نقد و بررسی
نقد طعمه شیطان (Prey for the Devil) | 2022
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
طرح داستان و جایگاه فیلم «Prey for the Devil» به کارگردانی Daniel Stamm، فیلمی ترسناک دربارهٔ جن‌گیری است که نقطهٔ آغازش را بر ایده‌ای بالقوه تازه بنا می‌کند: در پی افزایش گزارش‌های تسخیرشدگی، کلیسای کاتولیک آموزشگاه‌هایی برای تربیت جن‌گیران می‌گشاید؛ اما در این جهانِ مردانه و سلسله‌مراتبی، راهبه‌ای جوان به نام خواهر اَن نیز می‌خواهد در خط مقدم مقابله با نیروهای اهریمنی قرار گیرد.
او با پدر دانته هم‌دوره می‌شود و درگیر پروندهٔ دختری جوان به نام ناتالی می‌گردد؛ پرونده‌ای که به تجربه‌های تلخ گذشتهٔ خود اَن گره می‌خورد. فیلم با همین پیوند میان ماموریت دینی، خاطرهٔ خانوادگی و رویارویی با شر، وعدهٔ روایتی می‌دهد که از چارچوب آشنای فیلم‌های جن‌گیری فراتر برود؛ وعده‌ای که در بخش‌هایی محقق می‌شود، اما در همهٔ مسیر به یک اندازه استوار نمی‌ماند.
فضای مذهبی و دکورهای وهم‌آلود یکی از امتیازهای روشن فیلم، محیطی است که برای رویارویی‌های ترسناک خود می‌سازد. مدرسهٔ مذهبی، راهروهای خاموش، اتاق‌های کم‌نور و فضاهای سنگینِ آیینی، به داستان کیفیتی بسته و خفقان‌آور می‌دهند؛ گویی شخصیت‌ها نه فقط در برابر نیرویی بیرونی، بلکه درون نظامی از قواعد، ترس‌ها و سکوت‌ها گرفتار شده‌اند.
« فضای مذهبی و دکورهای وهم‌آلود یکی از امتیازهای روشن فیلم، محیطی است که برای رویارویی‌های ترسناک خود می‌سازد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
همین محیط گاه از خودِ صحنه‌های هراس‌انگیز موثرتر است: انتظار در راهرو یا مکث پیش از ورود به اتاقی ناشناخته، امکان می‌دهد تخیل تماشاگر فضای خالی را پر کند. بااین‌حال، فیلم همیشه از این ظرفیت بصری به‌خوبی بهره نمی‌گیرد. دکور تاریک به‌تنهایی تعلیق نمی‌آفریند و گاهی میزانسن‌ها بیش از آنکه فضایی زنده و ناآرام بسازند، به پس‌زمینه‌ای آشنا برای قواعد ژانر بدل می‌شوند.
فضای مذهبی همچنان تماشایی است، اما کمتر به نیرویی تبدیل می‌شود که معنای مستقلی در دل روایت داشته باشد. خواهر اَن و کشمکش با ساختار قدرت خواهر اَن مهم‌ترین فرصت دراماتیک فیلم است. حضور زنی جوان در جایگاهی که سنتاً در اختیار کشیشان قرار دارد، می‌توانست پرسشی جدی دربارهٔ اقتدار، جنسیت و مرز میان ایمان و نهاد دینی پیش بکشد.
اَن فقط با نیروی اهریمنی مواجه نیست؛ باید توانایی و قضاوت خود را نیز در برابر کسانی ثابت کند که از پیش برای او حد و مرز تعیین کرده‌اند. در این وجه، فیلم سوژه‌ای دارد که می‌تواند از چارچوب «نبرد با شیطان» فراتر برود. بااین‌همه، این ایده گاهی بیشتر در سطح طرح داستان باقی می‌ماند تا به کشمکشی پیچیده و پرپیامد تبدیل شود.
« بااین‌حال، فیلم همیشه از این ظرفیت بصری به‌خوبی بهره نمی‌گیرد. »
شخصیت‌ها و اجرا
اَن برای پیشبرد روایت به مرکز توجه می‌آید، اما فیلم همیشه فرصت کافی نمی‌دهد تا انگیزه‌ها و تناقض‌های او با جزئیات شکل بگیرند. بازی Jacqueline Byers به شخصیت جدیت و استقامت می‌بخشد؛ بااین‌حال، فیلمنامه اغلب او را در موقعیت‌هایی قرار می‌دهد که باید واکنش نشان دهد، نه آنکه انتخاب‌هایش به‌تدریج لایه‌های تازه‌ای از شخصیت را آشکار کند.
روایت آشنا و تازگی محدود فیلم از چند ایدهٔ جذاب آغاز می‌کند: آموزش سازمان‌یافتهٔ جن‌گیری، جایگاه نامعمول یک راهبه در این نظام و پیوند پروندهٔ ناتالی با گذشتهٔ اَن. این عناصر نوید می‌دهند که داستان بتواند کلیشه‌های آشنای ژانر را از زاویه‌ای تازه بازخوانی کند. اما هرچه روایت پیش می‌رود، بیشتر به الگوهای شناخته‌شدهٔ فیلم‌های جن‌گیری تکیه می‌کند: نشانه‌های شوم، نادیده‌گرفتن هشدارها، تشدید خطر و رویارویی‌های آیینی.
نتیجه برای علاقه‌مندان ژانر قابل‌فهم و آشناست، ولی برای تماشاگرانی که انتظار دگرگونی جدی در این قالب دارند، احتمالاً غافلگیرکننده نخواهد بود. مشکل اصلی صرفاً استفاده از کلیشه‌ها نیست؛ کلیشه می‌تواند کارآمد باشد، اگر شخصیت یا فضا معنای تازه‌ای به آن بدهد. دشواری اینجاست که فیلم گاه ایده‌های متعدد را کنار هم می‌چیند، بی‌آنکه میان آن‌ها پیوندی به‌اندازهٔ کافی محکم بسازد.
« این عناصر نوید می‌دهند که داستان بتواند کلیشه‌های آشنای ژانر را از زاویه‌ای تازه بازخوانی کند. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
گذشتهٔ اَن، مناسبات مدرسه و نجات ناتالی همگی ظرفیت دراماتیک دارند، اما گاه به جای آنکه یکدیگر را عمیق‌تر کنند، برای جلب توجه با هم رقابت می‌کنند. ترس، گریم و ضرباهنگ از نظر جلوه‌های ترسناک، فیلم ترکیبی از گریم‌های چشمگیر، تصویرهای ناآرام و جامپ‌اسکرهایی است که گاهی به‌خوبی غافلگیر می‌کنند.
برخی لحظه‌ها به‌واسطهٔ تغییر ناگهانی چهره یا حرکت غیرمنتظره اثر می‌گذارند و برای تماشاگرانی که از ترس لحظه‌ای لذت می‌برند، جذاب خواهند بود. گریم‌ها نیز به موجودیت‌های اهریمنی حضوری ملموس می‌دهند و در شکل‌گیری فضای ناهنجار فیلم سهم دارند. اما میزان ترس‌آفرینی فیلم یکدست نیست. جامپ‌اسکرها ممکن است برای گروهی از تماشاگران موثر باشند و برای گروهی دیگر بیش از حد قابل‌پیش‌بینی یا کم‌تعداد به نظر برسند.
فیلم بیشتر به غافلگیری ناگهانی تکیه دارد تا ساختن اضطرابی که به‌تدریج انباشته شود. از همین رو، بعضی صحنه‌ها ضربهٔ لحظه‌ای دارند، اما پژواکشان پس از پایان صحنه چندان دوام نمی‌آورد. در بخش‌هایی نیز ریتم کند می‌شود و فاصلهٔ میان موقعیت‌های مهم، به جای تقویت تعلیق، از انرژی روایت می‌کاهد.
« گریم‌ها نیز به موجودیت‌های اهریمنی حضوری ملموس می‌دهند و در شکل‌گیری فضای ناهنجار فیلم سهم دارند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
بازی‌ها و ظرفیت‌های پرداخت‌نشده اجرای Jacqueline Byers در نقش اَن ستون اصلی فیلم است. او می‌کوشد میان ایمان، آسیب‌پذیری و ارادهٔ شخصیت تعادل برقرار کند و در لحظه‌های پرتنش، حضور قابل‌باوری دارد. Christian Navarro نیز در نقش پدر دانته همراهی مناسبی فراهم می‌کند و رابطهٔ این دو شخصیت می‌توانست زمینه‌ساز تضاد یا همدلی پیچیده‌تری شود.
Colin Salmon در مقام پدر کویین، اقتدار و آرامشی دارد که با حال‌وهوای رسمی مدرسه هماهنگ است. بااین‌حال، شخصیت‌های پیرامونی کمتر از آنچه لازم است پرورش می‌یابند. رابطه‌ها گاهی بیشتر کارکردی دارند: شخصیتی برای آموزش، شخصیتی برای مخالفت و شخصیتی برای به حرکت درآوردن پروندهٔ اصلی. این محدودیت سبب می‌شود بعضی صحنه‌ها، با وجود بازی‌های متناسب، از وزن عاطفی کافی برخوردار نباشند.
فیلم به‌خصوص می‌توانست از فرصت‌های بیشتری برای نشان‌دادن پیامدهای انسانی مواجهه با تسخیرشدگی بهره ببرد؛ نه فقط پیامدهای ترسناک آن، بلکه اثرش بر اطرافیان و بر کسانی که وظیفهٔ نجات را بر دوش می‌کشند. جمع‌بندی «Prey for the Devil» فیلمی است که در فضای بصری و چند ایدهٔ آغازین خود، ظرفیت یک اثر ترسناک متمایز را نشان می‌دهد.
« بازی‌ها و ظرفیت‌های پرداخت‌نشده اجرای Jacqueline Byers در نقش اَن ستون اصلی فیلم است. »
جمع‌بندی
محیط مذهبی و تاریک، گریم‌های تاثیرگذار و حضور خواهر اَن در موقعیتی نامتعارف، به آن هویتی قابل‌تشخیص می‌بخشند. برخی غافلگیری‌ها نیز برای تماشاگرانی که از جامپ‌اسکر لذت می‌برند، کارکرد دارند. در مقابل، روایت در نهایت بیش از آنکه قواعد ژانر را دگرگون کند، در محدودهٔ آشنای آن باقی می‌ماند.
شخصیت‌پردازی و پیوند میان ایده‌ها به اندازهٔ ظرفیتشان بسط نمی‌یابد و ریتم در مقاطعی افت می‌کند. بنابراین، فیلم برای دوستداران داستان‌های جن‌گیری می‌تواند تجربه‌ای سرگرم‌کننده و قابل‌قبول باشد، اما برای کسانی که به دنبال ترسی ماندگار، روایتی بسیار تازه یا درامی عمیق دربارهٔ ایمان و قدرت هستند، احتمالاً رضایت‌بخش نخواهد بود.
«Prey for the Devil» بیش از آنکه اثری ژانرشکن باشد، نمونه‌ای خوش‌ساخت‌وپرداخت‌نشده از همان سنت آشنایی است که به آن تعلق دارد.
« محیط مذهبی و تاریک، گریم‌های تاثیرگذار و حضور خواهر اَن در موقعیتی نامتعارف، به آن هویتی قابل‌تشخیص می‌بخشند. »
ثبت دیدگاه