نقد و بررسی
نقد Mummies | 2023
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
میان دو جهان؛ ایده‌ای بازیگوشانه «Mummies» به کارگردانی Juan Jesús García Galocha بر برخوردی آشنا اما خوش‌حاصل بنا شده است: سه مومیایی از جهان مصر باستان به لندن امروز پا می‌گذارند و برای بازپس‌گرفتن انگشتر سلطنتیِ دزدیده‌شده راهی ماجرایی پرجنب‌وجوش می‌شوند. فیلم از همین تضاد ساده نیرو می‌گیرد؛ آداب‌ورسوم و تصورهای کهن در برابر خیابان‌های شلوغ، فناوری و شتاب زندگی مدرن.
حاصل، فضایی است که به‌سرعت ظرفیت کمدی خود را آشکار می‌کند و مخاطب را بی‌درنگ وارد جهان قصه می‌سازد. این تقابل صرفاً پس‌زمینه‌ای تزئینی نیست؛ بسیاری از موقعیت‌های خنده‌آور فیلم از ناآشنایی قهرمانان با محیط تازه و واکنش شهروندان به حضور نامتعارف آنان شکل می‌گیرد. لندن در چشم این مسافران، هم جایی غریب و گیج‌کننده است و هم سرزمینی برای کشف.
فیلم هر بار که این برخورد فرهنگی را به‌جای شوخی آماده و عمومی، به جزئیات رفتار شخصیت‌ها پیوند می‌دهد، به بهترین و بانمک‌ترین حالت خود نزدیک می‌شود. قصه‌ای سرراست با موتور روایی مؤثر ماجرای انگشتر سلطنتی، هدفی روشن و قابل‌فهم برای سفر قهرمانان فراهم می‌کند. لرد کارنابی، باستان‌شناسی جاه‌طلب، با دزدیدن این شیء باستانی زنجیره اتفاقاتی را به راه می‌اندازد که سه مومیایی را به لندن می‌کشاند.
« حاصل، فضایی است که به‌سرعت ظرفیت کمدی خود را آشکار می‌کند و مخاطب را بی‌درنگ وارد جهان قصه می‌سازد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
فیلم برای پیش‌بردن ماجرا به پیچیدگی‌های روایی فراوان متکی نیست؛ مسیر کلی روشن است و توقف‌ها و برخوردهای تازه، هر بار فرصتی برای افزودن موقعیتی کمیک یا آشکارکردن بخشی از جهان داستانی می‌سازند. سادگی قصه برای انیمیشنی خانوادگی امتیاز محسوب می‌شود: مخاطب جوان می‌تواند مسیر و هدف شخصیت‌ها را به‌آسانی دنبال کند.
اما همین سادگی هنگامی که با شتاب روایت همراه می‌شود، محدودیت‌هایش را نشان می‌دهد. بعضی اتفاق‌ها پیش از آنکه فرصت کافی برای اثرگذاری یا پیامدهایشان پیدا کنند، جای خود را به ماجرای بعدی می‌دهند. بنابراین، سفر از نظر حرکت و رویداد پرانرژی است، ولی گاهی برای مکث، تأمل و شکل‌دادن به تنش فرصت چندانی باقی نمی‌گذارد.
سه قهرمان و پیوندی گرم جذابیت اصلی گروه مومیایی‌ها از تفاوت‌های شخصیتی اعضایش می‌آید. رابطه میان آن‌ها، به‌ویژه در موقعیت‌هایی که همکاری و اعتمادشان به آزمون گذاشته می‌شود، گرمایی ساده و صمیمانه به فیلم می‌بخشد. هر یک از قهرمانان از زاویه‌ای متفاوت به ماجرا نگاه می‌کند و همین تفاوت، گروه را از مجموعه‌ای از چهره‌های هم‌شکل فراتر می‌برد.
« اما همین سادگی هنگامی که با شتاب روایت همراه می‌شود، محدودیت‌هایش را نشان می‌دهد. »
شخصیت‌ها و اجرا
تماشای تلاش آن‌ها برای فهمیدن یکدیگر و کنارآمدن با محیط تازه، از جنبه‌های دوست‌داشتنی فیلم است. با این حال، ظرفیت شخصیتی این سه نفر بیش از آن چیزی است که روایت مجال بروز آن را می‌دهد. فیلم بیشتر به کارکرد آن‌ها در پیش‌بردن ماجراجویی توجه دارد تا به تناقض‌ها، ترس‌ها یا تغییرات درونی‌شان.
نشانه‌هایی از امکان رشد وجود دارد، اما بعضی از این مسیرها زود طی می‌شوند و در نتیجه، دگرگونی شخصیت‌ها به اندازه‌ای که می‌توانستند قانع‌کننده یا ماندگار شوند، بسط نمی‌یابند. کمدی؛ موفقیت در جزئیات، ضعف در تکرار شوخی‌های «Mummies» در بهترین لحظات از مشاهده تفاوت میان دو زمان و دو فرهنگ زاده می‌شوند.
مواجهه مومیایی‌ها با نشانه‌های زندگی معاصر و برداشت‌های نادرست یا غیرمنتظره‌شان از آن‌ها، موقعیت‌هایی می‌سازد که هم با جهان فیلم سازگار است و هم از شخصیت‌پردازی جدا نمی‌افتد. این لحظه‌ها نشان می‌دهند که ایده مرکزی فیلم قابلیت کمدی فراوانی دارد. اما فیلم همیشه از این ظرفیت به یک اندازه بهره نمی‌گیرد.
« تماشای تلاش آن‌ها برای فهمیدن یکدیگر و کنارآمدن با محیط تازه، از جنبه‌های دوست‌داشتنی فیلم است. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
شماری از شوخی‌ها بر الگوهایی آشنا تکیه دارند و پیش از آنکه اجرا شوند، می‌توان پیامدشان را حدس زد. تکرار این الگوها گاهی ضرباهنگ کمدی را کم‌اثر می‌کند؛ شوخی به‌جای آنکه از جزئیات تازه موقعیت زاده شود، بیشتر به یادآوریِ شکل‌های شناخته‌شده طنز متکی می‌ماند. نتیجه این نیست که فیلم فاقد لحظات خنده‌دار باشد، بلکه کیفیت طنزش نوسان دارد: گاه خلاق و زنده، گاه قابل‌پیش‌بینی.
ماجراجویی، ضدقهرمان و افت تنش لرد کارنابی نیروی محرکِ تقابل بیرونی داستان است؛ حضور او به ماجرا جهتی روشن می‌دهد و هدف قهرمانان را ملموس می‌کند. با این‌همه، انگیزه‌های او به پیچیدگی چندانی نمی‌رسند. شخصیت منفی بیش از آنکه چهره‌ای چندلایه باشد، مانعی برای قهرمانان است؛ از همین رو، رویارویی با او کمتر به کشمکشی اخلاقی یا روان‌شناختی تبدیل می‌شود و بیشتر در خدمت حرکت داستان قرار می‌گیرد.
در کنار این محدودیت، تنش ماجراجویی نیز زودتر از حد انتظار فروکش می‌کند. روایت با سرعت از یک موقعیت به موقعیت دیگر می‌رود و گاه پیش از آنکه خطر یا دشواری تازه کاملاً جا بیفتد، راه عبور از آن را پیدا می‌کند. این شتاب برای حفظ تحرک فیلم سودمند است، اما بهایش کاهش تعلیق و کم‌شدن وزن عاطفی برخی لحظه‌هاست.
« شماری از شوخی‌ها بر الگوهایی آشنا تکیه دارند و پیش از آنکه اجرا شوند، می‌توان پیامدشان را حدس زد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
در نتیجه، سفر سرگرم‌کننده باقی می‌ماند، ولی کمتر به ماجرایی بدل می‌شود که مخاطب را با نگرانی یا انتظار جدی درگیر کند. جهان بصری و ساختن لندن رنگ‌آمیزی و طراحی پرجزئیات، دو فضای اصلی فیلم را از یکدیگر متمایز می‌کند: جهان مومیایی‌ها که به میراث مصر باستان ارجاع می‌دهد و لندن مدرن که با ازدحام و نشانه‌های شهری‌اش، زمینه‌ای متضاد فراهم می‌آورد.
این اختلاف بصری به فیلم کمک می‌کند تا ایده برخورد دو جهان را نه‌فقط در گفت‌وگوها، بلکه در تصویر نیز پیش ببرد. صحنه‌های پرتحرک و تعقیب‌وگریزها هم به جریان سرزنده ماجرا خدمت می‌کنند. بااین‌حال، زیبایی بصری به‌تنهایی نمی‌تواند جای عمق روایی را بگیرد. جهان فیلم جذاب و قابل‌تماشاست، اما بخش‌هایی از آن بیشتر به بستری برای موقعیت‌های کمیک بدل می‌شوند تا محیطی که جزئیاتش پیوسته در قصه و شخصیت‌ها اثر بگذارد.
برخی ظرفیت‌های جهان‌سازی—از جمله تفاوت‌های آداب‌ورسوم و شیوه زندگی—طرح می‌شوند، اما همیشه به اندازه کافی پرورده نمی‌شوند. مناسب برای چه مخاطبی؟ «Mummies» بیش از هر چیز فیلمی برای تماشای خانوادگی و سرگرمی سبک است. داستان روشن، شخصیت‌های دوست‌داشتنی و ماجراجویی پیوسته، آن را برای مخاطبانی که در پی قصه‌ای پرتحرک و بی‌دردسرند، گزینه‌ای مناسب می‌کند.
« این اختلاف بصری به فیلم کمک می‌کند تا ایده برخورد دو جهان را نه‌فقط در گفت‌وگوها، بلکه در تصویر نیز پیش ببرد. »
جمع‌بندی
فیلم در پی آن نیست که جهان پیچیده‌ای بسازد یا با لایه‌های چندگانه روایی، مخاطب را به تأمل طولانی وادارد؛ قدرتش در انرژی و ایده مرکزی‌اش است. در مقابل، بینندگانی که از انیمیشن انتظار شخصیت‌پردازی عمیق، طنزی پیوسته تازه یا کشمکشی پرتنش دارند، ممکن است از شتاب روایت و آشنایی برخی شوخی‌ها دل‌سرد شوند.
فیلم ایده‌هایی برای گسترش دارد، اما به همه آن‌ها فرصت کافی نمی‌دهد. همین فاصله میان ظرفیت بالقوه و پرداخت نهایی، هم منشأ جذابیت‌هایش است و هم مهم‌ترین محدودیت آن. جمع‌بندی «Mummies» از ایده‌ای جذاب و تصویری بهره می‌گیرد: مومیایی‌های مصر باستان در لندن امروز، در جست‌وجوی انگشتری که به خاندان سلطنتی تعلق دارد.
این ترکیب، موقعیت‌های کمیک و لحظه‌هایی از ماجراجویی سرگرم‌کننده می‌آفریند و پیوند میان سه قهرمان نیز به فیلم گرما می‌بخشد. بااین‌حال، شوخی‌های قابل‌پیش‌بینی، انگیزه کم‌پیچیدگی ضدقهرمان و روایتی که گاه شتاب‌زده پیش می‌رود، مانع از آن می‌شوند که فیلم به تمام ظرفیت‌هایش برسد. حاصل، انیمیشنی خوش‌نیت و پرتحرک است که برای یک تماشای خانوادگی دلپذیر کفایت می‌کند، هرچند اثر عمیق‌تری از خود بر جای نمی‌گذارد.
« فیلم ایده‌هایی برای گسترش دارد، اما به همه آن‌ها فرصت کافی نمی‌دهد. »
ثبت دیدگاه