نقد و بررسی
نقد سنگوکو یوکو (Sengoku Youko) | 2024
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
افسانه‌ای در دل آشوب «Sengoku Youko» از دل برخورد دو جهان نیرو می‌گیرد: جهان آدمیان و کاتاواراها، موجوداتی فراطبیعی که در روزگار جنگ و بی‌ثباتی همواره با انسان‌ها در کشاکش‌اند. در مرکز روایت، تاما و جینکا قرار دارند؛ خواهر و برادری که نسبتشان با دو سوی این منازعه وارونه و ناسازگار است.
تاما، روح روباهی، به انسان‌ها مهر می‌ورزد و در پی همزیستی است؛ جینکا، با آن‌که انسان است، از آدمیان بیزاری دارد. این تضاد، در آغاز بیشتر تمهیدی برای ساختن زوجی نامتعارف به نظر می‌رسد، اما به‌تدریج به دریچه‌ای برای طرح پرسش‌های عمیق‌تر بدل می‌شود: آیا خشونت را می‌توان به یک گروه نسبت داد؟
و آیا میل به عدالت، اگر با نفرت همراه شود، خود به شکلی دیگر از همان خشونت تبدیل نخواهد شد؟ سریال در فضایی فانتزی و تاریخی پیش می‌رود و از همان ابتدا میدان را برای سفر، نبرد و برخوردهای اخلاقی آماده می‌کند. بااین‌حال، جذابیت اصلی آن نه صرفاً در هیولاها و توانایی‌های خارق‌العاده، بلکه در تقابل دیدگاه‌هایی است که درباره قدرت، هویت و مسئولیت شکل می‌گیرند.
این اثر اقتباسی سی‌وپنج‌قسمتی است که در سال ۲۰۲۴ پخش شد و دو قوس روایی اصلی را در قالب یک روایت پیوسته دنبال می‌کند. شروعی آرام و آشنایی با جهان بخش آغازین «Sengoku Youko» با شتابی محدود پیش می‌رود. معرفی جهان، شخصیت‌ها و قواعد درگیری‌ها مجال می‌گیرد و به همین دلیل ممکن است در ابتدا چنین به نظر برسد که با ماجرایی آشنا و کم‌وبیش معمولی روبه‌رو هستیم: دو قهرمان ناهمگون، سفری پرخطر و دشمنانی که باید از سر راه برداشته شوند.
« در مرکز روایت، تاما و جینکا قرار دارند؛ خواهر و برادری که نسبتشان با دو سوی این منازعه وارونه و ناسازگار است. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
روایت در این مرحله هنوز همه ظرفیت‌های خود را آشکار نکرده و گاهی بیش از آن‌که به کشف تازه‌ای برسد، در حال آماده‌سازی زمین داستان است. این کندی، البته کاملاً بی‌کارکرد نیست. سریال می‌کوشد پیش از آن‌که دامنه درگیری‌ها را گسترش دهد، پیوند میان تاما و جینکا و تفاوت نگاهشان را روشن کند.
حضور شینسوکه، شمشیرزنی که در آغاز با ترس و تردید دست‌وپنجه نرم می‌کند، نیز تعادلی انسانی‌تر در برابر نیروهای افسانه‌ای پدید می‌آورد. ولی صبر مخاطب در این بخش تا اندازه‌ای آزموده می‌شود؛ به‌ویژه اگر انتظار داشته باشد داستان از همان قسمت‌های نخست با پیچش‌ها و نبردهای چشمگیر پیش برود.
آنچه این شروع را قابل‌تحمل می‌کند، وعده‌ای است که در زیر سطح ساده‌ی ماجرا پنهان مانده: شخصیت‌ها قرار نیست همان کسانی بمانند که در نخستین برخورد می‌بینیم. شخصیت‌هایی با زخم‌ها و انگیزه‌های متفاوت یکی از مهم‌ترین امتیازهای سریال، توجه به انگیزه‌ها و گرفتاری‌های شخصی شخصیت‌هاست. تاما را نمی‌توان تنها نماد مهربانی دانست؛ مهر او به آدمیان در جهانی که نفرت و خشونت در آن ریشه دوانده، انتخابی است که باید پیوسته در برابر تجربه‌های تلخ حفظ شود.
جینکا نیز صرفاً قهرمانی تندخو نیست. بیزاری او از انسان‌ها با تصوری زخمی از هویت و جهان پیوند دارد و همین امر، مسیرش را از یک قهرمان معمولی دور می‌کند. شینسوکه نمونه‌ی دیگری از این رویکرد است. او در ابتدا با آرمان قهرمان‌شدن و کمبود توانایی‌هایش شناخته می‌شود؛ اما روایت او را در همین صورت ابتدایی متوقف نمی‌کند.
« سریال می‌کوشد پیش از آن‌که دامنه درگیری‌ها را گسترش دهد، پیوند میان تاما و جینکا و تفاوت نگاهشان را روشن کند. »
شخصیت‌ها و اجرا
مواجهه با رنج و پیامدهای انتخاب‌های دیگران، برداشتش از قدرت و شجاعت را تغییر می‌دهد. شخصیت‌های دیگر نیز با گذشته‌های شخصی و تجربه‌هایی که به‌آرامی آشکار می‌شوند، به داستان عمق عاطفی می‌بخشند. بازگشت به گذشته در این‌جا همیشه به معنای توضیح صرف نیست؛ گاه باعث می‌شود رفتار کنونی یک شخصیت، ناگهان معنایی تازه پیدا کند.
بااین‌حال، این غنا میان همه‌ی افراد به یک اندازه تقسیم نشده است. برخی شخصیت‌ها فرصت می‌یابند که در طول زمان دگرگون شوند، حال آن‌که برخی دیگر پس از مدتی در حاشیه قرار می‌گیرند. همین نابرابری در پرداخت، به‌خصوص با تغییر مسیر روایت، گاه حس ناتمام‌ماندن یا کنار گذاشته‌شدن را پدید می‌آورد.
گسترش روایت و تغییر کانون «Sengoku Youko» هرچه جلوتر می‌رود، از ماجرای سفر گروهی کوچک فراتر می‌رود و دامنه‌ی جهان و منازعه‌هایش را گسترش می‌دهد. همین تغییر، یکی از دلایل اصلی افزایش جذابیت سریال است. اتفاق‌هایی که در ابتدا محلی و محدود به نظر می‌رسند، کم‌کم با نیروها و مسئله‌هایی بزرگ‌تر پیوند پیدا می‌کنند و معنای تازه‌ای می‌یابند.
مخاطبی که از آغاز چندان درگیر نشده، ممکن است با آشکارشدن این لایه‌ها احساس کند قصه سرانجام به افق گسترده‌تری دست یافته است. اما گسترش روایت بهایی هم دارد. هنگامی که محور داستان جابه‌جا می‌شود، شخصیت‌هایی که در بخش نخست جایگاه پررنگی داشته‌اند، ممکن است برای مدتی کم‌رنگ شوند یا از مرکز توجه کنار بروند.
« مواجهه با رنج و پیامدهای انتخاب‌های دیگران، برداشتش از قدرت و شجاعت را تغییر می‌دهد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
این جابه‌جایی در ساختار کلی سریال قابل‌فهم است، اما از نظر عاطفی همیشه بی‌دردسر نیست: مخاطب پس از سرمایه‌گذاری روی یک گروه و روابطش، ناگهان با تمرکز تازه‌ای روبه‌رو می‌شود. اگرچه این تحول به جهان داستان وسعت می‌دهد، پیوند میان بخش‌ها را در بعضی لحظات سست می‌کند و ممکن است این احساس را بسازد که برخی رشته‌ها پیش از آن‌که به اندازه‌ی کافی پرورده شوند، رها شده‌اند.
مضمون‌ها: نفرت، قدرت و امکان همزیستی تقابل آدمیان و کاتاواراها زمینه‌ای فراهم می‌کند تا سریال درباره‌ی پیش‌داوری و چرخه‌ی انتقام سخن بگوید. دو شخصیت مرکزی، هر یک از جایگاهی متفاوت، تصور رایج درباره‌ی تعلق و هویت را به پرسش می‌کشند: تاما در میان کاتاواراهاست اما از انسان‌ها دفاع می‌کند؛ جینکا انسان است اما از انسان‌ها روی‌گردان.
این وارونگی، پیام داستان را از جدالی ساده میان خیر و شر دور می‌کند و نشان می‌دهد خشونت نه ویژگی ذاتی یک گونه، بلکه حاصل ترس، منفعت‌طلبی و تجربه‌های تلخ است. در کنار این مضمون، سریال پیوسته می‌پرسد قدرت چه نسبتی با مسئولیت دارد. توانایی‌های خارق‌العاده می‌توانند مانع ستم شوند، اما خودشان نیز بی‌خطر نیستند؛ به‌ویژه هنگامی که شخصیت‌ها درگیر خشم، سوگ یا میل به تلافی‌اند.
روایت در بهترین لحظاتش اجازه نمی‌دهد پاسخ‌ها آسان باشند. پیروزی در یک نبرد لزوماً به معنای حل‌شدن ریشه‌ی اختلاف نیست و میل به اصلاح جهان، اگر از فهم رنج دیگران جدا شود، می‌تواند به نوعی سلطه‌ی تازه بینجامد. همین نگاه اخلاقی است که به قصه وزن بیشتری از یک ماجرای نبردمحور می‌دهد. کنش، توانایی‌ها و منطق جهان نبردها بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت سریال‌اند و گاه از طراحی‌های چشمگیر و لحظاتی پرانرژی بهره می‌برند.
« در کنار این مضمون، سریال پیوسته می‌پرسد قدرت چه نسبتی با مسئولیت دارد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
توانایی‌های روحی و دگرگونی‌های شخصیت‌ها به صحنه‌های مبارزه امکان می‌دهد از شمشیربازی متعارف فراتر بروند و جلوه‌ای افسانه‌ای پیدا کنند. بااین‌حال، کیفیت اجرای بصری در سراسر مجموعه یکدست نیست. بعضی رویارویی‌ها از هیجان لازم برخوردارند، اما در برخی دیگر حرکت‌ها یا میزانسن‌ها آن‌قدر که باید تأثیرگذار نیستند.
موسیقی و ترانه‌های آغازین نیز در شکل‌دادن به حال‌وهوای حماسی اثر نقش دارند، هرچند نمی‌توانند به‌تنهایی همه‌ی کمبودهای صحنه‌آرایی را جبران کنند. دشواری مهم‌تر به منطق قدرت‌ها مربوط می‌شود. در بعضی بزنگاه‌ها، حدود توانایی‌ها یا قواعدی که پیروزی و شکست را تعیین می‌کنند، به روشنی جا نمی‌افتند.
وقتی این قواعد مبهم بمانند، نتیجه‌ی یک نبرد ممکن است بیش از آن‌که برآمده از انتخاب‌ها و مهارت شخصیت‌ها باشد، تابع نیاز لحظه‌ای قصه به نظر برسد. چند تصمیم روایی نیز چنان به نظر می‌رسند که برای رساندن شخصیت‌ها به نقطه‌ای مشخص اتخاذ شده‌اند، نه آن‌که از منطق درونی موقعیت به‌طور طبیعی برخاسته باشند.
این ضعف‌ها گاه از شدت اثرگذاری لحظه‌های مهم می‌کاهند، هرچند کلیت جهان و کشمکش‌های آن را از میان نمی‌برند. ریتم، احساس و انسجام بزرگ‌ترین تغییر در تجربه‌ی تماشای سریال، افزایش تدریجی درگیری عاطفی است. روایت در آغاز هنوز فاصله‌ای میان مخاطب و شخصیت‌ها نگه می‌دارد، اما با آشکارشدن گذشته‌ها و پیامدهای انتخاب‌ها، این فاصله کمتر می‌شود.
« بااین‌حال، کیفیت اجرای بصری در سراسر مجموعه یکدست نیست. »
جمع‌بندی
برخی صحنه‌ها به‌ویژه از آن رو اثرگذارند که احساسات را صرفاً با گفت‌وگو توضیح نمی‌دهند؛ رابطه‌ای که در طول زمان شکل گرفته، بار معنایی لحظه را به دوش می‌کشد. در چنین مواردی، سریال نشان می‌دهد که حتی در یک فانتزی پر از موجودات فراطبیعی و نبردهای بزرگ، نیروی اصلی می‌تواند در فقدان، وفاداری و تغییر نگاه آدم‌ها باشد.
در مقابل، تغییر کانون روایی و جابه‌جایی میان خطوط داستانی گاهی انسجام عاطفی را مختل می‌کند. مخاطب ممکن است درست زمانی که به یک رابطه یا شخصیت نزدیک شده، ناچار شود توجه خود را به مسیر دیگری منتقل کند. این گسست در همه‌ی قسمت‌ها به یک اندازه محسوس نیست، اما از ظرفیت شخصیت‌هایی می‌کاهد که پیش‌تر برایشان زمینه‌ی عاطفی فراهم شده بود.
با وجود این، روایت در مجموع می‌کوشد قطعات پراکنده را به تصویری بزرگ‌تر پیوند دهد؛ تلاشی که در بخش پایانی نتیجه‌ی رضایت‌بخش‌تری پیدا می‌کند. جمع‌بندی «Sengoku Youko» اثری است که پاداش اصلی‌اش را به مخاطب صبور می‌دهد. شروع نسبتاً آرام و آشنای آن ممکن است در ابتدا وعده‌ی فانتزی‌ای معمولی را به ذهن بیاورد، اما گسترش تدریجی روایت، گذشته‌های عاطفی شخصیت‌ها و پرسش‌های اخلاقی درباره‌ی نفرت و قدرت، به داستان عمق بیشتری می‌بخشند.
تاما و جینکا به‌واسطه‌ی تضاد بنیادینشان هسته‌ای مؤثر برای این جهان می‌سازند و شخصیت‌هایی چون شینسوکه نیز با دگرگونی‌هایشان نشان می‌دهند قهرمانی بیش از آن‌که موهبتی از پیش‌مقرر باشد، حاصل مواجهه با ترس و رنج است. در سوی دیگر، جابه‌جایی محور قصه، کم‌رنگ‌شدن بعضی شخصیت‌ها و ابهام در منطق برخی توانایی‌ها مانع از آن می‌شود که همه
« در مقابل، تغییر کانون روایی و جابه‌جایی میان خطوط داستانی گاهی انسجام عاطفی را مختل می‌کند. »
ثبت دیدگاه