نقد و بررسی
نقد پلیس اوو (Polis Evo) | 2015
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
یک زوج ناهمگون در دل سینمای پلیسی مالزی «Polis Evo» به کارگردانی غز ابوبکر، فیلمی مالزیایی در گونهٔ کمدی ـ اکشن پلیسی است که تقابل دو مأمور با خلق‌وخو و روش‌های کاری متفاوت را به موتور اصلی روایت بدل می‌کند. خای، با بازی شاهیزی سام، مأموری قاطع و تندعمل است؛ سانی، با بازی زیزان راجک، آرام‌تر و پایبندتر به آیین‌نامه‌هاست.
آن‌ها برای پیگیری پرونده‌ای مرتبط با قاچاق مواد مخدر در ترنگانو ناچارند کنار هم کار کنند؛ مأموریتی که اختلاف‌هایشان را آشکار می‌سازد و به‌تدریج زمینهٔ همکاری‌شان را فراهم می‌آورد. فیلم اطلاعات لازم را بی‌آن‌که پیچش اصلی یا پایان را آشکار کند، در همین تضاد شخصیتی جای می‌دهد: پرسش جذاب نه فقط این است که پرونده چگونه پیش می‌رود، بلکه این است که این دو چگونه می‌توانند به زبان مشترکی برسند.
شیمی بازیگران؛ تکیه‌گاه اصلی فیلم بزرگ‌ترین دارایی «Polis Evo» رابطهٔ میان دو بازیگر اصلی است. شاهیزی سام به خای نوعی اعتمادبه‌نفس پرهیاهو و گاه خودنمایانه می‌بخشد؛ زیزان راجک در نقش سانی، با خویشتن‌داری و طنزی نرم‌تر، نقطهٔ مقابل اوست. این تفاوت صرفاً در ظاهر یا شیوهٔ حرف‌زدن باقی نمی‌ماند، بلکه در واکنش‌هایشان به خطر، در برخورد با دیگران و در میزان اتکایشان به قواعد نیز دیده می‌شود.
« شیمی بازیگران؛ تکیه‌گاه اصلی فیلم بزرگ‌ترین دارایی «Polis Evo» رابطهٔ میان دو بازیگر اصلی است. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
همین جداییِ روشن، موقعیت‌های کمدی را قابل‌فهم می‌کند و به فیلم اجازه می‌دهد از اصطکاک میان دو شخصیت، بدون نیاز به شوخی‌های پیچیده، انرژی بگیرد. هماهنگی سام و زیزان به‌ویژه زمانی نتیجه می‌دهد که یکی از آن‌ها جدیت موقعیت را حفظ می‌کند و دیگری با واکنشی نامنتظر آن را برهم می‌زند. شوخی‌ها در چنین لحظه‌هایی از دل رابطه بیرون می‌آیند، نه آن‌که مانند وقفه‌هایی جداگانه به داستان الصاق شوند.
بااین‌حال، این توازن همیشه برقرار نیست: گاهی فیلم بیش از اندازه به رفتارهای نمایشی خای تکیه می‌کند و آنچه قرار است کاریزما باشد، به اصرار برای خفن‌بودن نزدیک می‌شود. این اغراق می‌تواند برای برخی تماشاگران بخشی از جذابیت شخصیت باشد، اما در لحظه‌هایی دیگر از ظرافت رابطهٔ دو مأمور می‌کاهد.
طنز میان خودجوشی و تصنع کمدی فیلم بر اختلاف منش و تفاوت شیوهٔ بیان استوار است؛ لهجه و دیالوگ‌ها نیز به آن رنگ‌وبویی محلی می‌دهند. این ویژگی به «Polis Evo» کمک می‌کند تا از یک الگوی آشنای پلیسی، صرفاً نسخه‌ای بی‌هویت نسازد. بخشی از شوخی‌ها با مشاهدهٔ رفتار شخصیت‌ها شکل می‌گیرد: یکی شتاب‌زده تصمیم می‌گیرد و دیگری با مکث و احتیاط به او نگاه می‌کند.
« شوخی‌ها در چنین لحظه‌هایی از دل رابطه بیرون می‌آیند، نه آن‌که مانند وقفه‌هایی جداگانه به داستان الصاق شوند. »
شخصیت‌ها و اجرا
در این لحظات، طنز حاصل برخورد دو منطق است و نه صرفاً افزودن جمله‌ای بامزه به گفت‌وگو. اما فیلم گاه در ساخت موقعیت‌های خنده‌آور بیش از حد اصرار می‌ورزد. برخی شوخی‌ها به‌جای آن‌که از کنش یا شخصیت بجوشند، به نظر می‌رسد برای تضمین خنده در صحنه جاگذاری شده‌اند. چنین لحظه‌هایی، به‌خصوص در روایتی که خطر و تعقیب را نیز جدی می‌گیرد، می‌توانند ریتم را ناهموار کنند.
بااین‌همه، شوخی‌های موفق آن‌قدر پرتعدادند که این لغزش‌ها معمولاً لذت کلی را از میان نمی‌برند. فیلم در بهترین لحظاتش می‌داند که خندهٔ ناشی از ناسازگاری دو همکار، از شوخیِ توضیح‌داده‌شده یا تحمیلی مؤثرتر است. اکشن؛ حرکت، صدا و هیجان بخش اکشن «Polis Evo» بر تعقیب‌وگریزهای ماشینی و درگیری‌های مسلحانه تکیه دارد.
فیلم می‌کوشد صحنه‌ها را پرتحرک نگه دارد و از برخورد فیزیکی و جابه‌جایی سریع شخصیت‌ها برای حفظ ضرباهنگ استفاده کند. تعقیب‌وگریزها از نقاط قوت تجربهٔ تماشاست: حرکت خودروها، تغییر موقعیت‌ها و حس آشفتگیِ کنترل‌شده، هیجانی مستقیم و قابل‌دسترس می‌آفریند. صحنه‌های تیراندازی نیز در چارچوب فیلم نقشِ توقف‌ناپذیر نگه‌داشتن داستان را برعهده دارند و اجازه نمی‌دهند گفت‌وگوهای کمدی همهٔ فضا را در اختیار بگیرند.
« در این لحظات، طنز حاصل برخورد دو منطق است و نه صرفاً افزودن جمله‌ای بامزه به گفت‌وگو. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
البته اکشن فیلم بیش از آن‌که در پی واقع‌گرایی دقیق باشد، به دنبال سرگرمی و اثرگذاری فوری است. از همین رو، تماشاگر بهتر است انتظار یک درام پلیسیِ موشکافانه یا بازنمایی مستندوار از کار پلیس نداشته باشد. کارکرد اصلی صحنه‌های پرتحرک، تقویت ریتم و افزایش فشار موقعیت‌هاست؛ موفقیت آن‌ها نیز به این بستگی دارد که فیلم میان شوخی و خطر تعادل برقرار کند.
در بسیاری از لحظه‌ها این تعادل حفظ می‌شود، هرچند گاهی تغییر ناگهانی لحن، از شدت درگیری می‌کاهد یا شوخی را در جای نامناسب قرار می‌دهد. ترنگانو؛ فراتر از پس‌زمینه قرارگرفتن بخشی از داستان در ترنگانو، به فیلم امکان می‌دهد فضای محلی را وارد هویت روایت کند. این مکان صرفاً زمینه‌ای برای تعقیب یا انجام مأموریت نیست؛ پیوند سانی با زادگاهش، در تقابل با نگاه خایِ آمده از کوالالامپور، تفاوت تجربه و شناخت را برجسته می‌کند.
سانی محیط را از درون می‌شناسد و خای با نگاه مأموری وارد می‌شود که به روش‌های خودش اعتماد دارد. در نتیجه، جغرافیا به بخشی از تضاد میان دو شخصیت تبدیل می‌شود، نه فقط منظره‌ای در پسِ کنش. این جنبه به فیلم طراوتی می‌بخشد که از الگوی آشنای «دو پلیس متفاوت» فراتر می‌رود. بااین‌حال، «Polis Evo» همیشه فرصت نمی‌یابد از ظرفیت محیط برای ساخت لایه‌های اجتماعی یا فرهنگی عمیق‌تر بهره ببرد.
« البته اکشن فیلم بیش از آن‌که در پی واقع‌گرایی دقیق باشد، به دنبال سرگرمی و اثرگذاری فوری است. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
ترنگانو بیشتر حال‌وهوا و تمایز بصری ایجاد می‌کند تا آن‌که به موضوعی مستقل بدل شود. همین استفادهٔ محدود، برای یک فیلم سرگرم‌کنندهٔ پلیسی کفایت می‌کند، اما اگر اثر می‌خواست جهان خود را پیچیده‌تر کند، می‌توانست رابطهٔ شخصیت‌ها با این مکان را بسط دهد. میراث الگوهای آشنا «Polis Evo» از سنت کمدی‌های پلیسیِ زوج‌محور بهره می‌برد: دو همکار ناسازگار، مأموریتی پرمخاطره و مسیری که در آن ناچار می‌شوند به توانایی‌های یکدیگر اعتماد کنند.
این الگو به‌خودی‌خود ایرادی ندارد؛ مسئله آن است که فیلم گاهی بیش از اندازه به شمایل و لحن آشنای آثاری چون «پسران بد» نزدیک می‌شود. شوخی‌های پرصدا، نمایش اعتمادبه‌نفس قهرمانانه و تأکید بر اکشن پرزرق‌وبرق، لحظاتی می‌آفریند که حس می‌شود فیلم در حال تقلید از نمونه‌های مشهورتر است، نه آن‌که کاملاً به هویت مستقل خود تکیه کند.
بااین‌حال، تقلید تنها وجه اثر نیست. بومی‌بودن فضا، تفاوت‌های زبانی و حضور زوجی که رابطه‌شان بر تضادهای مشخص استوار است، به «Polis Evo» شخصیت خاص خودش را می‌دهد. فیلم هرجا که به این عناصر تکیه می‌کند، از سایهٔ الگوهای خارجی فاصله می‌گیرد و سرزنده‌تر می‌شود. هرجا هم که بیش از حد به ژست‌های آشنا پناه می‌برد، تازگی‌اش کم‌رنگ می‌شود.
« ترنگانو بیشتر حال‌وهوا و تمایز بصری ایجاد می‌کند تا آن‌که به موضوعی مستقل بدل شود. »
جمع‌بندی
این کشاکش میان تأثیرپذیری و هویت محلی، یکی از محورهای مهم ارزیابی فیلم است. جمع‌بندی «Polis Evo» فیلمی استوار بر سرگرمی، ریتم و رابطهٔ دو شخصیت اصلی؛ اثری که در آن شیمی شاهیزی سام و زیزان راجک، تعقیب‌وگریزهای پرتحرک و ترکیب نسبتاً موفق طنز و اکشن، بیش از هر عامل دیگری به چشم می‌آیند.
فیلم در شوخی‌های زورکی، پرداخت محدود بعضی جنبه‌های داستان و اصرار گاه‌وبیگاه خای بر نمایش جذابیتش ضعف‌هایی دارد؛ همچنین تأثیرپذیری‌اش از کمدی‌های پلیسی آمریکایی همیشه به سود هویت مستقل آن نیست. بااین‌حال، هرگاه به تضاد میان خای و سانی و فضای محلی ترنگانو بازمی‌گردد، انرژی و صمیمیتی پیدا می‌کند که اثر را از یک تقلید صرف جدا می‌سازد.
حاصل، فیلمی بی‌ادعا و خوش‌ریتم است که بیش از پیچیدگی روایی، بر لذت همراهی با دو مأمور ناسازگار و ماجراجویی مشترکشان تکیه دارد.
« این کشاکش میان تأثیرپذیری و هویت محلی، یکی از محورهای مهم ارزیابی فیلم است. »
ثبت دیدگاه