نقد و بررسی
نقد قاچاقچی‌ها (Smugglers) | 2023
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
فیلمی درباره بقا، پیش از آن‌که دربارهٔ قاچاق باشد «قاچاقچیان» ساختهٔ Ryoo Seung-wan از جایی آغاز می‌شود که معیشت روزمره به بن‌بست می‌رسد. در روستای ساحلی کونچون، غواصان زن با آلودگی آب دریا و نابودی صیدشان روبه‌رو می‌شوند؛ در چنین وضعی، قاچاق نه انتخابی از سر جاه‌طلبی، بلکه راهی اضطراری برای ادامهٔ زندگی به نظر می‌رسد.
این نقطهٔ عزیمت به فیلم زمینه‌ای اجتماعی می‌دهد، اما اثر چندان درنگ نمی‌کند تا آن را به درامی تلخ و واقع‌گرا تبدیل کند. خیلی زود، لحن به سوی ماجراجویی جنایی، شوخی‌های موقعیت و بازی‌های قدرت می‌رود. این تغییر مسیر، هم سرچشمهٔ جذابیت فیلم است و هم منشأ بخشی از ناپایداری آن. «قاچاقچیان» بیش از آن‌که دربارهٔ فقر و فرسایش زندگی ساحلی تأمل کند، از این شرایط سکویی می‌سازد برای ورود به جهانی پر از معامله، رقابت و فریب.
پیامدش فیلمی است که به‌سرعت سرگرم‌کننده می‌شود، اما گاهی فرصت نمی‌یابد ریشه‌های انسانی قصه را به اندازهٔ کافی بپروراند. روایتی پرپیچ‌وخم با ضرباهنگی نامتوازن روایت با ورود شخصیت‌ها به شبکهٔ قاچاق، پیوسته شکل تازه‌ای می‌گیرد. هر توافق تازه می‌تواند به تهدیدی جدید بینجامد و هر رابطهٔ ظاهراً روشن، لایه‌ای از بی‌اعتمادی در خود پنهان دارد.
فیلم از این رفت‌وآمد میان اتحاد و رقابت برای ساختن تعلیق استفاده می‌کند و در بسیاری از لحظات، تماشاگر را وامی‌دارد تا برداشت پیشین خود را از موقعیت‌ها بازبینی کند. این پیچیدگی به قصه جان می‌دهد و آن را از یک ماجرای سادهٔ خلافکاری فراتر می‌برد. بااین‌حال، انباشت رخدادها همیشه به معنای انسجام بیشتر نیست.
« خیلی زود، لحن به سوی ماجراجویی جنایی، شوخی‌های موقعیت و بازی‌های قدرت می‌رود. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
چند شاخهٔ داستانی و جابه‌جایی مکرر میان شخصیت‌ها گاهی تمرکز را از مسیر اصلی می‌گیرد. فیلم در پی آن است که هم قصهٔ دوستی و گسست را پیش ببرد، هم جهان قاچاقچیان و مأموران را گسترش دهد و هم لحنی کمیک و پرتحرک داشته باشد. این خواسته‌ها غالباً کنار هم کار می‌کنند، اما گاه به پراکندگی می‌انجامند؛ بعضی ماجراها بیشتر برای غافلگیری یا شوخی به نظر می‌رسند تا برای تعمیق مضمون.
دوستی چون‌جا و جین‌سوک؛ نیروی عاطفی فیلم در مرکز روایت، رابطهٔ چون‌جا و جین‌سوک قرار دارد؛ رابطه‌ای که گذشتهٔ مشترک و دلخوری‌های انباشته‌اش به قصه بُعدی عاطفی می‌بخشد. فیلم این پیوند را صرفاً با گفت‌وگوهای توضیحی پیش نمی‌برد، بلکه آن را در رفتار، سکوت، رقابت و تصمیم‌های دو زن آشکار می‌کند.
جذابیت این رابطه در آن است که دوستی‌شان بی‌نقص یا آرمانی نیست: اعتماد، منفعت و رنجش در آن هم‌زمان حضور دارند. با وجود این، اثر همیشه به اندازهٔ ظرفیت رابطهٔ مرکزی‌اش مکث نمی‌کند. وقتی داستان دوباره به تعقیب، معامله و نقشه‌چینی می‌شتابد، احساسات شخصیت‌ها گاهی زیر فشار حادثه‌ها کم‌رنگ می‌شود.
در نتیجه، پیوند دو زن ستون عاطفی فیلم باقی می‌ماند، اما برخی لحظات مهم آن مجال کافی برای رسوب‌کردن پیدا نمی‌کنند. این کاستی به‌ویژه زمانی محسوس است که انتظار می‌رود انتخاب‌های پرخطر شخصیت‌ها وزن بیشتری از صرفاً پیشبرد ماجرا داشته باشند. بازیگران زن و انرژی گروهی یکی از بزرگ‌ترین امتیازهای فیلم، بازی گروهی بازیگران است.
« چند شاخهٔ داستانی و جابه‌جایی مکرر میان شخصیت‌ها گاهی تمرکز را از مسیر اصلی می‌گیرد. »
شخصیت‌ها و اجرا
Kim Hye-soo در نقش چون‌جا حضوری جسور، حسابگر و سرزنده دارد؛ بازی او به شخصیت نوعی زیرکی می‌بخشد که با شوخ‌طبعی و بی‌پروایی همراه است. Yum Jung-ah نیز جین‌سوک را با ترکیبی از استواری و آسیب‌پذیری بازی می‌کند و به این ترتیب، تفاوت خلق‌وخو و موقعیت این دو دوست را ملموس نگه می‌دارد. تضاد میان آن‌ها موتور بسیاری از صحنه‌هاست، بی‌آن‌که فیلم یکی را کاملاً بر دیگری برتری دهد.
زنان غواصِ گروه نیز صرفاً پس‌زمینه‌ای برای قهرمانان اصلی نیستند. حضور جمعی‌شان به فیلم حس همبستگی و مهارت می‌دهد؛ آن‌ها در محیطی خطرناک، دانشی عملی و تجربه‌ای دارند که بسیاری از مردان داستان فاقد آن‌اند. Go Min-si هم با حضوری متفاوت، به جمع رنگ می‌افزاید و از شخصیتی که در ابتدا کم‌ادعاتر به نظر می‌رسد، مسیر قابل‌توجهی می‌سازد.
در مجموع، بازیگران زن نه‌فقط بخش سرگرم‌کنندهٔ فیلم، بلکه مهم‌ترین عامل حفظ انسجام و هویت آن‌اند. کمدی، شخصیت‌های اغراق‌شده و لحن اثر «قاچاقچیان» خود را به یک تریلر جنایی جدی محدود نمی‌کند. شوخی‌های کلامی و موقعیت‌های نامنتظر، در کنار شخصیت‌هایی که گاه عمداً رنگ‌وبوی کاریکاتوری دارند، فضایی سبک‌تر می‌سازند.
این انتخاب به فیلم اجازه می‌دهد از خشونت و خطر فاصله‌ای طنزآمیز بگیرد و تماشاگر را میان تنش و خنده جابه‌جا کند. برخی از بامزه‌ترین لحظات از برخورد شخصیت‌هایی پدید می‌آیند که تصور می‌کنند کنترل اوضاع را در دست دارند، اما ناگهان با پیامدهای پیش‌بینی‌نشده روبه‌رو می‌شوند. این لحن دوگانه معمولاً کارآمد است، اما گاهی جدیت موقعیت را کاهش می‌دهد.
« تضاد میان آن‌ها موتور بسیاری از صحنه‌هاست، بی‌آن‌که فیلم یکی را کاملاً بر دیگری برتری دهد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
وقتی داستان از خیانت، خطر جانی یا فروپاشی اعتماد سخن می‌گوید، شوخی‌های پیاپی ممکن است از وزن عاطفی رخدادها بکاهند. از سوی دیگر، همین بی‌پروایی لحن است که فیلم را از یک اثر جنایی متعارف متمایز می‌کند. تماشاگر باید بپذیرد که «قاچاقچیان» قصد ندارد همیشه واقع‌گرایانه یا یکدست باشد؛ بیشتر می‌خواهد ماجرایی پرجنب‌وجوش و تماشایی روایت کند.
زیر آب و روی سطح؛ اکشن و طراحی بصری فیلم در بازآفرینی فضای دههٔ هفتاد میلادی به سراغ رنگ، لباس و موسیقی می‌رود و از این عناصر برای ساختن حال‌وهوایی پرزرق‌وبرق بهره می‌گیرد. این انتخاب صرفاً تزئینی نیست: در کنار فضای ساحلی و زندگی روستایی، تضادی می‌سازد میان روزمرگی فقیرانهٔ شخصیت‌ها و جلوهٔ فریبندهٔ دنیای قاچاق.
موسیقی و طراحی لباس نیز به لحن شوخ و پرتحرک اثر کمک می‌کنند و جهان فیلم را از فضایی خاکستری و یکنواخت دور نگه می‌دارند. صحنه‌های زیر آب مهم‌ترین وجه بصری فیلم‌اند. غواصی زنان به‌تدریج از کار روزانه به بخشی از زبان اکشن بدل می‌شود؛ مهارت آن‌ها در حرکت و بقا زیر آب، چیزی نیست که بتوان به‌سادگی با زور یا سلاح جایگزین کرد.
این بخش‌ها از نظر فضاسازی و استفاده از محیط، لحظاتی متفاوت می‌آفرینند و نشان می‌دهند که در این فیلم، دریا هم محل کار است و هم میدان خطر. بااین‌حال، اکشن دیر به اوج می‌رسد. بخش‌های آغازین بیشتر صرف چیدن مهره‌ها و گسترش روابط می‌شود و ممکن است کسانی را که از ابتدا انتظار هیجان پیوسته دارند، کمی منتظر بگذارد.
« از سوی دیگر، همین بی‌پروایی لحن است که فیلم را از یک اثر جنایی متعارف متمایز می‌کند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
میان سرگرمی و ماندگاری ساختار فیلم برای لذت آنی طراحی شده است: گره‌های تازه، جابه‌جایی منافع، شوخی‌های پراکنده و صحنه‌هایی که تماشاگر را دوباره به ماجرا می‌کشانند. از این جهت، اثر موفق می‌شود تجربه‌ای خوش‌تماشا و پرتحرک بسازد. حتی وقتی روایت اندکی درهم می‌شود، حضور بازیگران و میل قصه به غافلگیری مانع از آن است که فیلم به‌سادگی از حرکت بایستد.
اما سرگرم‌کنندگی الزاماً به معنای ماندگاری نیست. «قاچاقچیان» ایده‌ها و شخصیت‌های جذابی دارد، ولی بسیاری از ظرفیت‌هایش را در خدمت پیشبرد ماجرا می‌گذارد، نه تأملی عمیق‌تر دربارهٔ فقر، وفاداری یا قدرت. پس از پایان تماشا، احتمالاً بیش از همه انرژی بازیگران، فضای رنگارنگ و چند صحنهٔ پرهیجان در ذهن می‌ماند؛ درحالی‌که مضمون‌ها و رابطه‌های انسانی، با وجود اهمیتشان، کمتر فرصت می‌یابند به تصویری ماندگار تبدیل شوند.
جمع‌بندی «قاچاقچیان» فیلمی پرجنب‌وجوش و خوش‌ساخت در قلمرو ماجراجویی جنایی است که نیروی اصلی‌اش را از بازی گروهی زنان، پیچ‌وخم‌های داستان و صحنه‌های متفاوت زیر آب می‌گیرد. Ryoo Seung-wan فضایی رنگارنگ و مفرح می‌سازد و میان تعلیق، خشونت و کمدی رفت‌وآمد می‌کند؛ رفت‌وآمدی که اغلب سرگرم‌کننده است، هرچند همیشه به انسجام روایی یا عمق عاطفی نمی‌انجامد.
تأخیر در اوج‌گیری اکشن و تعدد ماجراهای فرعی از کاستی‌های مهم اثرند. بااین‌همه، فیلم برای تماشاگرانی که یک قصهٔ خلافکاری پرحادثه با شخصیت‌های زنِ پرانرژی و لحنی بازیگوش می‌خواهند، تجربه‌ای دلپذیر فراهم می‌کند؛ اثری که بیشتر به‌خاطر لذت تماشایش به یاد می‌ماند تا اثری که مدت‌ها ذهن را درگیر کند.
« از این جهت، اثر موفق می‌شود تجربه‌ای خوش‌تماشا و پرتحرک بسازد. »
ثبت دیدگاه