وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

فیلمی میان بلوغ و خیال‌پردازی نوجوانانه «My Tutor» ساختهٔ George Bowers، کمدی آمریکایی سال ۱۹۸۳ است که از همان آغاز میان دو مسیر رفت‌وآمد می‌کند: داستانی دربارهٔ جوانی که باید برای آیندهٔ تحصیلی‌اش تکلیفش را روشن کند، و کمدی‌ای که بخش بزرگی از انرژی خود را صرف خیال‌پردازی‌های جنسی و ماجراجویی‌های خام نوجوانانه می‌کند.

بابی کریستال پس از مردودشدن در درس فرانسه، برای حفظ فرصت ورود به دانشگاه ییل به آموزگاری خصوصی سپرده می‌شود؛ اما مسئلهٔ اصلی او نه زبان فرانسه، بلکه فاصله‌ای است که میان خواسته‌های خودش و برنامه‌های پدرش افتاده است. همین تعارض، امکان شکل‌گیری روایتی دربارهٔ استقلال، بلوغ و حق انتخاب را فراهم می‌آورد، هرچند فیلم همیشه آن را با دقت و جدیت دنبال نمی‌کند.

بابی و آینده‌ای که دیگران برایش نوشته‌اند بابی در ظاهر با مشکلی ساده روبه‌روست: باید امتحان جبرانی را بگذراند. اما درس فرانسه در واقع بهانه‌ای برای طرح مسئله‌ای گسترده‌تر است. پدر ثروتمند و سخت‌گیر او، مسیر دانشگاهی پسرش را از پیش تعیین کرده و موفقیت را با ورود به دانشگاهی معتبر می‌سنجد؛ درحالی‌که بابی به اخترشناسی و دانشگاهی دیگر علاقه دارد.

« بابی و آینده‌ای که دیگران برایش نوشته‌اند بابی در ظاهر با مشکلی ساده روبه‌روست: باید امتحان جبرانی را بگذراند. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

فیلم در این تقابل، ناتوانی نوجوان از بیان خواسته‌هایش را به‌خوبی نشان می‌دهد، اما کمتر از آنچه می‌توان انتظار داشت به پیامدهای عاطفی این فشار می‌پردازد. پدر بیشتر نمایندهٔ اقتدار و منزلت اجتماعی است تا شخصیتی با لایه‌های پیچیده؛ ازاین‌رو کشمکش خانوادگی گاهی به طرحی آشنا و سرراست فروکاسته می‌شود.

رابطهٔ آموزگار و شاگرد؛ نقطهٔ مرکزی و مسئله‌دار فیلم حضور تری گرین، آموزگار فرانسه، داستان را از چارچوب یک کمدی مدرسه‌ای بیرون می‌برد. رابطهٔ او با بابی، در کنار آموزش زبان، به تجربه‌ای دربارهٔ اعتمادبه‌نفس و کشف خواسته‌های عاطفی بدل می‌شود. بااین‌حال، تفاوت سن و جایگاه میان این دو، پرسش‌هایی دربارهٔ قدرت و مرزهای رابطه به همراه دارد؛ پرسش‌هایی که فیلم عمدتاً از مسیر خیال‌پردازی رمانتیک و لحن سبک خود از کنارشان می‌گذرد.

در نتیجه، آنچه برای بابی به‌عنوان تجربه‌ای شکل‌دهنده تصویر می‌شود، از منظر امروز می‌تواند نابرابری موقعیت آموزگار و شاگرد را نیز به یاد آورد. فیلم نه این تنش را کاملاً نادیده می‌گیرد و نه به اندازهٔ کافی آن را می‌کاود؛ بیشتر می‌خواهد از آن مایهٔ کمدی و رؤیای نوجوانانه بسازد. طنز، دوستان بابی و جاذبهٔ کریسپین گلاور ماجراجویی‌های دوستان بابی قرار است ضرباهنگ کمیک فیلم را تقویت کند و تصویری اغراق‌آمیز از اضطراب نوجوانان دربارهٔ تجربهٔ جنسی بسازد.

« رابطهٔ او با بابی، در کنار آموزش زبان، به تجربه‌ای دربارهٔ اعتمادبه‌نفس و کشف خواسته‌های عاطفی بدل می‌شود. »

شخصیت‌ها و اجرا

این شوخی‌ها گاه به‌دلیل خامی و بی‌پروایی‌شان کار می‌کنند، اما تکرارشان نیز باعث می‌شود بخشی از فیلم در یک مدار محدود بچرخد. در میان بازیگران مکمل، کریسپین گلاور حضوری به‌یادماندنی دارد. لباس‌های نامتعارف و حالت بازیگوش و اندکی غریب شخصیتش، تضادی شیرین با جدیت ظاهری موقعیت ایجاد می‌کند؛ گویی او از فیلمی کمابیش متفاوت وارد این کمدی شده و همین فاصله، خود به منبع خنده بدل می‌شود.

نقش او شاید از نظر داستانی گره‌گشا نباشد، اما در لحظه‌هایی که روایت به یکنواختی نزدیک می‌شود، حضوری تازه و سرگرم‌کننده به آن می‌بخشد. خط فرعی خدمتکار و باغبان در کنار داستان اصلی، ماجرای خدمتکار و باغبان لحظاتی از کمدی موقعیت را به فیلم اضافه می‌کند. این خط فرعی در بهترین لحظه‌هایش با شلوغی و بی‌نظمی خانهٔ کریستال هماهنگ است و از فضای نسبتاً متکلف خانوادهٔ ثروتمند فاصله می‌گیرد.

بااین‌حال، ایده‌ای که ظرفیت گسترش و ایجاد موقعیت‌های طنز بیشتری دارد، چندان پرورده نمی‌شود. شخصیت‌ها بیشتر برای ورود کوتاه و ساختن شوخی به کار گرفته می‌شوند تا آنکه زندگی یا رابطه‌ای مستقل پیدا کنند. به همین دلیل، این بخش گاه دلنشین است، اما ناتمام به نظر می‌رسد؛ انگار فیلم مسیر فرعی‌ای را گشوده، بی‌آنکه فرصت یا حوصلهٔ کافی برای پیمودنش داشته باشد.

« در میان بازیگران مکمل، کریسپین گلاور حضوری به‌یادماندنی دارد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

ریتم و ساختار روایی «My Tutor» با وجود برخورداری از موقعیت مرکزی روشن، در حفظ حرکت داستان همیشه موفق نیست. بخش‌هایی از فیلم میان درس‌خواندن، خیال‌پردازی‌های بابی و شوخی‌های دوستانش دست‌به‌دست می‌شود، اما این جابه‌جایی‌ها الزاماً به افزایش تنش یا دگرگونی شخصیت نمی‌انجامد. برخی صحنه‌ها بیشتر بهانه‌ای برای نمایش حال‌وهوای نوجوانانه‌اند تا حلقه‌ای ضروری در پیشرفت روایت.

همین امر ریتم را کند می‌کند و تماشاگر را گاه با مجموعه‌ای از موقعیت‌های پراکنده روبه‌رو می‌سازد، نه داستانی که هر بخش آن به‌روشنی بخش بعدی را پیش ببرد. فیلم زمانی جان می‌گیرد که آموزش و کشمکش خانوادگی به هم گره می‌خورند؛ اما هرگاه از این محور فاصله می‌گیرد، پراکندگی‌اش آشکارتر می‌شود.

حال‌وهوای دههٔ هشتادی؛ جذابیت و فرسودگی فضای فیلم، از شیوهٔ شوخی‌پردازی تا برداشتش از جوانی و جنسیت، به‌وضوح متعلق به دههٔ هشتاد میلادی است. این ویژگی برای بعضی تماشاگران جذابیت نوستالژیک دارد: «My Tutor» می‌تواند همچون پنجره‌ای به ذائقهٔ کمدی‌های عامه‌پسند آن دوره عمل کند، با اغراق‌ها، بی‌پروایی‌ها و خیال‌پردازی‌هایی که امروز ممکن است هم سرگرم‌کننده باشند و هم غریب.

« ریتم و ساختار روایی «My Tutor» با وجود برخورداری از موقعیت مرکزی روشن، در حفظ حرکت داستان همیشه موفق نیست. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

اما همان عناصر سبب می‌شوند فیلم برای تماشاگر معاصر به‌آسانی کهنه به نظر برسد. نگاه آن به رشد نوجوان، زنان و رابطهٔ آموزگار و شاگرد بیش از آنکه کاوشی دقیق باشد، تابع قراردادهای یک کمدی جنسی تجاری است. این فاصلهٔ فرهنگی را نمی‌توان فقط با نوستالژی پوشاند؛ گاهی فیلم بیش از آنکه تماشاگر را با خود همراه کند، او را متوجه گذر زمان می‌سازد.

کارگردانی و بازی‌ها George Bowers روایت را با لحنی سبک و کم‌ادعا پیش می‌برد و ظاهراً قصد ندارد از 소재 کمدی خود به درامی سنگین برسد. نتیجه، اثری است که گاه در لحظه‌های کوچک و بازی‌های اجرایی بهتر از طرح کلی‌اش عمل می‌کند. Matt Lattanzi بابی را با نوعی دستپاچگی و اعتمادبه‌نفس ناپایدار بازی می‌کند؛ شخصیتی که می‌کوشد خود را بزرگ‌تر و باتجربه‌تر از آنچه هست نشان دهد.

Caren Kaye نیز تری را به مرکز کشش عاطفی فیلم بدل می‌کند، هرچند شخصیت او کمتر از آنچه موقعیت داستانی اجازه می‌دهد، استقلال و پیچیدگی پیدا می‌کند. بازی Kevin McCarthy در نقش پدر، به‌جای آنکه صرفاً مانعی برای پسر باشد، به فضای سلطه‌گرانهٔ خانه رنگی از خشکی و اقتدار می‌دهد. بااین‌همه، بار اصلی جذابیت فیلم نه بر دوش یک کارگردانی چشمگیر، بلکه بر دوش بازیگران و لحظه‌های پراکندهٔ کمیک آن است.

« اما همان عناصر سبب می‌شوند فیلم برای تماشاگر معاصر به‌آسانی کهنه به نظر برسد. »

جمع‌بندی

جمع‌بندی «My Tutor» کمدی‌ای است که ایدهٔ سادهٔ آموزش فرانسه را بهانه‌ای برای روایت بلوغ، استقلال و خیال‌پردازی‌های نوجوانانه می‌کند، اما میان این موضوع‌ها تعادل پایداری نمی‌یابد. حضور کریسپین گلاور، فضای نوستالژیک دههٔ هشتادی و چند شوخی موفق، تماشای آن را برای علاقه‌مندان به کمدی‌های قدیمی آسان‌تر می‌کند؛ در مقابل، ریتم کند، خط فرعی کم‌پرداخته و نگاه تاریخ‌گذشته‌اش مانع از آن می‌شوند که فیلم امروز اثری کاملاً سرزنده به نظر برسد.

تماشاگرانی که به سینمای عامه‌پسند آن دوره علاقه دارند، احتمالاً از حال‌وهوای بی‌تکلفش لذت خواهند برد؛ اما کسانی که در پی پرداخت دقیق شخصیت‌ها یا نگاهی پیچیده به رابطهٔ مرکزی‌اند، ممکن است با اثری نابسنده و پراکنده روبه‌رو شوند.