیلم بر آن تکیه دارد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
اما فیلم همیشه این دو مسیر را در یک لحن منسجم جمع نمی‌کند. لحظاتی که باید سنگینی ماجرا را بیشتر کنند، گاهی با سبکی فضای پیرامون خنثی می‌شوند؛ از سوی دیگر، شوخی‌ها نیز گاه چنان ادامه می‌یابند که تهدید زیرپوستی داستان را کم‌رنگ می‌کنند. در نتیجه، اثر نه کاملاً به کمدی سیاه بدل می‌شود و نه تا پایان در قالب تریلری جدی و سنگین استقرار می‌یابد.
این نوسان بخشی از هویت نامتعارف فیلم است، اما هم‌زمان مهم‌ترین مانع آن برای رسیدن به اثرگذاری عاطفی عمیق‌تر به شمار می‌رود. بازیگران مکمل و جهان عجیب فیلم جهان «Susie Searches» با شخصیت‌هایی شکل می‌گیرد که هرکدام به‌نوعی از عادی‌بودن فاصله دارند. Alex Wolff در نقش جسی، به‌خوبی میان جذابیت اجتماعی و خودنمایی ظریفی که در چهرهٔ عمومی‌اش نهفته است حرکت می‌کند.
Jim Gaffigan نیز حضوری آرام‌تر و صمیمی‌تر دارد و نقش او در کنار سوزی، بخشی از پیوند داستان با فضای محلی و پروندهٔ جنایی را می‌سازد. Rachel Sennott با حضور کوتاهش رنگی تند و پرانرژی به برخی صحنه‌ها می‌افزاید و به حال‌وهوای عجیب فیلم کمک می‌کند. بااین‌حال، بعضی از شخصیت‌های فرعی بیش از آن‌که فرصت رشد پیدا کنند، در خدمت پیشبرد موقعیت‌ها می‌مانند.
فیلم از بازیگرانش بهرهٔ قابل‌توجهی می‌برد، اما همیشه به آنان مادهٔ دراماتیک کافی نمی‌دهد تا جهان داستان را به‌طور کامل گسترش دهند. این محدودیت باعث می‌شود چند چهرهٔ جذاب، بیشتر به نشانه‌هایی از لحن فیلم تبدیل شوند تا شخصیت‌هایی با مسیر مستقل و ماندگار. پادکست جنایی و پرسش اخلاقی روایت ایدهٔ پادکست جنایی به فیلم امکان می‌دهد از خودِ داستان جنایی فراتر برود و دربارهٔ تماشاگر، راوی و میل به مصرف رنج دیگران پرسش مطرح کند.
« اما فیلم همیشه این دو مسیر را در یک لحن منسجم جمع نمی‌کند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
سوزی فقط به دنبال حل پرونده نیست؛ او به مخاطب، توجه عمومی و امکان ساختن روایتی جذاب نیز فکر می‌کند. در اینجا حقیقت به کالایی بالقوه تبدیل می‌شود؛ چیزی که می‌توان آن را کشف کرد، تدوین کرد و برای دیگران عرضه کرد. همین بُعد، فیلم را به تجربه‌ای امروزی پیوند می‌دهد، بی‌آن‌که لازم باشد مضمونش را به بیانیه‌ای صریح بدل کند.
با وجود این ظرفیت، اثر همیشه پیامدهای اخلاقی ایده‌اش را تا عمق ممکن دنبال نمی‌کند. گاهی رفتارهای مسئله‌دار سوزی با سبکی از کنار صحنه می‌گذرند که مانع شکل‌گیری پرسشی جدی‌تر دربارهٔ بهای جاه‌طلبی او می‌شود. این همان جایی است که فاصلهٔ میان ایدهٔ جذاب و اجرای ناتمام آشکار می‌شود: فیلم موضوعی دارد که می‌تواند تیره و ناراحت‌کننده باشد، اما اغلب از مکث کافی بر پیامدهایش پرهیز می‌کند.
جمع‌بندی «Susie Searches» فیلمی با ایده‌ای گیرا، قهرمانی چندوجهی و فضایی عجیب‌وغریب است که پس از شروعی آرام، به معمایی سرگرم‌کننده و پرکشش تبدیل می‌شود. بازی Kiersey Clemons به سوزی عمق و تناقض می‌بخشد و پیچ‌وخم‌های داستان نیز در بخش‌هایی مخاطب را درگیر نگه می‌دارند. در مقابل، قابل‌حدس‌بودن بعضی مسیرها و نوسان میان کمدی و تریلر اجازه نمی‌دهد فیلم به اندازهٔ ظرفیت ایده‌اش تاریک، منسجم و تأثیرگذار شود.
حاصل، اثری است که بیش از آن‌که در همهٔ اجزایش به کمال برسد، با شخصیت مرکزی و پرسش‌های اخلاقی‌اش در ذهن می‌ماند. سوزی نه قهرمانی بی‌چون‌وچراست و نه شخصیتی که بتوان به‌سادگی از او فاصله گرفت؛ همین ابهام، بهترین دارایی فیلم است. «Susie Searches» گاه از سنگینی موضوع خود می‌گریزد، اما همچنان برای علاقه‌مندان به معماهای نامتعارف و شخصیت‌های اخلاقاً پیچیده تجربه‌ای دیدنی و قابل‌بحث فراهم می‌کند.
« سوزی فقط به دنبال حل پرونده نیست؛ او به مخاطب، توجه عمومی و امکان ساختن روایتی جذاب نیز فکر می‌کند. »
ثبت دیدگاه