نقد و بررسی
نقد پادشاهان (Kings) | 2017
وعده ژانری؛ آنچه اثر وعده می‌دهد
اثری میان تاریخ و زندگی روزمره «Kings» به نویسندگی و کارگردانی Deniz Gamze Ergüven، در جنوب لس‌آنجلس و در آستانهٔ شورش‌های سال ۱۹۹۲ می‌گذرد؛ رویدادهایی که پس از تبرئهٔ مأموران پلیسِ متهم به ضرب‌وشتم Rodney King شهر را به خشونت کشاند. فیلم تاریخ را نه از چشم سیاست‌مداران یا مأموران قانون، بلکه از محدودهٔ خانه‌ای پرجمعیت دنبال می‌کند: Millie، زنی که چند کودک بی‌سرپرست را پناه داده و هر روز برای حفظ خانوادهٔ نامتعارفش می‌کوشد.
این انتخاب ظرفیت دراماتیک فراوانی دارد؛ آشوبی بزرگ در پس‌زمینه، در برابر مسئولیت‌های کوچک و فوریِ مراقبت از کودکان. «Kings» می‌خواهد نشان دهد که تاریخ چگونه به آستانهٔ خانه‌های معمولی می‌رسد و زندگی کسانی را مختل می‌کند که در تصمیم‌گیری‌های کلان هیچ سهمی ندارند. بااین‌حال، فیلم همیشه نمی‌تواند این دو مقیاس را به روایتی یکپارچه پیوند دهد.
آشوب به‌مثابه تجربهٔ حسی یکی از توانایی‌های برجستهٔ فیلم، ساختن حس بی‌قراری است. لس‌آنجلس در این روایت شهری نیست که وقایع در آن آرام و منظم پیش بروند؛ خیابان‌ها، صداها و حرکت‌های ناگهانی پیوسته احساس خطر و بی‌ثباتی می‌آفرینند. هنگامی که ناآرامی‌ها گسترش می‌یابند، فیلم از انرژی بصری برای انتقال آشوب بهره می‌گیرد و تماشاگر را در موقعیتی قرار می‌دهد که در آن تشخیص مسیر امن از مسیر خطرناک دشوار است.
« بااین‌حال، فیلم همیشه نمی‌تواند این دو مقیاس را به روایتی یکپارچه پیوند دهد. »
روایت و ریتم؛ جریان داستان
این کیفیت، به‌ویژه در لحظه‌هایی که شخصیت‌ها باید بدون اطلاع از آنچه چند خیابان آن‌سوتر می‌گذرد تصمیم بگیرند، مؤثر واقع می‌شود. اما شدت تصویر به‌تنهایی جای فهم تاریخی را نمی‌گیرد. بازآفرینی خشونت می‌تواند هولناک و تکان‌دهنده باشد، ولی وقتی پیوند آن با تجربهٔ شخصیت‌ها و زمینهٔ اجتماعی‌اش به‌اندازهٔ کافی روشن نشود، خطر آن وجود دارد که آشوب به مجموعه‌ای از تصاویر پرهیاهو تقلیل یابد.
فیلم بارها نیروی بصری دارد، اما همهٔ آن نیرو را به شناخت عمیق‌تر رنج، خشم و بی‌اعتمادی تبدیل نمی‌کند. از همین‌رو تماشاگر ممکن است بیش از آنکه بفهمد چرا این فضا به نقطهٔ انفجار رسیده، صرفاً شدت انفجار را حس کند. میلی و معنای خانواده قلب عاطفی اثر Millie است؛ شخصیتی که مادر بودن را نه به‌عنوان جایگاه زیستی، بلکه به‌مثابه تعهدی روزانه و دشوار تجربه می‌کند.
او از کودکانی مراقبت می‌کند که هرکدام نیازها، خلق‌وخو و گرفتاری‌های خود را دارند و خانه‌اش به فضایی بدل شده که هم پناهگاه است و هم محل برخورد خواسته‌های متفاوت. این وجه از داستان، تصویری انسانی از مراقبت می‌سازد: مهر مادرانه در فیلم فقط احساس لطیف نیست، بلکه کار، نظم، نگرانی و تصمیم‌گیری بی‌وقفه است.
« اما شدت تصویر به‌تنهایی جای فهم تاریخی را نمی‌گیرد. »
شخصیت‌ها و اجرا
Halle Berry برای Millie شور و سرزندگی می‌آورد و حضورش به شخصیت مرکز ثقل می‌دهد. بااین‌حال، گاه انرژی بازی از ظرافتی که موقعیت‌های دشوار می‌طلبند پیشی می‌گیرد و واکنش‌ها را به سوی اغراق می‌برد. این مسئله به‌تنهایی عاطفهٔ شخصیت را از میان نمی‌برد؛ تماشاگر همچنان می‌تواند فداکاری و خستگی او را دریابد.
ضعف اصلی آن است که فیلم فرصت کافی نمی‌دهد تا همهٔ کودکان به شخصیت‌هایی مستقل و به‌یادماندنی بدل شوند. گروه خانواده از نظر عاطفی مهم است، اما روایت گاهی آنان را بیش از آنکه به‌عنوان آدم‌هایی با جهان درونی جداگانه بپردازد، به اجزای شلوغی و اضطراب خانه تبدیل می‌کند. Obie و رابطه‌ای ناهموار همسایهٔ Millie، Obie، با بازی Daniel Craig، شخصیتی پرتناقض است: مردی خشن و ناپایدار که در همان حال وارد مدار زندگی خانواده می‌شود.
کنار هم قرار گرفتن این دو، فرصت مناسبی برای کاوش در تنهایی، تفاوت و شکل‌های نامنتظر همیاری فراهم می‌کند. Craig به Obie حضوری زمخت و پرانرژی می‌بخشد و تضاد او با مسئولیت‌پذیری Millie از برخورد دو منش متفاوت جذابیت می‌گیرد. رابطهٔ آن‌ها نیز می‌توانست پلی باشد میان فضای خصوصی خانه و تنش‌های وسیع‌تر محله.
« Halle Berry برای Millie شور و سرزندگی می‌آورد و حضورش به شخصیت مرکز ثقل می‌دهد. »
فضا و فرم؛ لحن بصری
بااین‌همه، مسیر این رابطه همیشه طبیعی و قانع‌کننده پیش نمی‌رود. فیلم گاه از لحظه‌ای به لحظهٔ دیگر می‌جهد و برای دگرگونی عاطفی شخصیت‌ها زمینهٔ کافی فراهم نمی‌کند. در نتیجه، برخی پیوندها بیش از آنکه از دل شناخت تدریجی و تجربهٔ مشترک شکل بگیرند، به اقتضای نیاز صحنه به روایت تحمیل می‌شوند.
این گسست به‌ویژه در اثری که می‌خواهد هم درام خانوادگی باشد و هم روایتی از بحرانی تاریخی، برجسته است: رابطهٔ مرکزی باید نیروی اتصال‌دهندهٔ این دو خط باشد، اما گاه خودش در میان آن‌ها سرگردان می‌ماند. روایت پراکنده و مسئلهٔ لحن مهم‌ترین کاستی «Kings» ساختار نامنسجم آن است. فیلم میان لحظه‌های خانوادگی، شوخی‌های ناگهانی، کشش عاطفی و خشونت تاریخی حرکت می‌کند، بی‌آنکه همیشه این عناصر را با ضرباهنگی روشن به یکدیگر بدوزد.
تغییر لحن می‌تواند درام را زنده کند، اما در اینجا گاهی چنان ناگهانی است که به‌جای پیچیدگی، پراکندگی می‌آفریند. صحنه‌ای که باید نگرانی یا همدلی را تشدید کند ممکن است با لحنی ناسازگار قطع شود؛ صحنه‌ای دیگر نیز پیش از آنکه معنای خود را کامل کند به رخدادی تازه راه می‌دهد. این پراکندگی فقط مسئله‌ای صوری نیست.
« بااین‌همه، مسیر این رابطه همیشه طبیعی و قانع‌کننده پیش نمی‌رود. »
قوت‌ها و کاستی‌ها
وقتی فیلم خطوط داستانی متعددی می‌گشاید اما به بعضی از آن‌ها مجال کافی نمی‌دهد، کشش روایت کاهش می‌یابد و اهمیت رویدادها نابرابر می‌شود. شورش‌ها باید نیرویی باشند که زندگی خانواده را زیر فشار می‌برند، نه صرفاً پس‌زمینه‌ای برای رشته‌ای از اتفاق‌های پراکنده. در عین حال، زندگی روزمرهٔ کودکان و Millie نیز سزاوار تمرکز بیشتری است تا بیننده وزن آنچه در خطر قرار گرفته را حس کند.
فیلم به این هدف نزدیک می‌شود، اما انسجام ناکافی اجازه نمی‌دهد ظرفیت عاطفی‌اش به‌طور کامل شکوفا شود. زمینهٔ تاریخی و محدودیت نگاه انتخاب واقعه‌ای واقعی، فیلم را در برابر مسئولیتی فراتر از بازسازی ظاهر شهر قرار می‌دهد: باید نسبت میان خشونت خیابانی، تجربهٔ روزمرهٔ نژادپرستی و احساس بی‌عدالتی را قابل‌درک کند.
«Kings» گاه این زمینه را با استفاده از نشانه‌ها و تصاویر تاریخی وارد روایت می‌کند، اما کمتر از آنچه می‌تواند، به چگونگی فهم شخصیت‌ها از این رخدادها می‌پردازد. نتیجه آن است که تاریخ در برخی لحظه‌ها حضوری سنگین و آشکار دارد، ولی در بافت فکری و عاطفی داستان به اندازهٔ کافی ریشه نمی‌دواند.
« فیلم به این هدف نزدیک می‌شود، اما انسجام ناکافی اجازه نمی‌دهد ظرفیت عاطفی‌اش به‌طور کامل شکوفا شود. »
جمع‌بندی
این فاصله سبب می‌شود دامنهٔ دید فیلم محدودتر از موضوعش به نظر برسد. خانوادهٔ Millie برای ایجاد پیوند انسانی مناسب است، اما تجربهٔ یک خانواده به‌تنهایی نمی‌تواند همهٔ لایه‌های یک بحران شهری را بازنمایی کند. فیلم اگر به شخصیت‌های بیشتری فرصت می‌داد تا از منظرهای متفاوت با خشم، ترس و پیامدهای آشوب روبه‌رو شوند، شاید می‌توانست رابطهٔ میان امر خصوصی و امر سیاسی را پیچیده‌تر کند.
با وجود این، تمرکز بر مراقبت و حفاظت از کودکان همچنان ارزشمند است: فیلم یادآوری می‌کند که در میانهٔ بحران، پناه دادن به دیگری کنشی کوچک اما معنادار است. جمع‌بندی «Kings» اثری نابرابر با انگیزه‌هایی انسانی و لحظه‌هایی چشمگیر است. تصویر پرتنش لس‌آنجلس، حضور پرانرژی Halle Berry و Daniel Craig و پیوند مادرانهٔ Millie با کودکانی که پناه داده، عناصر مؤثری می‌سازند؛ اما روایت پراکنده، گذارهای ناپیوسته و پرداخت ناکافی زمینهٔ تاریخی مانع می‌شوند این عناصر به درامی کاملاً منسجم بدل شوند.
فیلم در بهترین لحظه‌هایش نشان می‌دهد که مهربانی و مسئولیت‌پذیری چگونه می‌توانند در دل محیطی خطرناک شکل بگیرند. در لحظه‌های ضعیف‌تر، میان تاریخ، خانواده و رابطهٔ عاطفی شخصیت‌ها سرگردان می‌ماند و نیروی هرکدام را کاهش می‌دهد. حاصل، فیلمی است که نیت و شور عاطفی‌اش آشکار است، اما برای تبدیل این شور به روایتی دقیق و ماندگار، انسجام بیشتری نیاز داشت.
« این فاصله سبب می‌شود دامنهٔ دید فیلم محدودتر از موضوعش به نظر برسد. »
ثبت دیدگاه