وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

سرقتی بزرگ، روایتی آشنا «Play Dirty» با مصالحی آشنا وارد میدان می‌شود: دزدی حرفه‌ای، خیانت، گروهی ناهمگون از همدستان و نقشه‌ای که با هر گام، پیچیده‌تر و پرخطرتر می‌شود. پارکر، سارقی حسابگر و کم‌حرف، خود را در برابر مجموعه‌ای از قدرت‌های متضاد می‌بیند؛ از مافیای نیویورک تا یک دیکتاتوری آمریکای جنوبی و مردی که ثروتش از هر مرزی فراتر رفته است.

چنین موقعیتی وعدهٔ ماجرایی بزرگ را می‌دهد، اما گستردگی نقشه به‌تنهایی نمی‌تواند به آن تازگی ببخشد. فیلم از همان آغاز نشانه‌های مسیرش را آشکار می‌کند و کمتر فرصتی برای غافلگیری واقعی باقی می‌گذارد. این پیش‌بینی‌پذیری فقط به نتیجهٔ کلی ماجرا محدود نیست؛ بسیاری از چرخش‌های میانی نیز از همان الگوهای آشنای فیلم‌های سرقت پیروی می‌کنند.

تماشاگر به‌سرعت درمی‌یابد چه کسی ممکن است مانع شود، چه نقشه‌ای احتمالاً از کار بیفتد و کدام خطر قرار است گروه را به دردسر بیندازد. در نتیجه، تعلیق کمتر از آنکه بر کشف و انتظار بنا شود، به شتاب حوادث و جابه‌جایی موانع متکی می‌ماند. لحن میان جنایت و کمدی یکی از امتیازهای فیلم، شوخی‌هایی است که در دل موقعیت‌های جنایی جای می‌گیرند.

« چنین موقعیتی وعدهٔ ماجرایی بزرگ را می‌دهد، اما گستردگی نقشه به‌تنهایی نمی‌تواند به آن تازگی ببخشد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

گاه برخورد شخصیت‌ها با خطر، به‌جای آنکه صرفاً بر جدیت و خشونت تکیه کند، با لحنی طعنه‌آمیز همراه می‌شود و همین تضاد لحظاتی واقعاً سرگرم‌کننده می‌آفریند. بعضی از شوخی‌ها به‌خوبی از دل شخصیت‌ها و موقعیت بیرون می‌آیند و به فیلم سبک‌سری خوشایندی می‌دهند؛ گویی روایت می‌داند که نباید همهٔ عناصرش را بیش از اندازه جدی گرفت.

بااین‌حال، این لحن همیشه به یک اندازه منسجم نیست. شوخی‌ها گاهی از کشش صحنه می‌کاهند یا به‌جای آنکه شخصیت‌ها را عمیق‌تر کنند، صرفاً میان دو حادثه فاصله می‌اندازند. فیلم میان تریلر جنایی و کمدی ماجراجویانه رفت‌وآمد می‌کند، اما پیوند این دو وجه همیشه طبیعی نیست. در بهترین لحظه‌ها، طنز به اثر هویت می‌بخشد؛ در لحظه‌های ضعیف‌تر، به پوششی برای کمبود ظرافت در فیلمنامه بدل می‌شود.

ریتم پرشتاب و بهای طولانی‌شدن «Play Dirty» از کمبود اتفاق رنج نمی‌برد. تعقیب‌ها، نقشه‌های تازه، برخورد با دشمنان و تغییر مسیرهای پیاپی، فیلم را در حرکت نگه می‌دارند و اجازه نمی‌دهند بخش‌های زیادی از آن کاملاً ساکن یا بی‌حادثه شوند. همین تحرک، به‌ویژه در نیمهٔ نخست، تماشاگر را با خود همراه می‌کند و به اثر کیفیتی پرجنب‌وجوش می‌بخشد.

« بااین‌حال، این لحن همیشه به یک اندازه منسجم نیست. »

شخصیت‌ها و اجرا

اما حرکت مداوم با ریتم دقیق یکی نیست. فیلم چنان به افزودن موقعیت و مانع تازه گرایش دارد که گاهی نمی‌داند کجا باید مکث کند و چه زمانی باید یک خط روایی را به نتیجه برساند. بعضی از گره‌ها بیش از اندازه کش می‌آیند و صحنه‌هایی که می‌توانستند کوتاه‌تر و مؤثرتر باشند، طولانی می‌شوند. حاصل، اثری است که از یک سو به‌ندرت بی‌تحرک می‌ماند و از سوی دیگر، گاه بیش از اندازه وقت تماشاگر را صرف تکرار همان تنش‌ها می‌کند.

گروهی پررنگ‌تر از قهرمان شخصیت‌های پیرامون پارکر از مهم‌ترین سرچشمه‌های انرژی فیلم‌اند. همدستان او هر یک رنگ‌وبویی جداگانه دارند و حضورشان به صحنه‌ها تنوع می‌دهد. بازیگرانی چون LaKeith Stanfield، Rosa Salazar و Keegan-Michael Key در نقش‌های مکمل، به گروه حال‌وهوایی زنده‌تر می‌بخشند؛ گاه با طنز، گاه با بی‌پروایی و گاه با نوعی بازیگوشی که از یکنواخت‌شدن فضای جنایی جلوگیری می‌کند.

این مجموعه، بیش از آنکه گروهی کاملاً پرداخت‌شده باشد، گردهمایی شخصیت‌هایی جذاب و متفاوت است؛ اما همین تفاوت‌ها برای سرگرم‌کننده‌ماندن بسیاری از صحنه‌ها کفایت می‌کند. در مقابل، پارکر قرار است محور داستان و مرکز ثقل گروه باشد، اما بازی Mark Wahlberg چندان به این شخصیت عمق یا تازگی نمی‌بخشد.

« بعضی از گره‌ها بیش از اندازه کش می‌آیند و صحنه‌هایی که می‌توانستند کوتاه‌تر و مؤثرتر باشند، طولانی می‌شوند. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

خونسردی و قاطعیت او با تصویر سارق حرفه‌ای سازگار است، ولی اجرای کم‌فرازونشیب بازیگر، گاهی به بی‌رمقی نزدیک می‌شود. پارکر کمتر از آنچه باید در ذهن می‌ماند و تضاد روشنی میان این نقش و نقش‌های مشابه بازیگر شکل نمی‌گیرد. در فیلمی که به شخصیت اصلی برای انسجام‌بخشیدن به آشوب پیرامون نیاز دارد، این کمبود محسوس است.

اکشن و جلوه‌های بصری صحنه‌های سرقت و تعقیب قرار است ستون هیجان فیلم باشند، اما بیشتر از آنکه تازه یا هوشمندانه جلوه کنند، یادآور نمونه‌های فراوانی از همین ژانرند. برنامه‌ریزی‌ها، موانع و فرارها عموماً کارکرد روایی خود را انجام می‌دهند، ولی کمتر به لحظه‌ای بدل می‌شوند که بتوان آن را به‌تنهایی به یاد سپرد.

در بعضی صحنه‌ها، شلوغی جایگزین دقت می‌شود: اتفاق‌ها پشت سر هم می‌آیند، اما میزان خطر و پیامدشان همیشه به‌خوبی جا نمی‌افتد. ضعف جلوه‌های ویژه نیز در برخی لحظه‌ها به باورپذیری آسیب می‌زند. به‌ویژه جلوه‌های مربوط به قطار، آن‌چنان مصنوعی به چشم می‌آیند که توجه تماشاگر را از خود ماجرا منحرف می‌کنند.

« پارکر کمتر از آنچه باید در ذهن می‌ماند و تضاد روشنی میان این نقش و نقش‌های مشابه بازیگر شکل نمی‌گیرد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

هنگامی که صحنه‌ای قرار است بر شکوه یا خطر یک موقعیت تکیه کند، کیفیت بصری نامتقاعدکننده می‌تواند اثر هیجانی آن را خنثی سازد. این ایراد، به‌تنهایی فیلم را از کار نمی‌اندازد، اما فاصلهٔ میان جاه‌طلبی داستان و اجرای فنی آن را آشکار می‌کند. فیلمنامه و مسئلهٔ تازگی فیلمنامه بیش از هر چیز در ساختن طرحی بزرگ و پرپیچ‌وخم می‌کوشد، اما پیچیدگی رویدادها لزوماً به پیچیدگی درام نمی‌انجامد.

چندین قدرت و منفعت در برابر پارکر قرار می‌گیرند، ولی این رویارویی‌ها کمتر به پرسش‌های اخلاقی یا عاطفیِ ماندگار تبدیل می‌شوند. فیلم به‌جای آنکه پیامدهای جهان زیرزمینی خود را با حوصله واکاوی کند، عمدتاً به پیش‌بردن نقشه و افزودن مانع بعدی توجه دارد. ازاین‌رو، شوخی‌ها و شخصیت‌های مکمل اغلب مؤثرتر از خود داستان عمل می‌کنند.

ممکن است بیننده از یک گفت‌وگوی طعنه‌آمیز یا حضور رنگارنگ یکی از اعضای گروه لذت ببرد، اما پس از پایان صحنه، ماجرای اصلی همچنان آشنا به نظر برسد. فیلم می‌خواهد هم سرگرمیِ سبک و پرتحرک باشد و هم سرقتی بزرگ با وزن و پیچیدگی؛ این دو خواسته گاه در کنار هم کار می‌کنند، اما هرگز کاملاً به وحدتی محکم نمی‌رسند.

« ازاین‌رو، شوخی‌ها و شخصیت‌های مکمل اغلب مؤثرتر از خود داستان عمل می‌کنند. »

جمع‌بندی

جمع‌بندی «Play Dirty» اثری پرحادثه و گاه بامزه است که بیشترین جذابیتش را از شوخی‌های تند و حضور شخصیت‌های مکمل می‌گیرد. ریتم پرتحرک آن مانع از کسالت کامل می‌شود و چند صحنهٔ کمدی واقعاً کارکرد سرگرم‌کننده دارند. بااین‌حال، داستان آشنا و قابل‌پیش‌بینی است، اکشن کمتر از حد انتظار تازگی دارد و جلوه‌های بصری در لحظه‌هایی مهم، باورپذیری را تضعیف می‌کنند.

طولانی‌شدن روایت و اجرای کم‌رمق Mark Wahlberg نیز اجازه نمی‌دهد پارکر به قهرمانی به‌یادماندنی بدل شود. در نهایت، فیلم بیشتر به سبب لحظه‌های پراکنده‌اش دوام می‌آورد تا به اتکای ساختاری منسجم و داستانی تازه. اگر انتظار یک ماجرای سرقت سبک و پرجنب‌وجوش وجود داشته باشد، شوخی‌ها و گروه بازیگران می‌توانند بخشی از تماشا را خوشایند کنند؛ اما برای اثری که می‌خواهد هم هیجان‌انگیز باشد و هم غافلگیرکننده، نتیجه محدودتر از وعدهٔ آغازین است.

« ریتم پرتحرک آن مانع از کسالت کامل می‌شود و چند صحنهٔ کمدی واقعاً کارکرد سرگرم‌کننده دارند. »