نقد و بررسی
نقد به‌علاوه یک (Plus One) | 2019
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
یک همراه برای فصل عروسی «Plus One» کمدی‌رمانتیکی است که از موقعیتی آشنا و بالقوه فرسوده آغاز می‌شود: بن و آلیس، دو دوست قدیمی و مجرد، در تابستانی که دعوت‌نامه‌های عروسی پشت سر هم از راه می‌رسند، توافق می‌کنند همراه یکدیگر باشند. این قرارِ ظاهراً ساده، راهی برای کم‌کردنِ تنهایی و دشواریِ حضور در جشن‌هایی است که همه‌چیزشان از زوج‌بودن حکایت می‌کند؛ اما فیلم از همان آغاز روشن می‌سازد که ماجرا فقط پیدا کردن هم‌صحبت و هم‌میزی نیست.
کنار هم قرار گرفتنِ این دو، پرسشی آشنا را پیش می‌کشد: آیا دوستیِ دیرپا می‌تواند بی‌آنکه خودشان متوجه شوند، شکل دیگری به خود بگیرد؟ اثر به‌جای آنکه از این پرسش پاسخی پرطمطراق بسازد، آن را در رفت‌وآمد میان مراسم‌ها، گفت‌وگوهای خصوصی و لحظه‌های کوچک روزمره می‌پروراند. حاصل، فیلمی گرم و کم‌ادعاست که نیروی اصلی‌اش نه در تازگیِ طرح، بلکه در کیفیت حضور دو بازیگر اصلی و لحن رابطه‌شان نهفته است.
عروسی؛ صحنه‌ای برای دیدن تنهایی عروسی در این فیلم صرفاً پس‌زمینه‌ای پرزرق‌وبرق نیست؛ دستگاهی اجتماعی است که آدم‌ها را وادار می‌کند درباره موقعیت عاطفی خود توضیح بدهند. شادیِ جمعی، سخنرانی‌های احساسی و پرسش‌های کنجکاوانه، برای کسی که تنها آمده یا تازه از رابطه‌ای بیرون آمده، می‌توانند به شکلی ناخوشایند آینه‌ای مقابلش بگیرند.
فیلم این وضعیت را با نگاهی آمیخته به شوخ‌طبعی و همدلی می‌بیند، بی‌آنکه تنهایی را به مایه‌ای صرفاً غم‌انگیز یا خنده‌دار تقلیل دهد. تکرار مراسم‌ها به فیلم امکان می‌دهد بن و آلیس را در موقعیت‌های متفاوت کنار هم بگذارد. هر جشن، با آداب و شخصیت‌های پیرامونی خود، زمینه‌ای تازه برای شوخی، رنجش، صمیمیت یا سوءتفاهم فراهم می‌کند.
« تکرار مراسم‌ها به فیلم امکان می‌دهد بن و آلیس را در موقعیت‌های متفاوت کنار هم بگذارد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
البته همین ساختار در جاهایی یکنواخت می‌شود: فضای فیلم به‌تدریج به مجموعه‌ای از موقعیت‌های مشابه بدل می‌شود و تماشاگر ممکن است احساس کند داستان برای حرکت به مرحله بعدی، بیش از اندازه به تکرار همان سازوکار تکیه کرده است. شیمی بازیگران؛ قلب تپنده فیلم مهم‌ترین امتیاز «Plus One» در رابطه میان بن و آلیس است.
جک کواید و مایا ارسکین دو شخصیت را نه همچون قهرمانان بی‌نقص یک قصه عاشقانه، بلکه به شکل آدم‌هایی با عادت‌ها، ضعف‌ها و واکنش‌های گاه نامعقول بازی می‌کنند. میان آن‌ها نوعی راحتی و آشنایی دیرینه وجود دارد که به صحنه‌های مشترک جان می‌بخشد: گویی هر دو می‌دانند کجا باید طرف مقابل را دست بیندازند، کجا باید سکوت کنند و کجا می‌توانند بی‌پرده‌تر از همیشه حرف بزنند.
این هماهنگی به‌ویژه در کل‌کل‌ها و پاسخ‌های سریع دو شخصیت آشکار است. شوخی‌ها تنها برای پر کردن فاصله میان لحظه‌های عاشقانه به کار نمی‌روند؛ بخشی از زبان مشترک آن‌ها هستند. به همین سبب، رابطه‌شان در بهترین صحنه‌ها طبیعی و دوست‌داشتنی جلوه می‌کند. بازی ارسکین، با ترکیب تندیِ کلام و آسیب‌پذیریِ پنهان، به آلیس حضوری پرجنب‌وجوش می‌دهد؛ کواید نیز بن را با نوعی صداقت دست‌وپاچلفتی از قالب قهرمان عاشقِ همیشه مطمئن بیرون می‌آورد.
بااین‌حال، همین شیمی که بخش بزرگی از فیلم را پیش می‌برد، گاهی بارِ سنگینِ کاستی‌های فیلمنامه را هم به دوش می‌کشد. بعضی تغییرات عاطفی بیش از آنکه از تحول تدریجی شخصیت‌ها برآیند، ناگهان رخ می‌دهند. تماشاگر می‌تواند جذابیت این دو را ببیند، اما همیشه به‌روشنی احساس نمی‌کند چه چیزی باعث شده نگاهشان به هم در آن لحظه مشخص تغییر کند.
« شیمی بازیگران؛ قلب تپنده فیلم مهم‌ترین امتیاز «Plus One» در رابطه میان بن و آلیس است. »
شخصیت‌ها و اجرا
شوخی‌هایی که از شخصیت‌ها می‌آیند طنز فیلم بیشتر بر مشاهده رفتار آدم‌ها تکیه دارد تا شوخی‌های پرهیاهو و ساختگی. مراسم عروسی، با سخنرانی‌های رسمی، تعامل‌های اجباری و تلاش برای خوش‌گذراندن، محیطی آماده برای برخورد میان آنچه افراد واقعاً احساس می‌کنند و آنچه انتظار می‌رود نشان دهند فراهم می‌آورد.
بن و آلیس نیز در همین فاصله، با واکنش‌های تند و شوخی‌های گاه بی‌ملاحظه، لحظه‌های سرگرم‌کننده‌ای می‌سازند. بخشی از جذابیت طنز در این است که دو شخصیت فقط به هم کنایه نمی‌زنند؛ هر یک، ضعف‌های دیگری را می‌شناسد و از همان شناخت برای شکل‌دادن به شوخی استفاده می‌کند. این شوخی‌ها به رابطه‌شان بافت می‌دهند و حس همراهی را از حرف به تجربه تبدیل می‌کنند.
بااین‌همه، شدت و کیفیت موقعیت‌های خنده‌دار یکدست نیست. بعضی صحنه‌ها به‌سبب بازی و واکنش‌های زنده موفق‌اند، اما برخی دیگر بیشتر به گذرگاه‌هایی میان نقاط داستانی شباهت دارند تا لحظه‌هایی که واقعاً چیزی تازه به فیلم اضافه کنند. فرمول آشنا و مسیر قابل‌پیش‌بینی «Plus One» از الگوی شناخته‌شده دوستی‌ای استفاده می‌کند که کم‌کم به عشق بدل می‌شود.
این آشناییِ فرمی لزوماً عیب نیست؛ بسیاری از کمدی‌های رمانتیک از مسیری آشنا بهره می‌برند و جذابیت را در شخصیت‌ها، جزئیات و کیفیت اجرا می‌جویند. فیلم نیز در لحظات موفقش نشان می‌دهد که یک طرح آشنا هنوز می‌تواند صمیمی و دلنشین باشد، به شرط آنکه رابطه درون آن باورپذیر بماند. مشکل زمانی پدیدار می‌شود که آشناییِ مسیر با شتاب در تحول شخصیت‌ها همراه شود.
« شوخی‌هایی که از شخصیت‌ها می‌آیند طنز فیلم بیشتر بر مشاهده رفتار آدم‌ها تکیه دارد تا شوخی‌های پرهیاهو و ساختگی. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
احساسات بن و آلیس گاه به‌سرعتی تغییر می‌کنند که فرصت کافی برای نشستن در ذهن تماشاگر ندارند. در نتیجه، برخی لحظه‌های عاشقانه بیشتر به ایستگاه‌های ضروریِ یک داستان رمانتیک شباهت دارند تا نتیجه طبیعیِ تصمیم‌ها و تجربه‌های پیشین. این لغزش، به‌ویژه برای تماشاگرانی که انتظار دارند عشق در دل دوستی به‌تدریج و با نشانه‌های روشن‌تری شکل بگیرد، محسوس است.
ریتمی آرام با افت‌وخیزهای نامتوازن لحن «Plus One» آرام و دلگرم‌کننده است؛ فیلم بنا ندارد با حادثه‌های بزرگ یا پیچش‌های پی‌درپی تماشاگر را غافلگیر کند. تمرکز آن بر حضور مشترک دو شخصیت و جزئیات رابطه‌شان، با همین آرامش سازگار است. این رویکرد به فیلم امکان می‌دهد لحظه‌هایی ساده و صمیمی بسازد و از فشار دادنِ مداوم احساسات مخاطب پرهیز کند.
اما آرامش با ایستایی تفاوت دارد. در بخش‌هایی، داستان چنان کند می‌شود که به نظر می‌رسد رابطه و شخصیت‌ها پیشرفتی ندارند. رفت‌وآمد میان عروسی‌ها و گفت‌وگوهای مشابه، به‌جای آنکه هر بار لایه‌ای تازه آشکار کند، گاهی حس تکرار پدید می‌آورد. فیلم در پایان نیز برای گردآوردن رشته‌های عاطفی خود شتاب می‌کند؛ ازاین‌رو، جمع‌بندی رابطه به اندازه لحظه‌های مشترک و شوخی‌های پیشین فرصت پرورش پیدا نمی‌کند.
این ناهم‌ترازی میان مسیر آرام و فرود سریع، از اقناع‌کنندگی پایان می‌کاهد، بی‌آنکه لازم باشد چیزی از رخدادهای آن فاش شود. صمیمیت به‌جای تجمل از نظر لحن، فیلم بیش از آنکه بر شکوه عروسی‌ها یا تصویرسازی‌های پرزرق‌وبرق تکیه کند، به صمیمیت موقعیت‌ها وابسته است. مراسم‌ها قرار نیست جهان رمانتیکی بی‌نقص بسازند؛ بیشتر یادآور لحظه‌هایی هستند که آدم‌ها در آن‌ها هم شادی می‌کنند و هم با نگرانی‌ها و ناکامی‌های خود روبه‌رو می‌شوند.
« احساسات بن و آلیس گاه به‌سرعتی تغییر می‌کنند که فرصت کافی برای نشستن در ذهن تماشاگر ندارند. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
این انتخاب با شخصیت‌های مرکزی هماهنگ است: آنان از بیرون به جمعی نگاه می‌کنند که گویی همه در مسیر مشخصی قرار دارند، درحالی‌که خودشان هنوز در حال سبک‌سنگین‌کردن خواسته‌هایشان هستند. فیلم در این زمینه، تعادل دلپذیری میان کمدی و عاطفه پیدا می‌کند. جدایی، امید به یافتن شریک مناسب و نگرانی از عقب‌ماندن از دیگران، موضوع‌هایی آشنا هستند، اما اثر آن‌ها را با تلخیِ سنگین یا احساسات‌گرایی افراطی عرضه نمی‌کند.
در عوض، نگاهش به این تجربه‌ها صمیمی و گاه بذله‌گو باقی می‌ماند؛ کیفیتی که سبب می‌شود فیلم برای تماشایی آرام و بی‌تکلف مناسب باشد. جمع‌بندی «Plus One» کمدی‌رمانتیکی دوست‌داشتنی است که بهترین لحظه‌هایش را مدیون شیمی طبیعی مایا ارسکین و جک کواید و گفت‌وگوهای سرزنده میان دو شخصیت اصلی است.
فیلم تصویری گرم از دوستی، تنهایی و فشارهای اجتماعیِ فصل عروسی می‌سازد و بدون ادعای بزرگ، سرگرمی و عاطفه را کنار هم می‌نشاند. در مقابل، مسیر عاشقانه‌اش گاه با شتاب پیش می‌رود، برخی بخش‌ها از تکرار و کندی آسیب می‌بینند و پایان برای جمع‌کردن رابطه فرصت کافی نمی‌یابد. با وجود این نارسایی‌ها، صمیمیت و خوش‌خلقی فیلم بر جای می‌ماند.
«Plus One» شاید داستانی تازه یا کاملاً بی‌نقص نداشته باشد، اما وقتی بر دو بازیگر اصلی و شوخی‌های مشترکشان تمرکز می‌کند، همان گرمای ساده‌ای را پیدا می‌کند که از یک کمدی رمانتیک دلنشین انتظار می‌رود.
« فیلم در این زمینه، تعادل دلپذیری میان کمدی و عاطفه پیدا می‌کند. »
ثبت دیدگاه