نقد و بررسی
نقد بانوی آزمون اطلاعات عمومی (Quiz Lady) | 2023
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
کمدی‌ای دربارهٔ خواهرانی که بلد نیستند کنار هم بمانند «Quiz Lady» در ظاهر کمدی‌ای دربارهٔ مسابقه‌های تلویزیونی، بدهی قمار و سفری پرحادثه است؛ اما نیروی اصلی‌اش از رابطه‌ای می‌آید که میان دو خواهر شکل گرفته و سال‌ها زیر لایه‌ای از دلخوری، سوءتفاهم و فاصله پنهان مانده است. آن، زنی منظم، مضطرب و منزوی است که مسابقهٔ تلویزیونی محبوبش را نه صرفاً برای سرگرمی، بلکه همچون جزئی ثابت و آرامش‌بخش در زندگی دنبال می‌کند.
جنی، خواهر بزرگ‌ترش، درست در سوی مقابل قرار دارد: بی‌قرار، بی‌مسئولیت و درگیر رؤیاهایی که اغلب با واقعیت سازگار نیستند. گرفتاری‌های خانوادگی این دو را دوباره کنار هم می‌گذارد و فیلم از دل همین ناهمخوانی، موقعیت‌های کمدی و عاطفی می‌سازد. فیلم به کارگردانی جسیکا یو و با بازی آکوافینا و ساندرا اوه، بیش از آنکه بخواهد داستانی پیچیده یا پیش‌بینی‌ناپذیر تعریف کند، بر لذت همراهی با دو شخصیت ناسازگار تکیه دارد.
این انتخاب در بسیاری از لحظه‌ها جواب می‌دهد: حتی هنگامی که مسیر روایت آشناست، تماشای تقابل خواهرها همچنان دلنشین می‌ماند. «Quiz Lady» از آن دسته کمدی‌هایی است که بلندپروازی‌اش را در ساختن تجربه‌ای گرم و خوش‌تماشا می‌بیند، نه در بازتعریف ژانر. دو شخصیت، دو شیوهٔ پناه‌بردن از زندگی آن باهوش است، اما هوش او در زندگی روزمره به اعتمادبه‌نفس یا جسارت تبدیل نشده است.
روایت و ریتم؛ جریان داستان
نظم و دلبستگی‌اش به مسابقه، راهی برای ساختن محدوده‌ای امن در جهانی است که در آن احساس می‌کند دیده نمی‌شود. بازی آکوافینا این انقباض را از طریق رفتار و حضور بدنی شخصیت منتقل می‌کند: آن محتاط است، کم‌حرف می‌ماند و بیش از آنکه بخواهد مرکز توجه باشد، می‌کوشد از آشفتگی دور بماند. این بازی، در قیاس با نقش‌های پرجنب‌وجوش‌تر بازیگر، رویکردی آرام‌تر دارد و همین تفاوت به شخصیت شکل می‌دهد.
جنی با انرژی‌ای متضاد وارد قاب می‌شود. او تند و پرتحرک است و معمولاً پیش از آنکه پیامد کارهایش را بسنجد، دست به عمل می‌زند. اما فیلم او را صرفاً وسیله‌ای برای شوخی یا نمونه‌ای از «خواهر بزرگ‌تر دردسرساز» نمی‌سازد. پشت بی‌قیدی‌اش نوعی آسیب‌پذیری و میل به پذیرفته‌شدن دیده می‌شود؛ هرچند گاهی این لایه در میان شلوغی اتفاق‌ها کم‌رنگ می‌ماند.
ساندرا اوه نقش را با جسارت و انعطاف بازی می‌کند و از تغییر ناگهانی میان کمدی بدنی، تندی کلام و لحظه‌های آسیب‌پذیر نمی‌ترسد. شیمی بازیگران؛ ستون اصلی فیلم تقابل آکوافینا و ساندرا اوه مهم‌ترین امتیاز «Quiz Lady» است. فیلم به‌خوبی می‌فهمد که رابطهٔ خواهرانه را نمی‌توان تنها با گفتنِ «دوستت دارم» باورپذیر کرد؛ نزدیکی باید از دل عادت‌های مشترک، خشم‌های قدیمی و مکالمه‌هایی بیرون بیاید که هم خنده‌دارند و هم نشان می‌دهند دو شخصیت هنوز زبان یکدیگر را می‌فهمند.
« نظم و دلبستگی‌اش به مسابقه، راهی برای ساختن محدوده‌ای امن در جهانی است که در آن احساس می‌کند دیده نمی‌شود. »
شخصیت‌ها و اجرا
دیالوگ‌ها در بهترین لحظه‌هایشان، به‌جای تکیهٔ صرف بر شوخی‌های آماده، از تفاوت منش و طرز فکر این دو نیرو می‌گیرند. همراهی این بازیگران باعث می‌شود حتی مشاجره‌های کوچک، وزن عاطفی پیدا کند. هر کدام از آن‌ها تصویری متفاوت از گذشتهٔ خانواده دارند و فیلم از همین اختلاف برداشت برای باز کردن تدریجی رابطه‌شان بهره می‌برد.
آکوافینا در نقش خواهر محتاط و ساندرا اوه در نقش خواهر بی‌قرار، انتخاب‌هایی حساب‌شده‌اند: یکی بیشتر با مکث و جمع‌شدن در خود بازی می‌کند، دیگری با حرکت و فوران انرژی. این تضاد، شیمی میانشان را زنده نگه می‌دارد و حتی بخش‌هایی از روایت را که از نظر ساختاری آشناست، تماشایی می‌کند. سفر جاده‌ای و هنرِ سرگرم‌کردن سفر جاده‌ای در «Quiz Lady» فقط راهی برای جابه‌جایی شخصیت‌ها میان چند موقعیت کمیک نیست؛ فرصتی است تا آن و جنی ناچار شوند زمان بیشتری را در کنار هم بگذرانند.
این نزدیکی اجباری، اختلاف‌هایشان را آشکارتر می‌کند، اما راهی هم برای بازگشت تدریجی صمیمیت فراهم می‌آورد. فیلم از برخورد شخصیت‌ها با آدم‌ها و موقعیت‌های گوناگون، ریتمی سرزنده می‌سازد و از فضای مسابقهٔ تلویزیونی برای افزودن بُعد دیگری به ماجرا استفاده می‌کند. در میان بازیگران مکمل، ویل فرل در نقش مجری مسابقه با لحنی مهربان‌تر و ملایم‌تر از تصویر کمدی آشنای خود ظاهر می‌شود.
« همراهی این بازیگران باعث می‌شود حتی مشاجره‌های کوچک، وزن عاطفی پیدا کند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
حضور او به فیلم حال‌وهوایی تلویزیونی می‌دهد که در عین شوخی با قالب مسابقه‌ها، آن را به پس‌زمینه‌ای ساده برای شکوفایی استعداد آن تبدیل نمی‌کند. شخصیت‌های فرعی، از جمله نقش‌آفرینی تونی هیل، نیز در لحظه‌های کوتاه خود به جهان عجیب‌وغریب فیلم رنگ می‌دهند. بااین‌حال، همهٔ خرده‌ماجراها به یک اندازه در خدمت روایت نیستند و بعضی از آن‌ها بیشتر به منزلهٔ توقف‌هایی برای تولید شوخی به نظر می‌رسند تا گام‌هایی ضروری در تحول خواهران.
کمدی میان گرما و آشفتگی طنز فیلم بیش از هر چیز از تضاد شخصیت‌ها و واکنش‌های نامتناسب آن‌ها به فشار موقعیت‌ها نیرو می‌گیرد. آن در شرایطی که برای دیگران شاید معمولی باشد، دچار نگرانی می‌شود؛ جنی، برعکس، بحران‌ها را با اعتمادبه‌نفسی ناموجه و راه‌حل‌هایی شتاب‌زده پاسخ می‌دهد. همین تفاوت، سرچشمهٔ بخش مهمی از خنده‌هاست.
لحن اثر در مجموع شیرین و سبک است و لازم نیست تماشاگر برای همراه‌شدن با آن، شوخی‌ها را از نظر زیرکی یا تازگی بی‌نقص بداند. بااین‌همه، بعضی لحظه‌های کمدی از تعادل خارج می‌شوند. بخش‌های مربوط به توهم و مصرف مواد، با حال‌وهوای شلخته و اغراق‌آمیزشان، از لحن صمیمی رابطهٔ دو خواهر فاصله می‌گیرند.
« شخصیت‌های فرعی، از جمله نقش‌آفرینی تونی هیل، نیز در لحظه‌های کوتاه خود به جهان عجیب‌وغریب فیلم رنگ می‌دهند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این صحنه‌ها می‌کوشند با افزایش آشفتگی، خنده بسازند، اما در عمل ممکن است جریان داستان را کند کنند و حس کنند فیلم برای مدتی از مسیر عاطفی خود منحرف شده است. در مقابل، شوخی‌هایی که از رفتار شخصیت‌ها و کشمکش میانشان بیرون می‌آیند، ماندگارتر و طبیعی‌تر به نظر می‌رسند. روایت آشنا و گره‌های کم‌اقناع ضعف اصلی فیلم، تازگی محدود طرح و پیش‌بینی‌پذیری مسیر آن است.
الگوی کمدی جاده‌ای، از ابتدا مقصد کلی رابطهٔ دو خواهر را تا اندازه‌ای روشن می‌کند: اختلاف‌ها باید مجال بروز پیدا کنند، گذشته دوباره در برابرشان قرار گیرد و راهی برای نزدیکی پیدا شود. فیلم در چارچوب همین الگو حرکت می‌کند و کمتر می‌کوشد آن را دگرگون کند. بنابراین بخشی از موقعیت‌ها پیش از رسیدن، قابل حدس‌اند و بعضی موانع بیش از آنکه از شخصیت‌ها ناشی شوند، برای طولانی‌کردن ماجرا طراحی شده‌اند.
شهرت ناگهانی آن بر اثر وایرال‌شدن ویدئویش نیز از جمله بخش‌هایی است که منطق روایی‌اش به اندازهٔ کافی جا نمی‌افتد. ایده‌ای که می‌تواند موتور حرکت قصه باشد، به‌سرعت از مرحلهٔ امکان به واقعیتی پذیرفته‌شده تبدیل می‌شود؛ در نتیجه، واکنش گستردهٔ دیگران گاهی کمی ساختگی جلوه می‌کند. فیلمنامه به‌جای آنکه پیامدهای این شهرت را با جزئیات و تدریج بسازد، بیشتر از آن به‌عنوان وسیله‌ای برای پیش‌بردن اتفاق‌ها استفاده می‌کند.
« در مقابل، شوخی‌هایی که از رفتار شخصیت‌ها و کشمکش میانشان بیرون می‌آیند، ماندگارتر و طبیعی‌تر به نظر می‌رسند. »
جمع‌بندی
بااین‌حال، این لغزش‌ها فیلم را از هدف اصلی‌اش، یعنی سرگرم‌کردن و نزدیک‌کردن دو خواهر، کاملاً دور نمی‌کنند. جمع‌بندی «Quiz Lady» کمدی‌ای خوش‌قلب و خوش‌تماشاست که جذابیتش بیشتر از قصهٔ نوآورانه، از بازیگران و رابطهٔ محوری خود می‌آید. آکوافینا و ساندرا اوه تضادی زنده و باورپذیر می‌سازند و دیالوگ‌گویی و واکنش‌هایشان به یکدیگر، بسیاری از لحظه‌های فیلم را سرپا نگه می‌دارد.
سفر جاده‌ای نیز بستری دلپذیر برای برخورد این دو شخصیت فراهم می‌کند و فیلم میان خنده‌های سبک و عاطفهٔ خانوادگی، تعادلی هرچند گاه ناپایدار می‌جوید. اثر در بخش‌هایی از روایت به الگوهای آشنای کمدی جاده‌ای تکیه می‌کند؛ شهرت ناگهانی آن به‌سرعت پذیرفته می‌شود و صحنه‌های توهم نیز می‌توانند ریتم را مختل کنند.
اما این کمبودها از شیرینی کلی فیلم نمی‌کاهند. «Quiz Lady» قرار نیست معمایی پیچیده یا تجربه‌ای سینمایی دگرگون‌کننده باشد؛ لذت آن در دیدن دو خواهر ناسازگار است که زیر فشار ماجراها، فرصت می‌یابند یکدیگر را دوباره بشناسند. برای تماشاگرانی که کمدی‌های خانوادگیِ گرم، بازی‌های پرشور و داستان‌های سفرمحور را دوست دارند، فیلم می‌تواند انتخابی سرگرم‌کننده و سرحال‌کننده باشد.
« بااین‌حال، این لغزش‌ها فیلم را از هدف اصلی‌اش، یعنی سرگرم‌کردن و نزدیک‌کردن دو خواهر، کاملاً دور نمی‌کنند. »
ثبت دیدگاه