وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

عاشقانه‌ای که با تقدیر چانه می‌زند «Only You» ساختهٔ Norman Jewison، کمدی‌ـ‌رمانتیکی است که نیروی محرک خود را از پرسشی ساده و فریبنده می‌گیرد: اگر از کودکی باور کرده باشیم عشق سرنوشت‌سازمان نامی مشخص دارد، آیا باید زندگی را بر اساس آن باور پیش ببریم؟ Faith Corvatch پس از دو اتفاق رازآلود در کودکی، نام «Damon Bradley» را نشانهٔ همسر مقدر خود می‌پندارد.

سال‌ها بعد، درست در آستانهٔ ازدواج با Dwayne، خبری از حضور مردی به همین نام در ایتالیا، او را به سفری ناگهانی می‌کشاند؛ سفری که Kate، دوست نزدیک و خواهرشوهرش، نیز در آن همراهی‌اش می‌کند. فیلم از همین فرض بعید، بازیگوشانه و آگاهانه اغراق‌آمیز، قصه‌ای دربارهٔ شانس، انتخاب و میل انسان به یافتن معنایی بزرگ‌تر برای عشق می‌سازد.

فیلم از همان ابتدا با منطق واقع‌گرایی روزمره کاری ندارد. تصمیم Faith برای رهاکردن برنامه‌های ازدواج و پرواز به ایتالیا، اگر با معیارهای معمول سنجیده شود، شتاب‌زده و نامعقول است. اما «Only You» می‌خواهد این بی‌احتیاطی را نه به‌منزلهٔ خطایی روان‌شناختی، بلکه به‌عنوان بخشی از افسانهٔ عاشقانه‌اش عرضه کند.

برای لذت‌بردن از فیلم، باید پذیرفت که جهان آن اندکی به سود تصادف‌ها و آرزوها خم شده است؛ مسئله این است که فیلم همیشه موفق نمی‌شود این قرارداد خیالی را به اندازهٔ کافی قانع‌کننده نگه دارد. کمدیِ موقعیت و بازی با تصادف طنز فیلم بیشتر از برخورد میان باور راسخ Faith و آشفتگی واقعی موقعیت‌ها پدید می‌آید.

« Faith Corvatch پس از دو اتفاق رازآلود در کودکی، نام «Damon Bradley» را نشانهٔ همسر مقدر خود می‌پندارد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

او در پی نشانه‌هایی است که برایش معنای قطعی دارند، حال آن‌که پیرامونش آدم‌ها و رخدادهایی قرار دارند که هرکدام می‌توانند آن نشانه‌ها را تأیید یا نقض کنند. این فاصله، زمینهٔ شوخی‌های دلنشینی را فراهم می‌کند و به فیلم اجازه می‌دهد از سوءتفاهم، تعقیب‌وگریزهای سبک و جابه‌جایی‌های ناگهانی هویت بهره بگیرد.

لحن کمدی عموماً گرم و بی‌تکلف است. شخصیت‌ها با جدیتی بیش از اندازه به ماجراهایی واکنش نشان می‌دهند که خود فیلم آن‌ها را مضحک می‌نمایاند؛ همین تضاد، بخشی از جذابیت اثر است. بااین‌حال، شوخی‌ها همیشه از دل شخصیت‌پردازی یا موقعیت به‌طور طبیعی بیرون نمی‌آیند. گاه فیلم برای حفظ حرکت قصه، شخصیت‌ها را به تصمیم‌هایی می‌رساند که بیش از آن‌که حاصل منطق درونی‌شان باشند، ابزار ساختن یک دردسر تازه‌اند.

در چنین لحظه‌هایی، کمدی از ظرافت فاصله می‌گیرد و به تصادف‌های ساختگی تکیه می‌کند. بازیگران؛ نیرویی که قصه را زنده نگه می‌دارد مهم‌ترین پشتوانهٔ عاطفی فیلم، بازی Marisa Tomei و Robert Downey Jr. است. Tomei به Faith شور و سرزندگی می‌بخشد، بی‌آن‌که او را صرفاً به زنی ساده‌لوح یا گرفتار خیال‌پردازی فروبکاهد.

ایمان شخصیت به تقدیر گاه افراطی است، اما بازیگر آن را با نوعی صمیمیت و شوق همراه می‌کند که تماشاگر را به مشاهدهٔ سفرش ترغیب می‌سازد. او هم‌زمان می‌تواند سرسخت، آسیب‌پذیر و خنده‌دار باشد؛ ترکیبی که برای شخصیتی با چنین تصمیم‌های نامتعارف، ضروری است. Downey نیز با انعطاف و شوخ‌طبعی، به Peter حضوری دلپذیر می‌دهد.

« بااین‌حال، شوخی‌ها همیشه از دل شخصیت‌پردازی یا موقعیت به‌طور طبیعی بیرون نمی‌آیند. »

شخصیت‌ها و اجرا

رابطهٔ او و Faith در بهترین لحظات فیلم از گفت‌وگوهای پرتحرک، واکنش‌های سریع و نوعی کشش بازیگوشانه نیرو می‌گیرد. شیمی میان این دو بازیگر سبب می‌شود حتی هنگامی که فیلمنامه رابطه را با شتاب پیش می‌برد، صحنه‌ها از جذابیت تهی نشوند. Bonnie Hunt نیز در نقش Kate، همراهی مؤثر برای Faith است: دوستی آن‌ها به فیلم بُعدی عاطفی می‌دهد که از خط عاشقانهٔ اصلی مستقل می‌ماند و در برابر خودمحوریِ قصهٔ تقدیر، یادآور پیوندهای واقعی و روزمره است.

رفاقت Faith و Kate؛ تکیه‌گاهی انسانی حضور Kate فقط بهانه‌ای برای همراهی در سفر نیست. رابطهٔ او با Faith یکی از گرم‌ترین و متقاعدکننده‌ترین اجزای فیلم است. میان این دو، صمیمیتی وجود دارد که از سابقهٔ مشترک و اعتماد متقابل می‌آید؛ به همین دلیل، گفت‌وگوها و لحظات همراهی‌شان اغلب از بخش‌هایی که قرار است شور عاشقانهٔ ناگهانی بسازند، باورپذیرتر جلوه می‌کند.

Kate هم مشوق است و هم صدای تردید؛ او می‌تواند در برابر شتاب Faith واکنش نشان دهد، اما در عین حال کنار او بماند. این دوستی به فیلم تعادل می‌بخشد. سفر به ایتالیا تنها جست‌وجوی یک معشوق نیست؛ فرصتی است تا دو زن در وضعیتی نامطمئن، به هم تکیه کنند و با گرفتاری‌های خود روبه‌رو شوند. با این همه، فیلمنامه به ظرفیت این رابطه به‌طور کامل نمی‌پردازد و گاهی آن را در خدمت پیشبرد ماجرای اصلی قرار می‌دهد.

با وجود این محدودیت، حضور Kate باعث می‌شود جهان فیلم فقط به انتخاب میان دو مرد یا پیروی از پیشگویی فروکاسته نشود. ایتالیا به‌مثابه منظره و خیال ونیز، رم و دیگر چشم‌اندازهای ایتالیایی در «Only You» صرفاً پس‌زمینه نیستند؛ آن‌ها در ساختن حال‌وهوای افسانه‌وار فیلم نقش دارند. خیابان‌ها، میدان‌ها و فضاهای تاریخی به قصه کیفیتی رؤیایی می‌دهند و سفر Faith را از یک تصمیم عجولانه به ماجراجویی‌ای سینمایی بدل می‌کنند.

« رفاقت Faith و Kate؛ تکیه‌گاهی انسانی حضور Kate فقط بهانه‌ای برای همراهی در سفر نیست. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

فیلم از جذابیت مکان‌ها بهره می‌برد تا حس کشف، تصادف و امکان را تقویت کند؛ گویی هر گوشه می‌تواند میزبان برخوردی تازه باشد. تصویربرداری Sven Nykvist با نگاهی نرم و دلنشین، به این فضا جلوه‌ای شاعرانه می‌بخشد. مناظر نه با شکوهی سنگین، بلکه با سبکی متناسب با کمدی عاشقانه عرضه می‌شوند.

موسیقی Rachel Portman نیز در همین مسیر حرکت می‌کند و لطافتی رمانتیک به تجربه می‌افزاید. گاهی زیبایی محیط چنان برجسته است که خودِ سفر از مقصد مهم‌تر به نظر می‌رسد؛ این نکته هم از امتیازهای فیلم است و هم راهی برای پوشاندن خلأهای روایی آن. باورپذیری عشق و مسئلهٔ دروغ ضعف اصلی «Only You» در سرعت شکل‌گیری پیوند عاشقانه نهفته است.

فیلم از تماشاگر می‌خواهد نزدیکی دو شخصیت را سریع بپذیرد، اما فرصت کافی برای نمایش ریشه‌گرفتن این احساس فراهم نمی‌کند. میان آن‌ها کشش هست و بازیگران آن را به‌خوبی منتقل می‌کنند، ولی کشش و سازگاری لزوماً به معنای عشقی عمیق و استوار نیست. در نتیجه، رابطه گاهی بیشتر محصول اقتضای ژانر به نظر می‌رسد تا نتیجهٔ شناخت تدریجی دو انسان از یکدیگر.

از سوی دیگر، قصه با فریب و پنهان‌کاری گره می‌خورد. این عنصر می‌تواند زمینهٔ کمدی و سوءتفاهم فراهم کند، اما پیامدهای عاطفی‌اش همیشه جدی گرفته نمی‌شود. فیلم از شخصیت‌ها انتظار دارد میان اعتماد و فریب رفت‌وآمد کنند، بی‌آن‌که در همهٔ موارد فرصت کافی برای واکنش یا ترمیم رابطه بدهد. همین امر بعضی پیچش‌ها را آشفته و نامقنع می‌کند.

« تصویربرداری Sven Nykvist با نگاهی نرم و دلنشین، به این فضا جلوه‌ای شاعرانه می‌بخشد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

حتی وقتی فیلم می‌کوشد آشفتگی را به شیرینیِ بازی عاشقانه بدل کند، تماشاگر ممکن است از خود بپرسد چرا شخصیت‌ها همچنان به یکدیگر نزدیک می‌مانند. ریتمی نابرابر، اما سرزنده ریتم فیلم یکدست نیست. بخش‌هایی از سفر با شوخی، برخوردهای تازه و انرژی بازیگران جان می‌گیرند، اما در قسمت‌هایی دیگر، تکرار موقعیت‌ها و مکث‌های طولانی‌تر از نیاز، از شتاب قصه می‌کاهد.

هرگاه فیلم بر تعامل میان شخصیت‌ها تکیه می‌کند، معمولاً سرحال‌تر است؛ هرگاه برای پیش‌بردن ماجرا به رشته‌ای از پیچیدگی‌های تصادفی متوسل می‌شود، انسجامش کاهش می‌یابد. این نوسان سبب می‌شود «Only You» بیش از آن‌که کمدی‌ای دقیق و حساب‌شده باشد، فیلمی متکی بر جذابیت و حال‌وهوا جلوه کند.

تماشاگرانی که با قراردادهای سبک و اغراق‌آمیز کمدی عاشقانه همراه‌اند، احتمالاً از لحظات بازیگوشانه و حضور بازیگران لذت می‌برند. در مقابل، کسانی که از داستان انتظار تحول عاطفی تدریجی یا منطق محکم دارند، ممکن است در برابر کش‌آمدن بعضی بخش‌ها و شتاب در بعضی دیگر بی‌حوصله شوند. جمع‌بندی «Only You» فیلمی است که بیش از استحکام طرح داستانی، بر جذابیت بازیگران، گرمای رفاقت و زیبایی لوکیشن‌های ایتالیایی تکیه دارد.

ایدهٔ مرکزی آن ظرفیت یک افسانهٔ رمانتیک را دارد، اما گاه در دام شتاب، دروغ‌های داستانی و پیچش‌های کم‌اقناع می‌افتد. بااین‌حال، انرژی Marisa Tomei و Robert Downey Jr.، همراهی دوست‌داشتنی Bonnie Hunt و طنز سبک فیلم، به آن جان می‌بخشد و اجازه نمی‌دهد ضعف‌های روایی تمام تجربه را تحت‌الشعاع قرار دهند.

« ریتمی نابرابر، اما سرزنده ریتم فیلم یکدست نیست. »

جمع‌بندی

این اثر برای تماشاگرانی مناسب است که از کمدی عاشقانه انتظار واقع‌گرایی کامل ندارند و می‌پذیرند گاهی تصادف، خیال و سفر بر منطق روزمره چیره شود. «Only You» در بهترین لحظاتش قصه‌ای دلپذیر دربارهٔ دنبال‌کردن نشانه‌ها و مواجهه با امکان‌های تازه است؛ در لحظات کم‌فروغ‌ترش، همان نشانه‌ها را چنان با شتاب به مقصد می‌رساند که باورکردن مسیر دشوار می‌شود.