نقد و بررسی
نقد Shohei Ohtani: Beyond the Dream | 2023
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
روایتِ رؤیایی که از کودکی آغاز می‌شود «Shohei Ohtani: Beyond the Dream» مستندی درباره مسیر حرفه‌ای شوhei اوهتانی است؛ ورزشکاری که توانایی هم‌زمانش در پرتاب و ضربه‌زنی، او را به پدیده‌ای کم‌مانند در بیسبال بدل کرده است. اما فیلم صرفاً به نمایش مهارت‌های خارق‌العاده او بسنده نمی‌کند.
می‌کوشد مسیر شکل‌گیری این استعداد را از سال‌های کودکی و زادگاهش در ژاپن تا رسیدن به ستارگی در لیگ برتر آمریکا دنبال کند؛ مسیری که با بلندپروازی، انضباط و تصمیم‌هایی همراه بوده که همیشه با انتظارهای رایج هم‌خوانی نداشته‌اند. جذابیت مستند در این است که موفقیت اوهتانی را نه معجزه‌ای ناگهانی، بلکه حاصل مجموعه‌ای از انتخاب‌ها و تمرین‌های پیوسته نشان می‌دهد.
روایت، از همان ابتدا بر رؤیای بازی در بالاترین سطح و میل او به آزمودن راهی متفاوت تأکید می‌کند. بااین‌حال، فیلم بیش از آنکه تاریخچه‌ای جامع از دوران حرفه‌ای او عرضه کند، بر ذهنیت و تصویری که اطرافیان از او دارند متمرکز است. شخصیت‌پردازی از خلال نگاه دیگران فیلم با گفت‌وگوهایی با اوهتانی و شماری از کسانی پیش می‌رود که در شکل‌گیری مسیرش نقش داشته‌اند یا از نزدیک شاهد آن بوده‌اند.
« اما فیلم صرفاً به نمایش مهارت‌های خارق‌العاده او بسنده نمی‌کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
بازیکنانی چون پدرو مارتینز، هیده‌کی ماتسویی و یو دارویش، مدیرانی چون جو مدن و مایک سوسیا، و هیده‌کی کوریاما، مربی پیشین او در ژاپن، هر یک از زاویه‌ای متفاوت به شخصیت و تصمیم‌هایش نزدیک می‌شوند. این ترکیب، به مستند امکان می‌دهد قهرمانش را نه فقط از دریچه آمار و افتخار، بلکه از نگاه هم‌نسلان، استادان و همراهانش بنمایاند.
پدرو مارتینز نیز روایت نسخه انگلیسی فیلم را بر عهده دارد. بااین‌همه، همین شیوه گاه به نقطه‌ضعف فیلم بدل می‌شود. بسیاری از اطلاعات و برداشت‌ها از خلال مصاحبه‌های طولانی و گفت‌وگوهای رو‌به‌دوربین منتقل می‌شوند؛ قالبی که صمیمیت می‌آفریند، اما همیشه به کشف عمیق‌تر شخصیت اوهتانی نمی‌انجامد.
چهره‌های حاضر بیش از آنکه با یکدیگر وارد گفت‌وگویی زنده شوند، نوبت‌به‌نوبت روایت خود را بیان می‌کنند. در نتیجه، تصویر نهایی گاه بیشتر بازتاب تحسین دیگران است تا پرتره‌ای چندلایه از خود او. دو‌نقشی بودن؛ هم مسئله ورزشی، هم هویت روایی هسته اصلی فیلم، امکان هم‌زمان بازی‌کردن به‌عنوان پرتاب‌کننده و ضربه‌زن است؛ قابلیتی که برای اوهتانی فقط یک ویژگی فنی نیست، بلکه نشانه‌ای از میل به عبور از محدودیت‌های پذیرفته‌شده در این ورزش است.
« پدرو مارتینز نیز روایت نسخه انگلیسی فیلم را بر عهده دارد. »
شخصیت‌ها و اجرا
مستند به تردیدهایی که درباره دوام و امکان‌پذیری این مسیر وجود داشته اشاره می‌کند و نشان می‌دهد چگونه اوهتانی، به‌جای پذیرفتن نسخه‌های آماده، راه خود را برگزیده است. همین کشمکش، به روایت نیرویی دراماتیک می‌دهد: آیا می‌توان از الگوی آشنای تک‌نقشی فراتر رفت و در دو وظیفه دشوار به سطحی ممتاز رسید؟
فیلم این پرسش را با لحنی الهام‌بخش طرح می‌کند، اما گاهی بیش از اندازه دور آن می‌چرخد. تکرار تأکید بر دشواری انتخاب و شگفتی اطرافیان، جای بررسی دقیق‌تر پیامدهای عملی این تصمیم را می‌گیرد. برای مخاطبی که با بیسبال آشنایی کمتری دارد، توضیح روشن‌تر درباره تفاوت نقش‌ها و فشار جسمی و ذهنی آن‌ها می‌توانست اهمیت دستاورد اوهتانی را ملموس‌تر کند.
ژاپن، آمریکا و عبور از مرزها یکی از ظرفیت‌های مهم مستند، پیوندزدن داستان ورزشی با تجربه جابه‌جایی میان دو فرهنگ است. مسیر اوهتانی از بیسبال ژاپن به لیگ آمریکا، فقط انتقال یک بازیکن میان دو رقابت نیست؛ ورود به محیطی تازه با زبان، انتظارات و شیوه‌های متفاوت کار و شهرت است. فیلم این تغییر را در کنار انضباط فردی و ذهنیت مستقل او قرار می‌دهد و از این راه به داستان معنایی فراتر از ورزش می‌بخشد.
« فیلم این پرسش را با لحنی الهام‌بخش طرح می‌کند، اما گاهی بیش از اندازه دور آن می‌چرخد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
نماهای هوایی از زادگاه و مدرسه‌های او نیز به روایت تنوع بصری می‌دهند. این تصاویر، مکثی خوشایند در برابر فضای بسته مصاحبه‌ها هستند و به تماشاگر اجازه می‌دهند مکانی را که بخشی از شخصیت و خاطره قهرمان به آن پیوند خورده، به چشم ببیند. بااین‌حال، این بخش‌ها بیشتر نقش فضاساز دارند تا آنکه به تحلیلی گسترده درباره جامعه، خانواده یا نظام پرورش ورزشکاران در ژاپن تبدیل شوند.
فیلم در ترسیم مرزهای فرهنگی اشاره‌هایی دارد، اما کمتر در آن‌ها درنگ می‌کند. آرشیو، تصویر و ریتم ترکیب تصاویر آرشیوی با مصاحبه‌های امروزی، راهی مؤثر برای نزدیک‌کردن گذشته به حال است. تصاویر جوانی اوهتانی و لحظات بازی، به روایت طراوت و وزن عاطفی می‌بخشند؛ به‌ویژه وقتی با گفته‌های کسانی همراه می‌شوند که پیش‌تر در او استعدادی استثنایی دیده‌اند.
فیلم از این پیوند برای برجسته‌کردن فاصله میان رؤیای کودکی و دستاوردهای بعدی بهره می‌برد. اما از نظر ریتم، مستند همواره به همان اندازه زنده نیست. تکیه فراوان بر مصاحبه‌ها، مکث‌های طولانی و گاه تکرار مضمون‌ها، باعث می‌شود حرکت فیلم کند و خشک شود. در بخش‌هایی، گفتار بر تصویر غلبه می‌کند و فیلم به‌جای آنکه لحظه‌های ورزشی را به تجربه‌ای سینمایی بدل کند، بیشتر آن‌ها را به‌عنوان شاهدی برای گفته‌های مصاحبه‌شوندگان به کار می‌گیرد.
« نماهای هوایی از زادگاه و مدرسه‌های او نیز به روایت تنوع بصری می‌دهند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
تدوینی جسورانه‌تر و استفاده خلاقانه‌تر از خودِ کنش‌های ورزشی می‌توانست به روایت ضرباهنگ و تنش بیشتری ببخشد. آسیب‌دیدگی و بخش‌های ناتمام اشاره به آسیب‌دیدگی‌ها، بُعدی انسانی به تصویر ستاره می‌افزاید. دستاوردهای استثنایی، بدن را از فشار مصون نمی‌کنند و مسیر حرفه‌ای اوهتانی نیز با دشواری‌های جسمانی همراه بوده است.
این وجه، برای فیلم فرصتی فراهم می‌آورد تا میان نبوغ، انضباط و آسیب‌پذیری تعادل برقرار کند؛ فرصتی که مستند به آن نزدیک می‌شود، اما همیشه به اندازه کافی در آن پیش نمی‌رود. از سوی دیگر، گذر از سال‌های بازی او در ژاپن شتاب‌زده است و تصویری کامل از آن دوره نمی‌سازد. همچنین فصل ۲۰۲۲ در روایت غایب می‌ماند؛ خلأیی که پیوستگی مسیر حرفه‌ای را کم‌رنگ می‌کند و اجازه نمی‌دهد تماشاگر همه فرازها و تغییرات مهم را در یک خط زمانی روشن دنبال کند.
کمبود گفت‌وگو با هم‌تیمی‌های او نیز مسئله‌ساز است: آنان می‌توانستند از حضور روزمره او در رختکن، همکاری در زمین و رابطه‌اش با گروه تصویری ملموس‌تر ارائه دهند. در نبود این صداها، مستند تا حدی یک‌طرفه می‌شود و بیش از تجربه جمعی، بر تحسین چهره‌های شاخص تکیه می‌کند. فرجام عاطفی و تأثیر ماندگار در واپسین بخش، فیلم به لحنی احساسی‌تر می‌رسد و قدردانی چهره‌های حاضر را به عنصری برای جمع‌بندی بدل می‌کند.
« تدوینی جسورانه‌تر و استفاده خلاقانه‌تر از خودِ کنش‌های ورزشی می‌توانست به روایت ضرباهنگ و تنش بیشتری ببخشد. »
جمع‌بندی
این پایان‌بندی، از نظر عاطفی اثرگذار است؛ زیرا فیلم را از شرح دستاوردها به تأملی درباره تأثیر اوهتانی بر کسانی می‌برد که مسیرش را دیده یا در آن سهم داشته‌اند. بااین‌حال، نیروی این لحظه تا اندازه‌ای وابسته به احترام و ستایشی است که از ابتدا در سراسر مستند حضور دارد. اگر فیلم پیش‌تر پیچیدگی‌ها و تناقض‌های بیشتری را آشکار می‌کرد، این فرجام شاید به‌جای تأیید تصویر قهرمانانه، معنایی ژرف‌تر و غافلگیرکننده‌تر پیدا می‌کرد.
جمع‌بندی «Shohei Ohtani: Beyond the Dream» مستندی صمیمی و الهام‌بخش است که بیش از هر چیز می‌خواهد ذهنیت، انضباط و جسارتِ انتخاب راهی نامتعارف را در مسیر شوhei اوهتانی برجسته کند. تصاویر آرشیوی، نماهای هوایی و سخنان کسانی که او را می‌شناسند، به فیلم لحظه‌هایی گرم و به‌یادماندنی می‌بخشند؛ پایان احساسی آن نیز اثر را با حال‌وهوایی ماندگار به سرانجام می‌رساند.
در مقابل، وابستگی زیاد به مصاحبه‌ها، ریتم کند، پرداخت سطحی بعضی دوره‌ها و کمبود صدای هم‌تیمی‌ها، مانع شکل‌گیری پرتره‌ای کاملاً جامع می‌شود. فیلم بیشتر ادای احترامی به ستاره‌ای کم‌مانند است تا کاوشی انتقادی و همه‌جانبه در زندگی حرفه‌ای او. برای علاقه‌مندان به اوهتانی و بیسبال، همین نزدیکی و دسترسی به تأملات پیرامون او ارزشمند است؛ اما تماشاگرانی که انتظار روایتی پرشتاب، دقیق و چندصدایی دارند، ممکن است حس کنند مستند هنوز فاصله‌ای با تصویر کامل قهرمانش دارد.
« بااین‌حال، نیروی این لحظه تا اندازه‌ای وابسته به احترام و ستایشی است که از ابتدا در سراسر مستند حضور دارد. »
ثبت دیدگاه