نقد و بررسی
نقد Saunkan Saunkne | 2022
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
کمدی‌ای بر لبه‌ی اغراق «Saunkan Saunkne» ساختهٔ Amarjit Singh Saron کمدی پنجابی‌ای است که موتور روایتش را از موقعیتی به‌عمد نامتعارف می‌گیرد: زوجی پس از سال‌ها زندگی مشترک و نومیدی از بچه‌دارشدن، با پیشنهاد زن تصمیم می‌گیرند خواهر او را به‌عنوان همسر دوم وارد زندگی‌شان کنند. از همان ابتدا روشن است که فیلم قرار نیست این پیش‌فرض را در قالب یک درام واقع‌گرا بپروراند؛ هدفش ساختن زنجیره‌ای از رقابت‌ها، سوءتفاهم‌ها و کل‌کل‌های خانوادگی است.
فیلم در بهترین لحظه‌هایش این بازی را با سرزندگی پیش می‌برد، اما هرچه از موقعیت مرکزی دورتر می‌شود، دشواری حفظ تعادل میان خنده و باورپذیری آشکارتر می‌گردد. ایده‌ای جذاب، اما لغزان نقطهٔ قوت و ضعف فیلم از یک سرچشمه می‌آیند: ایده‌ای که به‌سرعت توجه جلب می‌کند، اما پذیرش آن به قرارداد کمدی وابسته است.
در جهان فیلم، تصمیمی بزرگ دربارهٔ ازدواج و زندگی خانوادگی چنان گرفته می‌شود که گویی راه‌حلی ساده برای مسئله‌ای دشوار است. همین فاصله میان بزرگی تصمیم و آسانیِ ظاهریِ آن، زمینهٔ کمدی می‌سازد؛ بااین‌حال، فیلم کمتر می‌کوشد این فاصله را از نظر عاطفی یا اجتماعی بررسی کند. تماشاگر باید از منطق روزمره فاصله بگیرد و ماجرا را به‌عنوان بازی‌ای اغراق‌آمیز بپذیرد.
« تماشاگر باید از منطق روزمره فاصله بگیرد و ماجرا را به‌عنوان بازی‌ای اغراق‌آمیز بپذیرد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
اگر این پذیرش شکل بگیرد، موقعیت‌ها می‌توانند سرگرم‌کننده باشند؛ اما هرگاه فیلم به عواقب واقعی چنین تصمیمی نزدیک می‌شود، لحن سبک و پرشتابش با موضوع سنگین‌ترِ ازدواج، باروری و جایگاه زنان اصطکاک پیدا می‌کند. در نتیجه، قصه گاه به‌جای آن‌که پیچیدگی موقعیت را به کمدی تبدیل کند، صرفاً از کنار آن می‌گذرد.
خانه به‌مثابه صحنهٔ رقابت بخش عمده‌ای از جذابیت فیلم به فضای خانوادگی و محدود خانه وابسته است. ورود همسر دوم نظم پیشین را بر هم می‌زند و هر رفتار روزانه، از توجه گرفتن تا تقسیم جایگاه در خانواده، بالقوه به میدان رقابت بدل می‌شود. فیلم از همین جابه‌جایی‌های کوچک نیرو می‌گیرد: اختلاف‌هایی که در زندگی عادی شاید جزئی باشند، در این وضعیت نامعمول به واکنش‌های بزرگ و موقعیت‌های کمیک می‌انجامند.
این تمرکز مکانی به فیلم انسجامی نسبی می‌دهد؛ خانه دیگر فقط پس‌زمینه نیست، بلکه دستگاهی است که تنش‌ها را تولید و تشدید می‌کند. بااین‌حال، تکرار الگوی «جرقهٔ کوچک، دعوای بزرگ» سرانجام اثر می‌گذارد. بخشی از شوخی‌ها به‌جای آن‌که از شناخت تازه‌ای از شخصیت‌ها برخیزند، صرفاً همان رقابت را با شکل و صدایی دیگر بازمی‌گردانند.
« در نتیجه، قصه گاه به‌جای آن‌که پیچیدگی موقعیت را به کمدی تبدیل کند، صرفاً از کنار آن می‌گذرد. »
شخصیت‌ها و اجرا
فیلم در این لحظه‌ها پرتحرک می‌ماند، اما پیشروی دراماتیکش کند می‌شود. بازیگران و نیروی اجرایی کمدی Ammy Virk در نقش نیرمال، مردی گرفتار میان دو رابطه و دو انتظار خانوادگی، بیشتر از راه واکنش‌های جسمانی و درماندگی کمیک عمل می‌کند. شخصیت او گاه نقش مرکز آشوب را دارد و گاه به قربانیِ موقعیت تبدیل می‌شود؛ فیلم از این دوگانگی برای خلق شوخی بهره می‌گیرد، هرچند به‌ندرت از آن برای ساختن شخصیتی عمیق‌تر استفاده می‌کند.
Sargun Mehta و Nimrat Khaira نیز دو سوی اصلی کشمکش را شکل می‌دهند. حضور پرانرژی آن‌ها به صحنه‌ها جنب‌وجوش می‌بخشد و تفاوت میان واکنش‌های دو زن، سوخت بسیاری از موقعیت‌های طنز است. مهم‌تر آن‌که فیلم در لحظات موفق خود، خنده را از تماشای کنش و واکنش بازیگران می‌گیرد، نه فقط از دیالوگ‌های صریح.
همین توان اجرایی است که گاهی آشفتگی متن را جبران می‌کند. بااین‌همه، شخصیت‌های زن اغلب در چارچوب رقابت بر سر توجه و موقعیت تعریف می‌شوند و فرصت چندانی برای بروز مستقل از این کشمکش پیدا نمی‌کنند. ریتم، شلوغی و ضعف انسجام فیلم در حفظ انرژی اجرایی موفق‌تر از حفظ خط روایی است. صحنه‌ها پی‌درپی می‌آیند و هرکدام می‌خواهند سهمی از هیاهو و خنده داشته باشند؛ اما این انباشت، گاه به پراکندگی می‌انجامد.
« فیلم در این لحظه‌ها پرتحرک می‌ماند، اما پیشروی دراماتیکش کند می‌شود. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
بعضی بخش‌ها چنان به شوخی و واکنش متکی‌اند که پیوندشان با مسیر کلی داستان کم‌رنگ می‌شود. در چنین لحظه‌هایی، اثر به‌جای آن‌که موقعیت اصلی را بسط دهد، پیرامون آن می‌چرخد. طول قابل‌توجه فیلم نیز این مسئله را برجسته‌تر می‌کند. ریتم پرجنب‌وجوش می‌تواند تماشاگر را تا مدتی همراه نگه دارد، اما تکرار کشمکش‌ها از قدرت غافلگیری می‌کاهد.
بااین‌حال، فیلم کاملاً از حرکت نمی‌ایستد: بازی‌ها و لحظه‌های بامزه به آن نیرویی می‌دهند که حتی در میان پراکندگی روایی، تماشای آن را برای مخاطبی که به کمدی اغراق‌آمیز علاقه دارد ممکن می‌سازد. خنده در برابر نگاه اجتماعی یکی از پرسش‌های مهم فیلم آن است که شوخی‌هایش با کدام بخش از موقعیت می‌خندند.
در ظاهر، هدف اصلی کل‌کل‌ها، حسادت‌ها و گرفتاری مردی است که میان دو همسر قرار گرفته؛ اما زیر این طرح کمیک، موضوعاتی چون ناتوانی در فرزندآوری و فشارهای خانوادگی نیز حضور دارند. فیلم این موضوعات را بیشتر بهانهٔ آغاز ماجرا می‌کند تا مسئله‌ای برای تأمل. به همین دلیل، نگاهش به تجربهٔ زنانی که در مرکز داستان‌اند، گاه محدود و نابرابر به نظر می‌رسد: آن‌ها بیشتر در نسبت با ازدواج و فرزند تعریف می‌شوند تا خواسته‌ها و جهان درونی خودشان.
« بعضی بخش‌ها چنان به شوخی و واکنش متکی‌اند که پیوندشان با مسیر کلی داستان کم‌رنگ می‌شود. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این محدودیت لزوماً خنده را از میان نمی‌برد، اما مزهٔ آن را پیچیده می‌کند. تماشاگر ممکن است در یک صحنه از آشوب موقعیت بخندد و در صحنه‌ای دیگر احساس کند فیلم از پرسش‌های مهمی که خودش پیش کشیده، آسان عبور می‌کند. طنز فیلم زمانی مؤثرتر است که بر بی‌تناسبی رفتارها و واکنش‌ها تکیه دارد؛ زمانی کم‌اثرتر می‌شود که همان روابط را بدون فاصله‌گذاری یا نگاه انتقادی به‌صورت سرگرمی عرضه می‌کند.
پایان‌بندی و فرسایش اثر بی‌اسپویل، می‌توان گفت که پایان‌بندی از نقاطی است که ضعف‌های پیشین را پررنگ‌تر می‌کند. فیلم پس از صرف زمان برای ساختن آشوب و اختلاف، در جمع‌کردن پیامدهای آن به اندازهٔ کافی ظرافت و قانع‌کنندگی ندارد. حاصل، پایانی است که برای برخی تماشاگران می‌تواند شتاب‌زده یا توی ذوق‌زننده جلوه کند؛ گویی اثر بیش از آن‌که به تحول طبیعی رابطه‌ها وفادار باشد، می‌خواهد ماجرا را به‌سرعت به ایستگاهی قابل‌قبول برساند.
این لغزش فقط مسئله‌ای مربوط به چند دقیقهٔ پایانی نیست. چون فیلم پیش‌تر تعهد چندانی به واقع‌گرایی نداده، پایان نیز می‌توانست با منطق کمدی اغراق‌آمیزش سازگار باشد؛ اما جمع‌بندی نهایی به‌اندازهٔ کافی پرداخت‌شده نیست تا آن اغراق را به فرودی رضایت‌بخش تبدیل کند. از همین‌رو، بخشی از لذت سرگرم‌کنندهٔ مسیر در لحظهٔ پایان کم‌رنگ می‌شود.
« این محدودیت لزوماً خنده را از میان نمی‌برد، اما مزهٔ آن را پیچیده می‌کند. »
جمع‌بندی
جمع‌بندی «Saunkan Saunkne» فیلمی است که بیش از هر چیز با نیروی موقعیت، بازیگران پرتحرک و لحظه‌های خنده‌دارش پیش می‌رود. ایدهٔ نامتعارف آن ظرفیت فراوانی برای کمدی دارد و اثر در بخش‌هایی از این ظرفیت بهره می‌گیرد؛ حتی اگر داستان در ادامه شلوغ و کم‌انسجام شود. در سوی دیگر، باورپذیری محدود ماجرا، نگاه کم‌عمق به مضمون‌های خانوادگی و پایان‌بندی کم‌اثر مانع از آن می‌شوند که فیلم از سرگرمیِ زودگذر فراتر برود.
این اثر برای تماشاگرانی که کمدی پرهیاهو و موقعیت‌های عامه‌پسند را دوست دارند، می‌تواند تجربه‌ای خوش‌گذران و خنده‌آور باشد؛ اما کسانی که از روایت منسجم، شخصیت‌پردازی دقیق یا مواجههٔ سنجیده با مسائل اجتماعی انتظار دارند، احتمالاً با فاصله‌ای میان ایدهٔ فیلم و پرداخت نهایی آن روبه‌رو خواهند شد.
«Saunkan Saunkne» در خنداندن گاه موفق است، اما در تبدیل آشوب کمیک خود به روایتی ماندگار، چندان کامیاب نمی‌شود.
« Saunkan Saunkne» در خنداندن گاه موفق است، اما در تبدیل آشوب کمیک خود به روایتی ماندگار، چندان کامیاب نمی‌شود. »
ثبت دیدگاه