وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

قصه‌ای که راه نجات می‌شود «Nightbooks» ساختهٔ David Yarovesky، فانتزی ترسناکی برای مخاطبان جوان است که قصه‌گویی را نه سرگرمی‌ای حاشیه‌ای، بلکه ابزار بقا قرار می‌دهد. الکس، پسری علاقه‌مند به داستان‌های هولناک، در آپارتمانی جادویی گرفتار می‌شود و ناچار است هر شب قصه‌ای تازه برای جادوگرِ زندانبانش روایت کند.

در همان فضای بسته، با یاسمین آشنا می‌شود؛ دختری که پیش‌تر راه‌هایی برای دوام آوردن یافته است. فیلم از همین موقعیت ساده، جهانی می‌سازد که در آن خیال می‌تواند هم پناهگاه باشد و هم میدان خطر. بی‌آنکه به پیچش‌ها یا سرانجام داستان نزدیک شویم، می‌توان گفت جذابیت اصلی فیلم در پیوند میان ترس، خلاقیت و پذیرفتن ویژگی‌هایی است که الکس را از دیگران متمایز می‌کند.

آپارتمانی میان افسانه و کابوس مهم‌ترین دستاورد فیلم، فضاسازی آن است. آپارتمان جادوگر صرفاً یک محل زندانی‌شدن نیست؛ به هزارتویی خیال‌انگیز می‌ماند که هر اتاقش می‌تواند دریچه‌ای به تهدیدی تازه باشد. کتابخانه، راهروها و گوشه‌های پنهان خانه، حال‌وهوای قصه‌های پریانِ تیره را زنده می‌کنند، اما ظاهر امروزی و نیویورکی جهان داستان، آن را از یک افسانهٔ کاملاً دوردست جدا نگه می‌دارد.

« در همان فضای بسته، با یاسمین آشنا می‌شود؛ دختری که پیش‌تر راه‌هایی برای دوام آوردن یافته است. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

نتیجه، ترکیبی دلپذیر از آشنایی و غریبگی است: مکانی که ممکن است در نگاه نخست جذاب به نظر برسد، اما هرچه بیشتر در آن می‌مانیم، ناامنی‌اش آشکارتر می‌شود. فیلم برای ترساندن مخاطب کم‌سن‌وسال، بیش از آنکه به خشونت یا شوک‌های شدید تکیه کند، از سایه، سکوت، تغییر ناگهانی فضا و حسِ محصوربودن بهره می‌گیرد.

البته این میزان از تیرگی برای همهٔ کودکان مناسب نیست؛ بعضی لحظه‌ها از حد انتظار یک سرگرمی خانوادگی فراتر می‌روند. بااین‌حال، همین توازن میان ترس و خیال سبب شده فیلم برای تماشاگرانی که می‌خواهند نخستین تجربه‌هایشان از ژانر وحشت را داشته باشند، انتخابی قابل‌توجه باشد. این اثر وحشت را به بازی‌ای پرتنش بدل می‌کند، نه تجربه‌ای سنگین و بی‌وقفه.

روایت‌های کوچک در دل داستان بزرگ ایدهٔ روایت قصه‌های تازه در هر شب، به فیلم امکان می‌دهد از قالب یک ماجرای فرار ساده فاصله بگیرد. داستان‌هایی که الکس می‌سازد، فضای اثر را تغییر می‌دهند و لحظه‌هایی از تنوع بصری و لحن پدید می‌آورند. این بخش‌های درون‌داستانی همچنین نشان می‌دهند که تخیل او فقط راهی برای سرگرم‌کردن جادوگر نیست؛ وسیله‌ای است برای فهمیدن خطر، شکل‌دادن به امید و روبه‌روشدن با ترس‌هایش.

« این اثر وحشت را به بازی‌ای پرتنش بدل می‌کند، نه تجربه‌ای سنگین و بی‌وقفه. »

شخصیت‌ها و اجرا

در سطحی دیگر، فیلم دربارهٔ خودِ قصه‌گویی است: اینکه داستان‌ها از تجربه‌های شخصی تغذیه می‌کنند و نویسنده هنگام ساختن آن‌ها، ناخواسته بخشی از درون خود را آشکار می‌سازد. این ایده به اثر عمق بالقوه‌ای می‌دهد، هرچند فیلم همیشه از ظرفیت آن بهرهٔ کامل نمی‌برد. قصه‌های کوتاه گاهی بیشتر نقش میان‌پرده یا ابزار تعلیق دارند تا جهان‌هایی مستقل و کامل؛ بااین‌همه، حضورشان به روایت ریتمی متنوع‌تر می‌بخشد و هویت «Nightbooks» را از بسیاری از فانتزی‌های نوجوانانه متمایز می‌کند.

بازی‌ها و جادوگرِ به‌یادماندنی کریستن ریتر در نقش ناتاشا، یکی از مهم‌ترین نقاط قوت فیلم است. او جادوگر را صرفاً چهره‌ای ترسناک و خشمگین بازی نمی‌کند؛ در رفتارش نوعی نمایش‌گری، خودنمایی و بی‌ثباتی هست که شخصیت را سرگرم‌کننده و در عین حال تهدیدآمیز می‌سازد. ظاهر نامتعارف و انتخاب‌های پوششی او نیز به شخصیت کیفیتی نمایشی می‌دهد.

ریتر می‌داند چه زمانی اغراق را به کمدی نزدیک کند و چه زمانی حضورش را به منبع واقعی اضطراب تبدیل سازد. وینسلو فگلی در نقش الکس، حساسیت و گوشه‌گیری شخصیتی را منتقل می‌کند که برای علایقش احساس شرمندگی کرده است. لیدیا جویت نیز در نقش یاسمین، به فیلم وزنی متعادل‌کننده می‌دهد؛ او تنها همراه الکس نیست، بلکه شخصیتی با تجربه و نگاه مستقل است.

« این ایده به اثر عمق بالقوه‌ای می‌دهد، هرچند فیلم همیشه از ظرفیت آن بهرهٔ کامل نمی‌برد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

رابطهٔ این دو به‌تدریج شکل می‌گیرد و همکاری‌شان مضمون اعتماد را تقویت می‌کند. گربهٔ جادوگر نیز با حضوری مرموز و رفتارهای غیرقابل‌پیش‌بینی، بخشی از جذابیت فانتزی فیلم را بر عهده دارد؛ حضوری که گاه بیشتر از آنچه انتظار می‌رود توجه تماشاگر را به خود جلب می‌کند. مضمون‌های ساده، اما قابل‌لمس پیام مرکزی فیلم دربارهٔ پذیرفتن خویشتن است.

الکس در آغاز، از علاقه‌اش به داستان‌های ترسناک احساس انزوا می‌کند و می‌کوشد آن بخش از وجودش را کنار بگذارد. ماجرای آپارتمان به او فرصتی می‌دهد تا بفهمد همان چیزی که باعث تفاوتش شده، می‌تواند توانایی و منبع قدرتش نیز باشد. این مضمون برای مخاطب کودک روشن و دسترس‌پذیر است، هرچند بیان آن چندان ظریف یا پیچیده نیست.

در کنار آن، دوستی و همکاری نیز جایگاه مهمی دارد. الکس و یاسمین برای عبور از موقعیت خطرناک، باید به یکدیگر اعتماد کنند و نقاط قوت متفاوتشان را کنار هم بگذارند. فیلم از این راه تأکید می‌کند که شجاعت لزوماً به معنای نترسیدن نیست؛ گاهی شجاعت یعنی ادامه‌دادن، درحالی‌که ترس هنوز حضور دارد.

« رابطهٔ این دو به‌تدریج شکل می‌گیرد و همکاری‌شان مضمون اعتماد را تقویت می‌کند. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

بااین‌حال، برخی گره‌های عاطفی و تحول‌های شخصیتی، ساده و مستقیم پرداخت شده‌اند. تماشاگر بزرگسال ممکن است احساس کند فیلم مضمون‌هایش را با تأکید بیش از اندازه بیان می‌کند و فرصت کمتری برای برداشت شخصی باقی می‌گذارد. ریتم و جلوه‌های تصویری «Nightbooks» در بخش‌هایی از روایت، گرفتار کندی می‌شود.

تکرار موقعیت‌های خطر و رفت‌وآمد میان بخش‌های مختلف خانه گاه تعلیق را طولانی‌تر از حد لازم می‌کند. هرچند ساختار قصه‌های شبانه به فیلم تنوع می‌دهد، پیوند میان این اپیزودها همیشه به یک اندازه روان نیست. در نتیجه، میانهٔ فیلم ممکن است برای تماشاگرانی که انتظار پیشروی سریع‌تری دارند، کش‌دار به نظر برسد.

جلوه‌های تصویری و طراحی بعضی موجودات نیز کیفیت یکدستی ندارند. بخش‌هایی از فیلم با نورپردازی و ترکیب رنگ، جهان داستان را به‌خوبی می‌سازند؛ اما در مواردی، جلوه‌ها مصنوعی جلوه می‌کنند و از باورپذیری صحنه می‌کاهند. این ناهمواری از جذابیت کلی فیلم نمی‌کاهد، ولی مانع می‌شود فضای جادویی‌اش همیشه به اندازهٔ ایدهٔ اصلی قانع‌کننده باشد.

« بااین‌حال، برخی گره‌های عاطفی و تحول‌های شخصیتی، ساده و مستقیم پرداخت شده‌اند. »

جمع‌بندی

پایان‌بندی نیز، بدون آنکه لازم باشد جزئیاتی از آن گفته شود، بیشتر در خدمت بستن مسیر روایی است تا خلق لحظه‌ای ماندگار که پس از تماشا در ذهن بماند. جمع‌بندی «Nightbooks» فیلمی خانوادگی و فانتزی است که در کنار لحظه‌های بامزه و خیال‌پردازانه، تیرگی و تعلیق قابل‌توجهی دارد. نقطهٔ قوتش پیوند میان داستان‌گویی و بقا، فضای پرجزئیات آپارتمان جادویی، بازی جذاب کریستن ریتر و رابطهٔ دو کودک محبوس است.

در سوی دیگر، روایت نسبتاً ساده، افت‌وخیز ریتم، جلوه‌های گاه مصنوعی و پایانی که اثر عاطفی چندان ماندگاری ندارد، مانع از آن می‌شود که فیلم به تجربه‌ای کاملاً درخشان تبدیل شود. بااین‌همه، برای خانواده‌هایی که در پی فیلمی تاریک اما نه افراطی‌اند، و برای تماشاگران کم‌سن‌وسالی که تازه به قصه‌های ترسناک علاقه‌مند شده‌اند، «Nightbooks» سرگرم‌کننده و خیال‌انگیز است.

این فیلم بیش از آنکه وحشتی عمیق و ماندگار بسازد، دعوتی است به پذیرفتن تفاوت‌ها و اعتماد به نیرویی که گاهی در خودِ قصه‌گفتن نهفته است.