وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد

زندان، جنایت و ملودرام در سینمای پیشاقانونی «Ladies They Talk About» محصول ۱۹۳۳، از آن فیلم‌هایی است که بیش از آنکه در پی ساختن تصویری واقع‌گرایانه از زندان باشد، از فضای حبس به‌مثابه میدان برخورد شخصیت‌ها و نیروهای عاطفی بهره می‌گیرد. اثر در پی سنت سینمای جنایی و ملودراماتیک زمان خود حرکت می‌کند: زنی درگیر سرقت، مردی با داعیه اصلاح و نجات، و زندانیانی که هر یک با گذشته و خواسته‌ای جداگانه به جهان داستان رنگ می‌زنند.

فیلم با تکیه بر کشمکش میان قانون، میل و انتقام، ریتمی پرتحرک می‌سازد؛ هرچند همین شتاب گاه فرصت نمی‌دهد پیوندهای عاطفی و انگیزه‌های شخصیت‌ها به اندازه کافی قوام پیدا کنند. نَن تیلور؛ نیروی محرک روایت مرکز ثقل فیلم نَن تیلور است؛ زنی که به‌سبب حضور در گروهی سارق به زندان می‌افتد و در آنجا نیز از منطق و پیوندهای جهان مجرمانه‌اش جدا نمی‌شود.

جذابیت شخصیت در آن است که نه به‌سادگی قربانی شرایط معرفی می‌شود و نه به چهره‌ای صرفاً شرور فروکاسته؛ او اهل تصمیم‌گیری، پرخاشگری و مقاومت است، اما در برابر فقدان و سوءظن نیز آسیب‌پذیری خود را نشان می‌دهد. باربارا استنویک نقش را با حضوری نافذ پیش می‌برد. در بازی او، خشونت و سرسختی نَن بیشتر از آنکه به ژستی نمایشی بدل شود، راهی برای حفظ استقلال است.

« باربارا استنویک نقش را با حضوری نافذ پیش می‌برد. »

روایت و ریتم؛ جریان داستان

تغییرهای عاطفی شخصیت نیز در نگاه و لحن بازیگر به‌خوبی دیده می‌شود: نَن می‌تواند در یک لحظه سرد و حسابگر باشد و لحظه‌ای بعد از خشم یا دلبستگی برانگیخته شود. همین تضادها به فیلم انرژی می‌دهد و سبب می‌شود روایت، با وجود لغزش‌های ساختاری‌اش، تماشاگر را تا حد زیادی با خود همراه کند. زندان به‌مثابه جهان کوچک بخش قابل‌توجهی از جذابیت فیلم از مجموعه زندانیانی می‌آید که نَن در زندان با آنان روبه‌رو می‌شود.

این زنان صرفاً پس‌زمینه‌ای برای ماجرای قهرمان نیستند؛ هر یک خلق‌وخو و زبان خاص خود را دارند و حضورشان به فضای داستان تنوع می‌بخشد. زندان در اینجا به جهانی کوچک تبدیل می‌شود که در آن مناسبات قدرت، همدستی، رقابت و همدردی در کنار هم شکل می‌گیرند. با این همه، فیلم در تصویرکردن این فضا بیشتر به سرگرمی و شخصیت‌پردازی متکی است تا واقع‌گرایی اجتماعی.

زندان بیش از اندازه مرتب و مهار‌شده به نظر می‌رسد و تلخیِ زندگی در حبس، فشار نهادهای تنبیهی و خشونت ساختاری آن چندان مجال بروز نمی‌یابد. این انتخاب، لحن اثر را سبک‌تر و تماشایی‌تر می‌کند، اما از سوی دیگر، از ظرفیت درام برای کاوش جدی‌تر در تجربه زندانیان می‌کاهد. نتیجه، فضایی است که بیش از آنکه مستندوار یا تکان‌دهنده باشد، صحنه‌ای برای برخورد شخصیت‌ها و پیش‌برد ماجرای جنایی است.

« با این همه، فیلم در تصویرکردن این فضا بیشتر به سرگرمی و شخصیت‌پردازی متکی است تا واقع‌گرایی اجتماعی. »

شخصیت‌ها و اجرا

پیوندی عاشقانه زیر سایه سوءظن رابطه نَن و دیوید اسلید، یکی از محورهای اصلی فیلم است؛ رابطه‌ای که از همان آغاز میان جاذبه و بدگمانی معلق می‌ماند. دیوید در مقام مردی اصلاح‌طلب و واعظ‌مآب، با نَن که به جهان قانون‌شکنی تعلق دارد، تقابلی آشکار می‌سازد. این تضاد بالقوه می‌تواند سرچشمه کشمکشی پیچیده باشد: آیا عشق می‌تواند فاصله اخلاقی و اجتماعی دو شخصیت را از میان بردارد، یا صرفاً آن را موقتاً پنهان کند؟

فیلم از این موقعیت برای ایجاد تنش استفاده می‌کند، اما رابطه میان آن دو با شتابی شکل می‌گیرد که باورپذیری‌اش را محدود می‌سازد. دلبستگی دیوید و واکنش‌های نَن گاه بیشتر به نیازهای طرح داستانی وابسته‌اند تا به تحول تدریجی شخصیت‌ها. به همین دلیل، رابطه در لحظه‌هایی اثرگذار است، اما کمتر به عشقی پیچیده و ریشه‌دار بدل می‌شود.

حضور مقتدر استنویک نیز ناخواسته این نابرابری را برجسته می‌کند: نَن شخصیتی پرکشش و چندوجهی است، حال آنکه دیوید در مقایسه با او کم‌رنگ‌تر می‌ماند. ریتم جنایی و کشمکش‌های عاطفی «Ladies They Talk About» از ترکیب ماجرای جنایی با ملودرام عاشقانه نیرو می‌گیرد. نقشه‌ها، رفت‌وآمد میان زندان و جهان بیرون، و سوءظن‌هایی که روابط را از هم می‌گسلند، ضرباهنگ فیلم را حفظ می‌کنند.

« دیوید در مقام مردی اصلاح‌طلب و واعظ‌مآب، با نَن که به جهان قانون‌شکنی تعلق دارد، تقابلی آشکار می‌سازد. »

فضا و فرم؛ لحن بصری

اثر برای توقف‌های طولانی و تأمل‌های مفصل ساخته نشده است؛ رویدادها پی‌درپی پیش می‌روند و هر بحران، شخصیت‌ها را به واکنشی تازه سوق می‌دهد. این شتاب از یک سو امتیاز فیلم است: روایت سرزنده می‌ماند و زندان به فضایی ایستا تبدیل نمی‌شود. از سوی دیگر، برخی رخدادها و واکنش‌ها به اندازه کافی زمینه‌سازی نمی‌شوند.

گاه فیلم از یک وضعیت عاطفی به موقعیتی تازه می‌پرد، بی‌آنکه فاصله میان این دو را با جزئیات روان‌شناختی پُر کند. در نتیجه، تماشاگر می‌تواند منطق کلی کنش‌ها را دنبال کند، اما همیشه نمی‌تواند دگرگونی‌های درونی شخصیت‌ها را با همان اطمینان بپذیرد. لحن، صراحت و میراث دوران این فیلم به دوره‌ای تعلق دارد که سینمای آمریکا هنوز زیر محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌تر سال‌های بعد قرار نگرفته بود.

از همین رو، در پرداخت به شخصیت‌های حاشیه‌نشین و زندگی زندانیان، نوعی صراحت و آزادی لحن دیده می‌شود. جهان زنان فیلم تنها به نقش‌های آراسته و بی‌خطر محدود نیست؛ آنان مجرم، خودخواه، شوخ‌طبع، سرسخت یا آسیب‌پذیرند و فیلم از کنار تناقض‌هایشان به‌سادگی نمی‌گذرد. البته آزادی لحن به معنای عمق اجتماعی کامل نیست.

« این شتاب از یک سو امتیاز فیلم است: روایت سرزنده می‌ماند و زندان به فضایی ایستا تبدیل نمی‌شود. »

قوت‌ها و کاستی‌ها

اثر از ساختن تصویری بی‌پرده و تلخ از زندان فاصله می‌گیرد و ترجیح می‌دهد در محدوده ملودرام و سرگرمی باقی بماند. ارزش تاریخی و تماشایی فیلم، بنابراین، بیشتر در حضور شخصیت زنِ پرقدرت و فضای نسبتاً جسورانه‌اش نهفته است تا در تحلیل دقیق ساختار زندان یا مناسبات طبقاتی و قضایی. این دوگانگی بخشی از هویت فیلم است: اثر هم می‌خواهد صریح و متفاوت باشد و هم در قالب داستانی پرکشش و آسان‌دنبال‌کردنی باقی بماند.

لغزش‌های داستانی و مسئله پایان ضعف اصلی فیلم در انسجام علت‌ومعلولی آن آشکار می‌شود. سوءتفاهم‌هایی که موتور خشم نَن را روشن می‌کنند، از نظر دراماتیک مؤثرند، اما راه رسیدن به آنها گاه تصنعی به نظر می‌رسد. افزون بر این، برخی واکنش‌های شخصیت‌ها با آنچه پیش‌تر از آنان دیده‌ایم هم‌خوانی کامل ندارند.

فیلم می‌خواهد در زمانی کوتاه، از جنایت به دلبستگی و از دلبستگی به انتقام برسد؛ اما سرعت این گذارها در بخش‌هایی از روایت، جای پرداخت لازم را می‌گیرد. پایان‌بندی نیز همین مسئله را تشدید می‌کند. بدون آشکارکردن سرانجام ماجرا، می‌توان گفت که فیلم در جمع‌کردن خطوط عاطفی و جنایی خود به راه‌حلی می‌رسد که بیش از آنکه بر تحول باورپذیر شخصیت‌ها استوار باشد، به سازش سریع میان نیروهای متضاد تکیه دارد.

« اثر از ساختن تصویری بی‌پرده و تلخ از زندان فاصله می‌گیرد و ترجیح می‌دهد در محدوده ملودرام و سرگرمی باقی بماند. »

جمع‌بندی

بنابراین، اثر در لحظات پایانی از همان نیرویی که بازی استنویک و فضای زندان فراهم کرده‌اند، به اندازه کافی بهره نمی‌برد. جمع‌بندی «Ladies They Talk About» ملودرامی جنایی و پرتحرک است که بهترین دارایی‌اش شخصیت نَن تیلور و بازی پرقدرت باربارا استنویک است. زندان و زنان ساکن آن، زمینه‌ای جذاب برای برخورد شخصیت‌ها فراهم می‌کنند و ترکیب جنایت، عشق و انتقام به فیلم نیروی روایی می‌بخشد.

در برابر این امتیازها، رابطه عاشقانه‌ای که با شتاب شکل می‌گیرد، فضای زندانِ بیش از حد آراسته و گره‌گشایی‌هایی که گاه منطق کافی ندارند، از انسجام اثر می‌کاهند. با وجود این کاستی‌ها، فیلم همچنان نمونه‌ای دیدنی از درام‌های جنایی آغاز دهه سی است؛ اثری که نه به‌سبب واقع‌گرایی بی‌نقص، بلکه به‌واسطه بازی مرکزیِ گیرا، لحن نسبتاً جسورانه و قهرمانی زنانه که از انفعال سر باز می‌زند، در خاطر می‌ماند.