وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

آشوبی که از حاشیه به متن می‌تازد «New Kids Turbo» کمدی اکشن هلندیِ سال ۲۰۱۰، ساختهٔ Steffen Haars و Flip van der Kuil، از همان آغاز روشن می‌کند که قرار نیست به ظرافت‌های کمدی متعارف وفادار بماند. پنج دوست در روستای ماسکانتخه، پس از آن‌که کارشان را از دست می‌دهند، تصمیم می‌گیرند دیگر بهای هیچ‌چیز را نپردازند؛ تصمیمی که به‌سرعت از سرپیچی روزمره فراتر می‌رود و آن‌ها را در برابر نیروهای انتظامی و سپس دولت قرار می‌دهد.

این طرح ساده، بیش از آن‌که بستری برای درامی اجتماعی باشد، سکوی پرتابی است برای زنجیره‌ای از برخوردها، خرابکاری‌ها و شوخی‌های بی‌پروا. فیلم می‌خواهد تماشاگر را در دل هرج‌ومرج بیندازد، نه آن‌که او را با پیچیدگی داستانی به تأملی آرام دعوت کند. از مجموعهٔ تلویزیونی تا فیلم بلند اثر از مجموعه‌ای تلویزیونی می‌آید و این پیشینه در ساختار آن محسوس است.

گروه اصلی و لحن اغراق‌آمیزشان پیش‌تر در قالب موقعیت‌های کوتاه شکل گرفته‌اند؛ فیلم بلند می‌کوشد همان انرژی را در روایتی پیوسته‌تر جای دهد. نتیجه، گاه موفق و گاه ناهماهنگ است: شخصیت‌ها و شوخی‌های بازگشتی به‌سرعت برای مخاطب آشنا می‌شوند، اما پیوند میان صحنه‌ها همیشه به استحکام یک داستان سینمایی نیست.

فیلم بیش از آن‌که از ابتدا تا انتها مسیری روایی بسازد، به مجموعه‌ای از موقعیت‌های کمدی متکی است که با شدت و ضعف کنار هم قرار می‌گیرند. بااین‌حال، همین خاستگاه تلویزیونی به اثر هویتی مشخص می‌دهد. «New Kids Turbo» قصد ندارد رفتار قهرمانانش را به‌تدریج دگرگون کند یا از آن‌ها شخصیت‌هایی پیچیده بسازد.

« فیلم می‌خواهد تماشاگر را در دل هرج‌ومرج بیندازد، نه آن‌که او را با پیچیدگی داستانی به تأملی آرام دعوت کند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

جذابیتش در ثبات همان منش خام و کله‌شق است؛ در تماشای گروهی که هر بار از یک حد می‌گذرند و به‌جای عقب‌نشینی، ماجرا را مضحک‌تر و پرآشوب‌تر می‌کنند. طنزی مبتنی بر بی‌پروایی هستهٔ کمدی فیلم بر شکستن آداب و هنجارهای روزمره استوار است. قهرمانان نه در پی یافتن راه‌حلی سنجیده برای بیکاری‌اند و نه می‌خواهند خود را با شرایط تازه وفق دهند؛ آن‌ها به شکلی کودکانه و افراطی، نپرداختن را به یک اصل تبدیل می‌کنند.

از دل این لجاجت، شوخی‌هایی عامیانه، گاه رکیک و آشکارا بی‌ادبانه بیرون می‌آید. این لحن برای مخاطبی که از کمدی مؤدب و حساب‌شده خسته است، می‌تواند طراوتی سرکش داشته باشد؛ برای تماشاگر دیگری، همان بی‌پروایی ممکن است زود به تکرار و ابتذال برسد. فیلم در بسیاری از لحظات، بر غافلگیری ناشی از افراط تکیه می‌کند: موقعیت عادی آغاز می‌شود، سپس با واکنشی نامتناسب و بی‌منطق به آشوب می‌رسد.

این سازوکار در ابتدا ضرباهنگی سرزنده می‌آفریند، اما وقتی دامنهٔ شوخی‌ها محدود به همان الگو بماند، قدرت غافلگیری فرسوده می‌شود. فیلم معمولاً به‌جای افزودن لایه‌ای تازه به شوخی، حجم و شدت آن را بیشتر می‌کند؛ روشی که برای خنده‌های لحظه‌ای کارآمد است، اما همیشه به کمدی ماندگار نمی‌انجامد.

شخصیت‌هایی که قرار نیست پخته شوند پنج دوست فیلم عمداً خام، خودخواه و کم‌خرد طراحی شده‌اند. آنان را نباید همچون قهرمانانی واقع‌گرا سنجید که تصمیم‌هایشان باید برآمده از روان‌شناسی دقیق و تحول تدریجی باشد. کارکردشان بیشتر در گروه‌بودن و اصطکاک میان رفتارهایشان نهفته است: یکی میل به ریاست دارد، دیگری برای جلب تأیید می‌کوشد و باقی اعضا با واکنش‌های نامتوازن خود به آشوب دامن می‌زنند.

« طنزی مبتنی بر بی‌پروایی هستهٔ کمدی فیلم بر شکستن آداب و هنجارهای روزمره استوار است. »

شخصیت‌ها و اجرا

همین ترکیب، صحنه‌هایی پرانرژی می‌سازد و به جمع، نوعی شیمی کمدی می‌بخشد. اما این طراحی محدودیت خود را نیز آشکار می‌کند. شخصیت‌ها به‌ندرت از نقش‌های اولیه‌شان فراتر می‌روند و فیلم علاقه‌ای ندارد پشت ظاهر مضحک آنان، لایه‌های عاطفی یا اجتماعی چندان عمیقی جست‌وجو کند. حتی بیکاری و بحران اقتصادی، که در آغاز زمینهٔ ماجرا را فراهم می‌آورند، بیشتر محرکی برای قانون‌گریزی‌اند تا موضوعی برای بررسی جدی.

اثر گاهی به ناکارآمدی نهادها و شکاف میان مرکز قدرت و مناطق دورتر چشمک می‌زند، اما این رگه‌ها به‌ندرت گسترش می‌یابند. ریتم، اجرا و زبان سینمایی در بهترین لحظات، فیلم می‌فهمد که کمدی آشوب‌محورش به زمان‌بندی دقیق نیاز دارد. تدوین سریع، جابه‌جایی میان موقعیت‌ها و بالاگرفتن تدریجی بی‌نظمی، به شوخی‌ها فرصت می‌دهد تا به اوج برسند.

موسیقی نیز بخشی از همین هویت پرجنب‌وجوش است؛ حال‌وهوایی پرهیجان و گاه عامدانه نامتناسب می‌سازد که به اغراق بصری و رفتاری فیلم می‌افزاید. در نتیجه، اثر از نظر ریتم معمولاً نمی‌گذارد انرژی‌اش به‌کلی فروکش کند، هرچند بعضی تکرارها ضرباهنگ را کند می‌کنند. بازیگران نیز در خدمت همین سبک‌اند.

آن‌ها به‌جای ظرافت‌های واقع‌گرایانه، بر حرکات اغراق‌شده، مکث‌های کمیک و جدی‌گرفتن رفتارهای پوچ تکیه دارند. این جدیت در برابر حماقت موقعیت‌ها، یکی از منابع اصلی طنز است: شخصیت‌ها خود را قهرمانان داستانی بزرگ می‌پندارند، درحالی‌که رفتارشان بیش از هر چیز کودکانه و بی‌محاباست. البته چنین اجرایی به‌سختی می‌تواند مخاطبی را که با لحن و گونهٔ شوخی‌ها همراه نشده است، به فیلم نزدیک کند.

« همین ترکیب، صحنه‌هایی پرانرژی می‌سازد و به جمع، نوعی شیمی کمدی می‌بخشد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

میان هجو اجتماعی و لودگی در پسِ ماجرای نپرداختن و شورش، امکان پرداختن به بیکاری، احساس کنارگذاشته‌شدن و بی‌اعتمادی به ساختار قدرت وجود دارد. فیلم از این امکان آگاه است، اما عموماً آن را در حد زمینه نگه می‌دارد. بحران اقتصادی بیشتر بهانه‌ای برای آغاز سرپیچی است تا نیرویی که شخصیت‌ها را به انتخاب‌های دشوار وادارد.

ازاین‌رو، «New Kids Turbo» را نمی‌توان طنزی اجتماعی با استدلالی منسجم دانست؛ نگاه انتقادی‌اش پراکنده و گذراست و معمولاً جای خود را به شوخی و اغراق می‌دهد. این محدودیت، البته بخشی از توافق فیلم با مخاطب است. اثر نمی‌خواهد درس اخلاق بدهد یا رفتار قهرمانانش را توجیه کند. بااین‌حال، وقتی هجو اجتماعی تنها در حاشیه باقی می‌ماند، فیلم از فرصتی که طرح اولیه‌اش فراهم کرده بهرهٔ کامل نمی‌برد.

خشم قهرمانان به‌جای آن‌که معنایی روشن‌تر پیدا کند، بیشتر به نیرویی برای به‌هم‌ریختن اوضاع بدل می‌شود؛ نیرویی که سرگرم‌کننده است، اما عمق چندانی ندارد. تجربه‌ای وابسته به سلیقه ارزش تماشای فیلم تا اندازهٔ زیادی به آستانهٔ تحمل مخاطب در برابر شوخی‌های رکیک، شخصیت‌های نادان و موقعیت‌های بی‌منطق بستگی دارد.

اگر تماشاگر با این زبان سرکش همراه شود، انرژی گروهی فیلم و جسارتش در بزرگ‌نمایی امور کوچک می‌تواند سرگرم‌کننده باشد. اما اگر انتظارش کمدی ظریف، شخصیت‌پردازی چندلایه یا پیرنگی منظم باشد، احتمالاً پراکندگی داستان و تکرار شوخی‌ها بیش از هر چیز به چشم خواهد آمد. فیلم در عین حال نمونه‌ای از کمدی‌ای است که هویتش را از محیط محلی و نوع خاصی از رفتار و گفتار می‌گیرد.

« فیلم از این امکان آگاه است، اما عموماً آن را در حد زمینه نگه می‌دارد. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

بخشی از طنز آن به لحن، لهجه و مناسبات فرهنگی‌اش وابسته است؛ بنابراین همهٔ شوخی‌ها به یک اندازه برای مخاطب ناآشنا کار نمی‌کنند. این ویژگی، هم سرچشمهٔ شخصیت منحصربه‌فرد فیلم است و هم مانعی برای فراگیری کامل آن. جمع‌بندی «New Kids Turbo» کمدی‌ای پرسر‌وصدا، بی‌پروا و آگاهانه خام است که از داستانی ساده برای ساختن آشوبی پیوسته بهره می‌گیرد.

انرژی بازیگران، ریتم نسبتاً تند و موقعیت‌های اغراق‌آمیز، آن را به تجربه‌ای سرگرم‌کننده برای مخاطب هم‌سلیقه تبدیل می‌کند؛ اما شوخی‌های تکراری، شخصیت‌های تک‌بعدی و روایت کم‌عمق، مانع می‌شوند که فیلم از سطح لودگی فراتر رود. قوت اصلی‌اش در انسجام جهان هجوآمیز و جسارت لحن است، نه در پیچیدگی داستان یا عمق عاطفی.

فیلمی که یا با بی‌قیدی‌اش همراه می‌شوی، یا خیلی زود از تماشای آن خسته می‌مانی.

« این ویژگی، هم سرچشمهٔ شخصیت منحصربه‌فرد فیلم است و هم مانعی برای فراگیری کامل آن. »