وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

ایده‌ای پُردردسر؛ قهرمانی بی‌حس «Novocaine» از فرضی ساده اما پُرظرفیت آغاز می‌شود: نیت، کارمند آرام و کم‌روِ یک بانک، به‌سبب عارضه‌ای نادر نمی‌تواند درد جسمانی را احساس کند. وقتی شری، همکارش و زنی که تازه به زندگی‌اش راه یافته، در جریان سرقتی گروگان گرفته می‌شود، نیت وارد تعقیبی خشونت‌بار می‌شود تا او را نجات دهد.

فیلم از همان ابتدا روشن می‌کند که قرار نیست با درامی واقع‌گرا درباره بیماری روبه‌رو باشیم؛ مسئله بیشتر این است که یک ویژگی جسمانی چگونه می‌تواند در قالب اکشن، هم ابزار بقا باشد و هم سرچشمه‌ای برای کمدی سیاه. «Novocaine» محصول مشترک ایده و لحن است: هرچه موقعیت‌ها نامحتمل‌تر می‌شوند، فیلم بیشتر بر شوخی‌های بدنی و انرژی قهرمانش تکیه می‌کند.

تبدیل ناتوانی به موتور اکشن مهم‌ترین امتیاز فیلم در شیوه‌ای است که از وضعیت نیت برای ساختن صحنه‌های اکشن استفاده می‌کند. بی‌حسی او نه قدرتی جادویی و بی‌هزینه، بلکه نقصی خطرناک است: زخم را حس نمی‌کند، اما زخم همچنان وجود دارد و ممکن است پیامدهای جدی داشته باشد. همین تضاد، موقعیت‌هایی می‌سازد که هم خنده‌دارند و هم ناخوشایند.

« همین تضاد، موقعیت‌هایی می‌سازد که هم خنده‌دارند و هم ناخوشایند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

تماشاگر از یک‌سو از جسارت نیت حیرت می‌کند و از سوی دیگر می‌داند که بی‌توجهی او به بدنش می‌تواند فاجعه‌بار باشد. فیلم در این لحظات به طنز اسلپ‌استیک نزدیک می‌شود؛ بدن قهرمان به میدان آزمون بدل می‌شود و هر برخورد، جراحت یا ضربه می‌تواند هم خنده برانگیزد و هم انزجار. این بازی با مرز میان خنده و خشونت، هویت بصری و روایی اثر را شکل می‌دهد.

بااین‌حال، ایده همیشه به یک اندازه تازه باقی نمی‌ماند. پس از چند موقعیت موفق، الگوی «ضربه‌ای که نیت متوجهش نمی‌شود» گاهی قابل پیش‌بینی می‌شود و فیلم برای عبور از آن، ناچار است شدت و اغراق صحنه‌ها را بالا ببرد. جک کواید؛ نیروی محرک فیلم جک کواید در نقش نیت، مهم‌ترین پشتوانه‌ی «Novocaine» است.

او قهرمان را نه به شکل ماشین جنگی‌ای بی‌اعتنا به خطر، بلکه مردی معمولی، مضطرب و تا اندازه‌ای دست‌وپاچلفتی تصویر می‌کند که ناگهان در وضعیتی فراتر از توان عادی خود قرار گرفته است. فاصله‌ی میان این شخصیت آرام و خشونت موقعیت‌ها، منبع اصلی طنز فیلم است؛ کواید با واکنش‌های چهره‌ای و ریتم بازی‌اش این فاصله را زنده نگه می‌دارد و اجازه نمی‌دهد نیت به یک شوخی یک‌بعدی تبدیل شود.

« این بازی با مرز میان خنده و خشونت، هویت بصری و روایی اثر را شکل می‌دهد. »

شخصیت‌ها و اجرا

جذابیت بازی او همچنین در آسیب‌پذیری شخصیت ریشه دارد. نیت با آنکه درد را حس نمی‌کند، از ترس، تردید و تنهایی مصون نیست. فیلم از همین تناقض برای افزودن وجهی انسانی به قهرمان استفاده می‌کند: او شاید نتواند زخم را احساس کند، اما همچنان باید با ناامنی‌های درونی و ناآمادگی‌اش روبه‌رو شود.

کواید این جنبه را با گرمایی صمیمانه اجرا می‌کند و در لحظات آرام‌تر نیز توجه تماشاگر را حفظ می‌کند. اگر فیلم در بخش‌هایی از مسیر از نظر داستانی سست می‌شود، حضور او کمک می‌کند رشته‌ی سرگرمی از دست نرود. عشق و انگیزه‌ای که به اندازه‌ی کافی جان نمی‌گیرد رابطه‌ی نیت و شری قرار است قلب عاطفی ماجرا باشد، اما فیلم برای باورپذیر کردن شدت فداکاری قهرمان فرصت چندانی صرف نمی‌کند.

نیت تصمیم می‌گیرد برای نجات زنی بجنگد که پیوندش با او هنوز در مرحله‌ی ابتدایی است؛ از همین رو، انگیزه‌ی او بیشتر بر مفهوم آرمانی «عشق در نگاه نخست» تکیه دارد تا بر رابطه‌ای که در طول داستان به‌تدریج عمق یافته باشد. برای برخی تماشاگران، این شتاب بخشی از افسانه‌پردازی سرگرم‌کننده‌ی فیلم خواهد بود؛ برای برخی دیگر، مانعی است که اجازه نمی‌دهد خطرهای نیت وزن عاطفی کافی پیدا کنند.

« جذابیت بازی او همچنین در آسیب‌پذیری شخصیت ریشه دارد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

Amber Midthunder به شری حضور و سرزندگی می‌بخشد و شخصیت او را کاملاً به نقش قربانی منفعل محدود نمی‌کند. بااین‌حال، فیلم در پرداخت رابطه‌ی دو شخصیت به اندازه‌ی کافی مکث نمی‌کند تا ویژگی‌های فردی و کشش متقابلشان را بپرورد. نتیجه آن است که نیت به‌سرعت به قهرمانی فداکار بدل می‌شود، اما تماشاگر همیشه به همان اندازه که او باور دارد، پیوند میان این دو را حس نمی‌کند.

همین کمبود، از نیروی عاطفی بخشی از تعقیب می‌کاهد. ریتم، لحن و خشونت کمیک «Novocaine» می‌کوشد اکشن، کمدی، تریلر جنایی و رگه‌هایی از عاشقانه را در یک ظرف جای دهد. در بهترین لحظات، این ترکیب روان و پرانرژی است: تعقیب‌ها ضرباهنگ دارند، شوخی‌ها از دل شرایط بیرون می‌آیند و خشونت با نوعی اغراق هجوآمیز همراه می‌شود.

فیلم از خون و جراحت ابایی ندارد و همین امر، تضاد میان ظاهر معمولی نیت و دنیای بی‌رحمی را که واردش شده، برجسته‌تر می‌کند. برای تماشاگرانی که با خشونت تصویری راحت نیستند، این جنبه ممکن است خسته‌کننده یا حتی آزاردهنده باشد. مشکل اصلی آن است که لحن همیشه یکدست نمی‌ماند. گاه فیلم از شدت خشونت برای خنده استفاده می‌کند و گاه می‌خواهد خطر را جدی و هیجان‌انگیز جلوه دهد؛ این جابه‌جایی اگرچه بخشی از جذابیت اثر است، در بعضی صحنه‌ها از تعادل خارج می‌شود.

« Amber Midthunder به شری حضور و سرزندگی می‌بخشد و شخصیت او را کاملاً به نقش قربانی منفعل محدود نمی‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

شوخی‌ها نیز گاهی بیش از آنکه از شخصیت‌ها برخیزند، بر شگفتیِ موقعیت متکی‌اند. بااین‌همه، تدوین پرتحرک و اجرای سرزنده‌ی کواید اغلب اجازه نمی‌دهند ریتم کاملاً فروبپاشد. سایه‌ی الگوهای آشنا و افت پایانی ساختار کلی فیلم به الگوی آشنای قهرمان تنها در مسیر نجات شباهت دارد؛ الگویی که در آثار اکشن معاصر بارها به کار رفته است.

«Novocaine» می‌کوشد با محروم کردن قهرمان از مهارت‌های رزمی مرسوم، این قالب را تازه کند. نیت نه مأمور آموزش‌دیده است و نه مبارزی حرفه‌ای؛ امتیاز او همان ویژگی جسمانی نامتعارفش است. اما هرچه داستان جلوتر می‌رود، برخی درگیری‌ها به اکشن‌هایی استانداردتر نزدیک می‌شوند و تفاوت اولیه‌ی فیلم کم‌رنگ می‌شود.

در این بخش‌ها، شباهت به آثار پرآوازه‌ی «تک‌نفره علیه همه» محسوس است و هویت ویژه‌ی ایده برای مدتی عقب می‌نشیند. پایان‌بندی نیز از همان مسئله آسیب می‌بیند. پس از آنکه فیلم با خلاقیت و شوخ‌طبعی مسیرش را پیش برده، بخش پایانی بیش از اندازه بر شدت و هیجان مستقیم تکیه می‌کند. در نتیجه، بخشی از ظرافت کمیک و عاطفی پیشین جای خود را به اوج‌گیری آشناتری می‌دهد.

« شوخی‌ها نیز گاهی بیش از آنکه از شخصیت‌ها برخیزند، بر شگفتیِ موقعیت متکی‌اند. »

جمع‌بندی

این افت به معنای بی‌اثر شدن کامل پایان نیست، اما نشان می‌دهد فیلم در گسترش ایده‌ی مرکزی تا واپسین لحظه، همیشه به اندازه‌ی آغازش مطمئن عمل نمی‌کند. جمع‌بندی «Novocaine» فیلمی بی‌نقص یا عمیقاً ماندگار نیست، اما ایده‌ی مرکزی‌اش را با جسارت و سرگرم‌کنندگی به کار می‌گیرد. بهترین دارایی آن ترکیب وضعیت نامتعارف نیت با اکشن‌های خونین و طنزی است که از بی‌تفاوتی جسمانی او به درد زاده می‌شود؛ و بهترین نیروی اجرایی‌اش جک کواید است که با بازی گرم و پرانرژی، قهرمانی نامطمئن اما دوست‌داشتنی می‌سازد.

در مقابل، رابطه‌ی عاشقانه شتاب‌زده می‌ماند، داستان گاه از منطق روایی فاصله می‌گیرد و بخش پایانی از تازگی و ریتم نیمه‌ی نخست بهره‌ی کامل نمی‌برد. با وجود این کاستی‌ها، فیلم به وعده‌ی اصلی خود وفادار است: تجربه‌ای پرتحرک، خشن و بامزه که بیش از آنکه بخواهد جدی و ژرف جلوه کند، می‌خواهد تماشاگر را با ایده‌ای بدنی و اجرایی سرگرم سازد.