نقد و بررسی
نقد مینال مورالی (Minnal Murali) | 2021
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
ابرقهرمانی با ریشه‌های محلی «Minnal Murali» به کارگردانی Basil Joseph، فیلمی ابرقهرمانی به زبان مالایالم است که در دههٔ نود میلادی و در روستایی در کرالا می‌گذرد. نقطهٔ عزیمت داستان آشناست: خیاطی جوان پس از برخورد صاعقه توانایی‌هایی خارق‌العاده پیدا می‌کند و کم‌کم با این پرسش روبه‌رو می‌شود که با نیروی تازه‌اش چه باید بکند.
اما فیلم در پی آن نیست که قهرمانش را از همان ابتدا به پیکره‌ای اسطوره‌ای و دور از دسترس بدل کند. جیسون پیش از آن‌که نماد امید یا ناجی روستا باشد، انسانی معمولی است؛ با آرزوهای شخصی، لغزش‌ها و نوعی خودمحوری که به زندگی روزمره‌اش تعلق دارد. همین انتخاب، فیلم را از بسیاری از روایت‌های ابرقهرمانی جدا می‌کند.
قدرت‌های ویژه در این‌جا نه پاداشی برای فضیلت کامل، بلکه عاملی برای آشکارشدن ضعف‌ها و ظرفیت‌های شخصیت‌اند. جیسون باید پیش از آن‌که قهرمان مردم شود، معنای مسئولیت را درک کند. فیلم این مسیر را در بستر محیطی ملموس و آشنا می‌سازد؛ جایی که رابطه‌ها، شایعه‌ها و مناسبات کوچک اجتماعی به اندازهٔ حادثهٔ خارق‌العاده اهمیت دارند.
نتیجه، اثری است که از الگوی جهانی ابرقهرمان بهره می‌گیرد، اما هویت خود را در تجربهٔ محلی و جزئیات فرهنگی جست‌وجو می‌کند. روستا؛ قلب تپندهٔ روایت یکی از مهم‌ترین دستاوردهای فیلم، تبدیل روستا به چیزی بیش از پس‌زمینه‌ای رنگارنگ است. فضای کرالا با خانه‌ها، مغازه‌ها، جاده‌ها و جمع‌های کوچک مردم، به میدان اصلی شکل‌گیری ماجرا بدل می‌شود.
« اما فیلم در پی آن نیست که قهرمانش را از همان ابتدا به پیکره‌ای اسطوره‌ای و دور از دسترس بدل کند. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
در این جهان، قهرمان‌شدن معنایی اجتماعی دارد: جیسون نمی‌تواند صرفاً در خلوت خود به آزمودن توانایی‌هایش مشغول بماند، زیرا هر تصمیمش در شبکه‌ای از روابط خانوادگی، عاطفی و همسایگی اثر می‌گذارد. این بستر محلی همچنین به طنز فیلم نیرو می‌دهد. فاصلهٔ میان خیال قهرمانانهٔ جیسون و واقعیت روزمرهٔ زندگی روستایی، موقعیت‌هایی دلپذیر پدید می‌آورد؛ موقعیت‌هایی که از غرابت قدرت‌های تازه و واکنش آدم‌های عادی به آن‌ها سرچشمه می‌گیرند.
شوخی‌ها عموماً به جای آن‌که شخصیت‌ها را به کاریکاتور بدل کنند، از تناقض میان امر خارق‌العاده و عادت‌های معمول بهره می‌برند. فیلم بدین‌ترتیب از فضای روستا هم برای ایجاد صمیمیت استفاده می‌کند و هم برای مهار شکوه‌طلبی ژانر. با این همه، همین تأکید بر زندگی محلی گاهی به درازشدن مسیر روایت می‌انجامد.
برخی لحظات برای ساختن حال‌وهوا یا توضیح جایگاه شخصیت‌ها مکث می‌کنند، در حالی که فیلم می‌توانست با ایجاز بیشتری به مرحلهٔ بعد برسد. این مکث‌ها همیشه بی‌ثمر نیستند، اما در کنار زمان نسبتاً طولانی اثر، ممکن است از شتاب و تمرکز روایت بکاهند. جیسون و معنای ناتمام قهرمان Tovino Thomas جیسون را با ترکیبی از اعتمادبه‌نفس، خامی و جذابیت بازی می‌کند.
او نه قهرمانی است که از ابتدا به وظیفهٔ اخلاقی خود واقف باشد و نه شخصیتی که تحولی ناگهانی و بی‌مقدمه را تجربه کند. بخش قابل‌توجهی از جذابیت نقش در همین ناتمامی نهفته است: جیسون در آغاز بیشتر به امکان‌های شخصی خود فکر می‌کند و از قدرت تازه‌اش نوعی هیجان کودکانه می‌گیرد. بازیگر این خودشیفتگی ملایم را با لحنی کمیک همراه می‌کند، بی‌آن‌که شخصیت را از قابلیت همدلی تهی سازد.
« این بستر محلی همچنین به طنز فیلم نیرو می‌دهد. »
شخصیت‌ها و اجرا
رابطهٔ جیسون با خواهرزاده‌اش نیز در شکل‌گیری سویهٔ انسانی او اهمیت دارد. کشف توانایی‌ها در کنار او، لحظاتی سرزنده و صمیمی می‌آفریند و امکان می‌دهد فیلم روند آشنایی با قدرت‌ها را از دریچهٔ کنجکاوی و بازی ببیند. در این بخش، قهرمان‌شدن نه فرآیندی باشکوه، بلکه تجربه‌ای آشفته و گاه خنده‌دار است؛ تجربه‌ای که به شخصیت اجازه می‌دهد پیش از پذیرش نقش عمومی خود، با تصویر تازه‌ای که از خویش ساخته روبه‌رو شود.
با وجود این، مسیر تحول جیسون در همهٔ لحظات از عمق یکسان برخوردار نیست. گاه فیلم به جای آن‌که تغییر درونی او را از دل کنش‌ها و انتخاب‌های پیچیده‌تر بیرون بکشد، بر نشانه‌های آشنای قهرمان‌شدن تکیه می‌کند. این کاستی، شخصیت را کاملاً از پا نمی‌اندازد، اما نشان می‌دهد فیلم در پیوند میان ماجرای شخصی و مسئولیت قهرمانانه می‌توانست ظرافت بیشتری به خرج دهد.
شبیبو؛ ضدقهرمانی با تراژدی انسانی در برابر جیسون، شبیبو قرار دارد؛ شخصیتی که فیلم او را تنها مانعی برای قهرمان نمی‌بیند. بازی Guru Somasundaram از نقاط قوت اصلی اثر است، زیرا شبیبو را هم تهدیدآمیز می‌کند و هم در معرض ترحم. او مردی منزوی و رانده‌شده است که تجربه‌های تلخ و ناکامی‌های شخصی، نگاهش به جهان را شکل داده‌اند.
حضورش نشان می‌دهد قدرت خارق‌العاده به‌خودی‌خود کسی را نیک یا بد نمی‌کند؛ نیروهای مشابه ممکن است در دو انسان، بسته به پیشینه و زخم‌هایشان، مسیرهایی کاملاً متفاوت پدید آورند. بازی Somasundaram به‌ویژه در تغییر لحن شخصیت اثرگذار است. او می‌تواند در یک لحظه خاموش و آسیب‌پذیر به نظر برسد و در لحظه‌ای دیگر، خشمی سرد و نگران‌کننده را به نمایش بگذارد.
« رابطهٔ جیسون با خواهرزاده‌اش نیز در شکل‌گیری سویهٔ انسانی او اهمیت دارد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
چنین اجرایی، تقابل قهرمان و ضدقهرمان را از یک نبرد سادهٔ خیر و شر فراتر می‌برد. شبیبو برای تماشاگر قابل دفاع نیست، اما انگیزه‌ها و تنهایی‌اش فهم‌پذیرند؛ و همین فاصله میان فهمیدن و تأییدکردن، به کشمکش وزن عاطفی می‌بخشد. با این حال، فیلم گاه برای برجسته‌کردن رنج شخصیت به سوی ملودرام می‌رود.
دیالوگ‌های سنگین و لحظات عاطفیِ تأکیدشده، بعضی از ظرافت‌هایی را که بازی بازیگر فراهم کرده است تحت‌الشعاع قرار می‌دهند. شبیبو بیش از آن‌که به این تأکیدهای کلامی نیاز داشته باشد، از سکوت‌ها، نگاه‌ها و رفتارهای کوچک نیرو می‌گیرد؛ لحظاتی که فیلم در آن‌ها به تماشاگر اعتماد می‌کند و احساسات را توضیح نمی‌دهد، بلکه به نمایش می‌گذارد.
طنز، احساس و ریتم «Minnal Murali» می‌کوشد هم‌زمان چند لحن را در کنار هم نگه دارد: کمدی روستایی، درام خانوادگی، ماجرای ابرقهرمانی و داستانی دربارهٔ تنهایی و طردشدگی. در بهترین لحظات، این ترکیب طبیعی و زنده است. طنز از دل شخصیت‌ها بیرون می‌آید، عاطفه به روابط آن‌ها پیوند می‌خورد و ماجراجویی نیز بر پایهٔ زمینه‌ای اجتماعی شکل می‌گیرد که فیلم پیش‌تر ساخته است.
به همین سبب، اثر صرفاً مجموعه‌ای از صحنه‌های قدرت‌نمایی نیست؛ آدم‌های پیرامون جیسون نیز در جهان فیلم حضور و وزن دارند. اما پیوند این لحن‌ها همیشه هموار نیست. بعضی بخش‌ها بیش از اندازه در شرح موقعیت‌ها یا تکرار ضرباهنگ عاطفی مکث می‌کنند. وقتی فیلم می‌خواهد هم‌زمان بار احساسی صحنه را برجسته کند و گفت‌وگویی توضیحی در اختیار شخصیت‌ها بگذارد، نتیجه گاه سنگین و آشکارا ملودراماتیک می‌شود.
« چنین اجرایی، تقابل قهرمان و ضدقهرمان را از یک نبرد سادهٔ خیر و شر فراتر می‌برد. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
از سوی دیگر، زمان طولانی فیلم سبب می‌شود افت‌وخیزهای ریتم بیشتر به چشم بیاید؛ به‌ویژه در بخش‌هایی که تعلیق و کنش داستانی هنوز به اوج خود نرسیده‌اند. این کندی، البته با لحظات گرم و شوخ‌طبعانه تعدیل می‌شود، اما کاملاً از میان نمی‌رود. فیلم گاهی بیش از آن‌که به پیشروی داستان بیندیشد، می‌خواهد در فضای خود بماند.
این انتخاب برای تماشاگرانی که به شخصیت‌پردازی و حال‌وهوای محلی اهمیت می‌دهند خوشایند است، اما ممکن است برای مخاطبی که انتظار ماجرایی پیوسته و پرشتاب دارد، خسته‌کننده شود. اجراهای فنی و محدودیت‌های اکشن کارگردانی Basil Joseph در حفظ پیوند میان جهان روستایی و قراردادهای ژانر ابرقهرمانی ستودنی است.
فیلم نمی‌کوشد با تقلید کامل از الگوهای سینمای ابرقهرمانی غربی، تفاوت‌های بومی خود را پنهان کند؛ بلکه می‌گذارد شکل قهرمان و ماجرا از محیط و مناسبات اجتماعی آن اثر بپذیرد. موسیقی و طراحی صحنه نیز در ساختن این حسِ جهان‌مند سهم دارند. فضاها به‌اندازه‌ای مشخص و ملموس‌اند که روستا به محیطی قابل‌باور برای وقوع حادثه‌ای نامعمول تبدیل شود.
در مقابل، جلوه‌های بصری و طراحی مبارزه‌ها در همهٔ صحنه‌ها به یک اندازه قانع‌کننده نیستند. برخی لحظات اکشن از نظر ایده و کارکرد روایی جذاب‌اند، اما اجرای آن‌ها گاه فاقد نیروی بصری لازم برای ایجاد هیجان پایدار است. این مسئله به‌ویژه در مقایسه با کیفیت شخصیت‌پردازی و حال‌وهوای فیلم آشکار می‌شود: اثر در ساختن آدم‌ها و روابطشان موفق‌تر از آفرینش لحظات اکشنِ پرقدرت است.
« این کندی، البته با لحظات گرم و شوخ‌طبعانه تعدیل می‌شود، اما کاملاً از میان نمی‌رود. »
جمع‌بندی
گاهی نیز جلوه‌های تصویری به جای آن‌که حس خطر یا شگفتی را تشدید کنند، صرفاً حضور قدرت‌های خارق‌العاده را یادآوری می‌کنند. با این وصف، محدودیت‌های فنی به هویت فیلم آسیب بنیادین نمی‌زنند. اکشن در این‌جا تنها نمایش قدرت نیست؛ باید به تقابل دو شخصیت و پیامدهای اجتماعی آن خدمت کند. هرجا فیلم این پیوند را حفظ می‌کند، حتی صحنه‌ای کم‌زرق‌وبرق نیز معنا پیدا می‌کند.
مشکل زمانی پدید می‌آید که طراحی مبارزه به‌تنهایی باید بار هیجان را به دوش بکشد. جمع‌بندی «Minnal Murali» روایتی دلنشین و انسانی از زاده‌شدن یک ابرقهرمان است؛ فیلمی که امتیاز اصلی‌اش نه در بزرگی جلوه‌ها، بلکه در بومی‌کردن یک الگوی آشنا و پیوندزدن آن با زندگی مردمان عادی قرار دارد.
جیسون با خامی و شور کودکانه‌اش، قهرمانی باورپذیر است و شبیبو با بازی چندلایهٔ Guru Somasundaram، تقابل داستان را از سطح نبردی ساده فراتر می‌برد. فضای روستایی، طنز و عاطفه نیز به فیلم هویتی مستقل می‌بخشند. در سوی دیگر، کندی ریتم، زمان طولانی، برخی لحظات ملودراماتیک و اکشنی که گاه اثرگذاری لازم را ندارد، مانع از آن می‌شوند که فیلم در تمام مسیر به یک اندازه نیرومند بماند.
با این حال، ضعف‌های یادشده ارزش تجربهٔ آن را از میان نمی‌برند. «Minnal Murali» بیش از آن‌که دربارهٔ قدرت‌های خارق‌العاده باشد، دربارهٔ آدم‌هایی است که با زخم‌ها، خواسته‌ها و مسئولیت‌های خود دس
« با این وصف، محدودیت‌های فنی به هویت فیلم آسیب بنیادین نمی‌زنند. »
ثبت دیدگاه