وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

طنزی در آستانهٔ بزرگ‌شدن «Summer of 69» کمدی بلوغی است که از موقعیتی جنجالی و عامدانه نامأنوس، به قصه‌ای دربارهٔ خجالت، میل به پذیرفته‌شدن و دشواریِ شناخت خویشتن می‌رسد. ابی، دانش‌آموزی منزوی و کم‌تجربه، می‌خواهد توجه پسری را که سال‌ها دوست داشته جلب کند. برای این منظور سراغ سانتا مونیکا می‌رود؛ رقاصه‌ای که قرار است به او اعتمادبه‌نفس و دانسته‌هایی دربارهٔ رابطهٔ جنسی بیاموزد.

اما فیلم، دست‌کم در بهترین لحظه‌هایش، این آموزش را نه راهی ساده برای به‌دست‌آوردن یک پسر، بلکه فرصتی برای شکل‌گرفتن پیوندی انسانی می‌بیند. این جابه‌جاییِ تدریجیِ مرکز ثقل، مهم‌ترین امتیاز فیلم است. قصه با وعدهٔ کمدیِ رسواگرانه و موقعیت‌های بی‌پروا آغاز می‌شود، اما هرچه پیش می‌رود، بیش از آن‌که بر دست‌وپاچلفتی‌بودن ابی یا شوخی‌های جنسی تکیه کند، به دو زنی می‌پردازد که هر یک به‌نوعی از تصویری که دیگران از آنان انتظار دارند فاصله گرفته‌اند.

فیلم ساختهٔ جیلین بل است و در نخستین تجربهٔ بلند کارگردانی او، نشانه‌هایی از علاقه به کمدی‌های پرجنب‌وجوش و در عین حال عاطفی دیده می‌شود. از شیفتگی تا خودشناسی انگیزهٔ آغازین ابی آشناست: او می‌خواهد برای پسری جذاب‌تر، جسورتر و خواستنی‌تر به نظر برسد. این آرزو، به‌ویژه در فضای دبیرستانی فیلم، با اضطراب‌های رایجِ دیده‌نشدن و مقایسه‌شدن گره می‌خورد.

ابی تصور می‌کند برای دوست‌داشته‌شدن باید خود را به قالبی خاص درآورد؛ قالبی که گمان می‌کند با تجربهٔ جنسی و اعتمادبه‌نفسِ نمایشی به دست می‌آید. فیلم در این‌جا به‌درستی به شکاف میان «نقش اجراکردن» و «خود بودن» توجه می‌کند. بااین‌حال، فیلمنامه همیشه این مسیر را با حوصله نمی‌پیماید. تغییر درونی ابی گاه سریع‌تر از آن رخ می‌دهد که تماشاگر بتواند همهٔ مراحلش را حس کند.

« ابی، دانش‌آموزی منزوی و کم‌تجربه، می‌خواهد توجه پسری را که سال‌ها دوست داشته جلب کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

او از تردید به جسارت می‌رسد، اما فاصلهٔ میان این دو وضعیت در بعضی مقاطع بیشتر به اقتضای پیشروی قصه پر می‌شود تا حاصل مجموعه‌ای کامل از تجربه‌ها و تصمیم‌های متحول‌کننده. بنابراین پیام فیلم دربارهٔ خودباوری روشن است، ولی گاهی روشن‌بودنش جای پیچیدگی را می‌گیرد. رابطهٔ نامتعارف، قلب عاطفی فیلم پیوند ابی و سانتا مونیکا از دل معامله‌ای عملی شکل می‌گیرد: یکی به دنبال آموزش است و دیگری به پول نیاز دارد.

چنین نقطهٔ شروعی می‌توانست به رابطه‌ای صرفاً ابزاری بینجامد، اما فیلم به‌تدریج میان این دو شخصیت اعتماد و همدلی می‌سازد. تفاوت سن، تجربه و جایگاه اجتماعی‌شان، منبعی برای شوخی است؛ اما مهم‌تر از آن، زمینه‌ای برای آینه‌شدنِ زندگی‌هایشان فراهم می‌آورد. ابی سانتا مونیکا را زنی می‌بیند که بر خودش مسلط است، حال آن‌که سانتا مونیکا نیز با ناکامی‌ها و تردیدهای خودش روبه‌روست.

شیمی میان سم مورلوس و کلوئی فاینمن به باورپذیری این رابطه کمک می‌کند. مورلوس در نقش ابی میان دستپاچگی و میل به استقلال تعادل برقرار می‌کند و فاینمن، پشت ظاهر پرزرق‌وبرق سانتا مونیکا، نشانه‌هایی از آسیب‌پذیری و ناامنی را آشکار می‌سازد. این دو بازیگر رابطه‌ای می‌سازند که نه از همان ابتدا صمیمی است و نه تنها به شوخی‌های موقعیتی وابسته می‌ماند.

از همین رو، صحنه‌های آرام‌تر و گفت‌وگوهای دونفره اغلب از لحظات پرهیاهو اثرگذارترند. طنز، جسارت و مهربانی «Summer of 69» از موضوعی استفاده می‌کند که به‌سادگی می‌توانست به تمسخر تجربه‌های نوجوانانه یا شوخی‌های خام محدود شود. فیلم، در عوض، اضطراب ابی را با نوعی مهربانی می‌نگرد. خنده‌ها بیشتر از برخورد میان اعتمادبه‌نفس ظاهری و آشفتگی درونی شخصیت‌ها حاصل می‌شوند تا از تحقیر آنان.

« بنابراین پیام فیلم دربارهٔ خودباوری روشن است، ولی گاهی روشن‌بودنش جای پیچیدگی را می‌گیرد. »

شخصیت‌ها و اجرا

این انتخاب، به کمدی گرمایی می‌دهد که آن را از مجموعه‌ای از لطیفه‌های پی‌درپی فراتر می‌برد. بااین‌همه، فیلم در همهٔ شوخی‌هایش به یک اندازه تازه نیست. بعضی موقعیت‌ها به الگوهای آشنای کمدی بلوغ بازمی‌گردند: نوجوان کم‌تجربه‌ای که می‌خواهد محبوب شود، سوءتفاهم‌هایی که از کمبود تجربه زاده می‌شوند و اغراق‌هایی که بدن و میل را به سرچشمهٔ خنده بدل می‌کنند.

گاهی نیز فیلم میان طنز بی‌پرده و احساسات صمیمانه رفت‌وآمدی شتابان دارد؛ لحظه‌ای بر شوخی مکث می‌کند و لحظه‌ای بعد خواهان واکنشی عاطفی است، بی‌آن‌که همیشه فرصت کافی برای جاافتادن تغییر لحن فراهم کند. فضای تابستانی و جهان بصری عنوان فیلم وعدهٔ فضایی سرزنده و خاطره‌انگیز می‌دهد و اثر نیز از رنگ‌های روشن، ضرباهنگ سبک و محیط‌هایی استفاده می‌کند که با حال‌وهوای تعطیلات و رهایی پیوند دارند.

این فضای تابستانی صرفاً پس‌زمینه‌ای تزئینی نیست؛ با وضعیت ابی نیز تناسب دارد. او در آستانهٔ پایان یک دوره از زندگی است و زمان محدودِ پیش از فارغ‌التحصیلی، احساس فوریتِ قصه را تقویت می‌کند. سرزندگی بصری فیلم در برابر اضطراب شخصیت اصلی قرار می‌گیرد و به اثر انرژی می‌بخشد. در عین حال، فیلم آشکارا با سنت کمدی‌های نوجوانانهٔ دهه‌های پیشین گفت‌وگو می‌کند.

این ارجاع‌ها به آن حال‌وهوا کمک می‌کنند، اما گاه حس آشنایی را به تکرار بدل می‌سازند. اثر زمانی جذاب‌تر است که از نوستالژی فاصله می‌گیرد و به تفاوت تجربهٔ ابی با الگوهای قدیمی توجه می‌کند؛ یعنی وقتی می‌پرسد نوجوان امروز چگونه با میل، تصویر بدنی و خواستِ دیده‌شدن مواجه می‌شود، نه آن‌که فقط نشانه‌های ظاهری کمدی‌های گذشته را بازتولید کند.

« این انتخاب، به کمدی گرمایی می‌دهد که آن را از مجموعه‌ای از لطیفه‌های پی‌درپی فراتر می‌برد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

بازیگران مکمل و محدودیت پرداخت شخصیت‌ها گروه بازیگران مکمل به محیط باشگاه و دنیای سانتا مونیکا رنگ می‌بخشد. حضور پائولا پل، لیزا کوشی و نیکول بایر در نقش‌هایی پیرامون این فضا، به فیلم حس جمعی می‌دهد؛ گویی ابی وارد محیطی شده که با وجود ظاهر نامتعارفش، قواعد حمایت و همبستگی خاص خود را دارد.

چارلی دی نیز در جایگاه چهره‌ای سلطه‌جو، نیرویی مخالف در برابر این اجتماع می‌سازد. اما همهٔ شخصیت‌های فرعی به یک اندازه مجال شکل‌گیری پیدا نمی‌کنند. برخی بیشتر برای ایجاد موقعیت، پیشبرد خط داستانی یا عرضهٔ شوخی وارد قصه می‌شوند و کمتر می‌توانند از نقش کارکردی خود فراتر بروند. در نتیجه، جهان فیلم زنده به نظر می‌رسد، اما همیشه چندلایه نیست.

این نابرابری به‌ویژه زمانی محسوس می‌شود که فیلم از تماشاگر انتظار دارد برای شخصیت‌های پیرامونی نیز اهمیت عاطفی قائل شود؛ در حالی‌که فرصت شناخت آنان محدود مانده است. ریتم روایت و نسبت میان خنده و احساس ریتم فیلم عمدتاً سبک و روان است و موقعیت‌های کمدی به حرکت داستان کمک می‌کنند. بااین‌حال، بخش میانی در جاهایی به تکرار نزدیک می‌شود: ابی می‌آموزد، می‌کوشد تغییر کند و دوباره با محدودیت‌هایش روبه‌رو می‌شود.

این الگو ظرفیت دارد، اما چون دگرگونی‌های هر مرحله همیشه تفاوتی اساسی با مرحلهٔ پیشین پیدا نمی‌کنند، بعضی صحنه‌ها بیش از آن‌که شخصیت را جلو ببرند، بر همان ایدهٔ قبلی تأکید می‌کنند. نقطهٔ قوت فیلم در لحظه‌هایی است که از پیشروی مکانیکی داستان فاصله می‌گیرد و به تناقض‌های شخصیت‌ها مجال ظهور می‌دهد.

« بازیگران مکمل و محدودیت پرداخت شخصیت‌ها گروه بازیگران مکمل به محیط باشگاه و دنیای سانتا مونیکا رنگ می‌بخشد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

سانتا مونیکا فقط آموزگارِ ابی نیست و ابی نیز صرفاً شاگردی مشتاق برای رسیدن به هدف عاشقانه‌اش باقی نمی‌ماند. همین رفت‌وبرگشت در نقش‌هاست که رابطهٔ آن دو را از فرمولی ساده نجات می‌دهد. پایان‌بندی، بی‌آن‌که لازم باشد جزئیاتش فاش شود، در امتداد گرایش امیدوارانهٔ فیلم قرار می‌گیرد؛ هرچند تأثیر احساسی آن تا اندازه‌ای به شتابی وابسته است که پیش‌تر در تحول ابی دیده می‌شود.

جمع‌بندی «Summer of 69» کمدی‌ای گرم و سرزنده دربارهٔ اعتمادبه‌نفس، میل به پذیرفته‌شدن و کشف دوستی در جایی غیرمنتظره است. فیلم از ایده‌ای بی‌پروا آغاز می‌کند، اما ارزش اصلی‌اش نه در شوخی‌های جنسی، بلکه در مهربانی‌اش با اضطراب‌های ابی و در رابطهٔ تدریجی او با سانتا مونیکا نهفته است.

بازی‌های گرم، فضای تابستانی و لحظه‌های صمیمانه به اثر شخصیت می‌بخشند؛ در مقابل، شتاب تحول قهرمان، اتکای برخی شوخی‌ها به کلیشه‌های آشنا و پرداخت نابرابر شخصیت‌های فرعی مانع از آن می‌شوند که فیلم به اثری کاملاً ماندگار بدل شود. حاصل، کمدی بلوغی خوش‌قلب و سرگرم‌کننده است که بیش از آن‌که دربارهٔ به‌دست‌آوردن دیگری باشد، دربارهٔ آموختنِ حضور در زندگیِ خویش است.

« سانتا مونیکا فقط آموزگارِ ابی نیست و ابی نیز صرفاً شاگردی مشتاق برای رسیدن به هدف عاشقانه‌اش باقی نمی‌ماند. »